ناوینا چاندرا پال (N. C. Paul) کیست؟ رساله فلسفه یوگا (۱۸۵۱) و نظریه «خواب زمستانی انسان»

اتاق مطالعهٔ پزشک خالی

فهرست مطالب

ناوینا چاندرا پال (Navina/Nobin Chandra Paul، با امضای N. C. Paul) پزشک بنگالی سده‌ی نوزدهم و دستیار جراح در بنارس بود که در ۱۸۵۱ رساله‌ای کوتاه به انگلیسی با نام «A Treatise on the Yoga Philosophy» (رساله‌ای در فلسفه‌ی یوگا) منتشر کرد. او کوشید حبس نفس، خلسه و «سمادهی» یوگی‌ها را با زبان فیزیولوژی تنفس روزگار خود توضیح دهد.

ویلیام براد، روزنامه‌نگار علمی، در کتاب «علم یوگا» (۲۰۱۲) این رساله را نخستین بررسی علمی یوگا می‌شمارد. در ادامه می‌خوانیم پال چه نوشت، نظریه‌اش چه بود، چه گزارش‌هایی از تدفین زنده‌ی یوگی‌ها آورد و امروز چه بخشی از آن پذیرفتنی است و چه بخشی منسوخ.

نویسنده و مشخصات رساله فلسفه یوگا

بنا بر صفحه‌ی عنوان، رساله در ۱۸۵۱ در بنارس در مطبعه‌ی Recorder به چاپ رسید و نویسنده خود را «N. C. Paul, G.B.M.C., Assistant Surgeon» معرفی کرده است. HathiTrust مشخصات آن را چهار صفحه‌ی مقدمه و ۶۲ صفحه متن ثبت کرده است. درباره‌ی زندگی شخصی پال اطلاعات مستند اندکی در دست است و بیشتر آنچه از او می‌دانیم از همین رساله و یادکردهای بعدی برمی‌آید.

پال در مقدمه با صراحت می‌نویسد که به سبب «ناآشنایی کامل با زبان سانسکریت»، که متون اصلی عرفان هندی به آن نوشته شده، باید از خواننده پوزش بخواهد. پس رساله بیش از آنکه شرح متنی یوگا باشد، تفسیر یک پزشک از رفتار و تمرین‌های یوگی‌هایی است که دیده یا درباره‌شان خوانده بود.

عکس قدیمی سیاه‌وسفید از گات‌های کنار رود گنگ در بنارس، شهری که رساله فلسفه یوگای ناوینا چاندرا پال در آن چاپ شد
گات‌های بنارس در دهه‌ی ۱۸۶۰؛ رساله‌ی فلسفه یوگای پال در ۱۸۵۱ در همین شهر چاپ شد

نظریه «خواب زمستانی انسان» و دی‌اکسید کربن

هسته‌ی رساله این ادعاست که یوگا در اصل «هنر معلق کردن گردش خون و تنفس» است. پال با تکیه بر جدول‌ها و آزمایش‌های فیزیولوژیست‌های اروپایی، به‌ویژه آزمایش‌های حبس نفس کارل فیرورت، استدلال می‌کند که بسیاری از قواعد یوگی‌ها، از آرامش و حرکت آهسته و سکوت تا روزه، رژیم شیر و پرهیز از نمک، مقدار «اسید کربنیک» (دی‌اکسید کربن) بازدمی را کم می‌کنند و نیاز بدن به هوا و غذا را پایین می‌آورند.

او یوگی را با جانوران خواب زمستانی مانند مارموت هیمالیا و لاک‌پشت مقایسه می‌کند و غار زیرزمینی یوگی یا «گوفا» را همتای لانه‌ی زمستانی آن‌ها می‌داند. به همین دلیل سمادهی را «خواب زمستانی انسان» می‌نامد. از دید او خوابیدن در هوای بسته، پوشش گرم و تکرار بی‌صدای «اوم» نیز با کم کردن دفع دی‌اکسید کربن به خلسه کمک می‌کند.

مراحل یوگا و پاک‌سازی‌ها در رساله پال

پال راجا یوگا را در هشت مرحله‌ی یاما، نیاما، آسانا، پرانایاما، پراتیاهارا، دهارانا، دهیانا و سمادهی شرح می‌دهد و برای هر مرحله مدت معینی حبس نفس، از چند ثانیه تا ساعت‌ها، به نقل از منابع سنتی می‌آورد. دو نشست سیدهاسانا و پدماسانا را مهم‌ترین آسانه‌ها می‌داند، چون به گفته‌ی او تنفس را آرام و کند می‌کنند.

در بخش هاتا یوگا شش پاک‌سازی نتی، دهوتی، بستی، گجاکرما، نائولی و تراتاکا را وصف می‌کند و سپس به «خچری مودرا» می‌رسد: بریدن تدریجی بند زیر زبان و کشیدن آن تا زبان به پشت حلق برگردد و راه هوا را ببندد. نکته‌ی جالب آنکه پال درباره‌ی خیره شدن به نوک بینی یا میان ابروان می‌نویسد این کار معمولاً «هیپنوتیزم» پدید می‌آورد؛ واژه‌ای که جیمز برید چند سال پیش‌تر رواج داده بود. او دهیانا را نیز با «روشن‌بینی» فیلسوفان فرانسوی و «خودنگری» مسمریست‌های آلمانی مقایسه می‌کند.

نگاره یوگی نشسته در حالت سیدهاسانا روی پوست ببر کنار معبد، از نسخه خطی جوگا پرادیپیکا ۱۸۳۰
سیدهاسانا در نسخه‌ی خطی جوگا پرادیپیکا (۱۸۳۰)؛ پال این نشست را از دو آسانه‌ی اصلی برای کند کردن تنفس می‌دانست

گزارش‌های تدفین زنده در رساله

پال در مقدمه از سه مورد «سمادهی» در ۲۵ سال پیش از نگارش رساله یاد می‌کند: در کلکته، جیسلمر و پنجاب، و می‌گوید مورد کلکته را خود دیده است. او در پایان رساله دو گزارش را با جزئیات نقل می‌کند. نخست گزارش دکتر مک‌گرگور درباره‌ی فقیری که در لاهور در حضور رانجیت سینگ چهل روز در صندوقی زیر زمین ماند و با حضور ژنرال ونتورا و کاپیتان وید از خاک بیرون آورده شد؛ همان رویدادی که امروز با نام یوگی هاریداس شناخته می‌شود و یوهان مارتین هونیگبرگر، پزشک دربار رانجیت سینگ، نیز درباره‌اش نوشت.

گزارش دوم از ستوان بوآلو است درباره‌ی مردی حدود سی‌ساله که در جیسلمر یک ماه در گوری سنگی دفن شد تا به گفته‌ی راوی برای فرمانروا وارثی بخواهد. بوآلو نوشت که مرد پس از بیرون آمدن بی‌هوش بود و آرام‌آرام به هوش آمد. پال هر دو را نمونه‌ی خچری مودرا می‌داند. باید توجه داشت که این‌ها گزارش‌های نقل‌شده‌اند، نه آزمایش‌های کنترل‌شده، و امکان فریب یا راه هوای پنهان در آن‌ها هرگز به‌طور مستقل رد نشد.

بازتاب رساله در غرب

رساله در دهه‌های بعد بازنشر شد و در محافل تئوسوفی خوانندگان پرشماری یافت. در خاطراتی که مری نِف (۱۹۳۵) از هلنا بلاواتسکی گرد آورد، از پال به‌عنوان جراح هنگ در بنارس یاد شده است که به گفته‌ی بلاواتسکی رساله‌اش میان پزشکان هند «غوغا» به پا کرد و بحثی تند میان روزنامه‌نگاران انگلیسی و هندی برانگیخت. این روایت از منبعی با گرایش آشکار تئوسوفی است و باید با احتیاط خوانده شود.

در سده‌ی بیست‌ویکم ویلیام براد در «علم یوگا» رساله را دوباره به خوانندگان معرفی کرد. او می‌نویسد پال با مهارت به جنبه‌ای از فیزیولوژی تنفس پرداخته که به نظر او بسیاری هنوز نادرست می‌فهمند: اینکه تمرین‌های تنفسی آهسته بیش از آنکه اکسیژن بیشتری برسانند، بر سطح دی‌اکسید کربن اثر می‌گذارند.

ارزیابی امروزی: چه چیزی منسوخ است؟

رساله‌ی پال سندی ارزشمند از نخستین برخوردهای پزشکی مدرن با یوگاست، اما بسیاری از گزاره‌هایش امروز پذیرفتنی نیست. قیاس مستقیم انسان با جانوران خواب زمستانی، ادعای زنده ماندن چهل‌روزه بدون هوا، پیوند دادن رژیم شیر با «خواب زمستانی» و توضیح «کمالات هشت‌گانه» با بلعیدن هوا، شواهد تجربی ندارند. پال خود بیشتر قواعد را از منابع دست‌دوم نقل می‌کند و همان‌طور که گفت، به متون سانسکریت دسترسی مستقیم نداشت.

با این حال توجه او به نقش دی‌اکسید کربن و کند شدن تنفس در حالت‌های آرام، و تلاشش برای سنجیدن تمرین‌های یوگی با معیارهای فیزیولوژی، آن را به یکی از نخستین نمونه‌های پژوهش میان‌رشته‌ای درباره‌ی یوگا بدل کرده است. برای مطالعه‌ی تاریخ یوگا، بهتر است رساله را کنار گزارش‌های هم‌دوره، مانند نوشته‌های هونیگبرگر، و پژوهش‌های تاریخی امروز خواند.

هشدار درباره تقلید از تمرین‌های رساله

تمرین‌هایی که پال وصف می‌کند، از جمله بریدن بند زیر زبان در خچری مودرا، بستن راه هوا با زبان، حبس نفس طولانی و تمرین «مورچا» که عمداً به غش می‌انجامد، خطر جدی دارند و ممکن است به خفگی، بی‌هوشی یا آسیب دائمی بینجامند. این رساله سندی تاریخی است، نه دستورالعمل تمرین؛ تمرین‌های تنفسی را تنها در حد ملایم و زیر نظر مربی آموزش‌دیده انجام دهید و اگر بیماری قلبی، تنفسی، فشار خون یا صرع دارید، پیش از هر تمرین حبس نفس با پزشک مشورت کنید.

جمع‌بندی

ناوینا چاندرا پال با «رساله‌ای در فلسفه یوگا» (بنارس، ۱۸۵۱) یکی از نخستین کوشش‌ها برای توضیح یوگا با زبان پزشکی مدرن را رقم زد. او یوگا را «هنر معلق کردن گردش خون و تنفس» دانست، سمادهی را «خواب زمستانی انسان» نامید و قواعد یوگی‌ها را با کاهش دی‌اکسید کربن بازدمی تفسیر کرد. گزارش‌های تدفین زنده‌ی لاهور و جیسلمر را نقل کرد و رساله‌اش بعدها در تئوسوفی و در کتاب «علم یوگا» دوباره خوانده شد. ارزش امروزی رساله تاریخی است: نظریه‌ی خواب زمستانی و ادعای زنده ماندن بدون هوا پشتوانه‌ی علمی ندارند و تمرین‌های افراطی آن خطرناک‌اند.

منابع

سؤالات متداول

ناوینا چاندرا پال کیست؟

پزشک بنگالی سده‌ی نوزدهم و دستیار جراح در بنارس که با امضای N. C. Paul در ۱۸۵۱ «رساله‌ای در فلسفه یوگا» را منتشر کرد.

رساله فلسفه یوگا درباره چیست؟

رساله‌ای ۶۲ صفحه‌ای که می‌کوشد حبس نفس و سمادهی یوگی‌ها را با فیزیولوژی تنفس، به‌ویژه کاهش دی‌اکسید کربن بازدمی، و قیاس با جانوران خواب زمستانی توضیح دهد.

منظور پال از «خواب زمستانی انسان» چیست؟

او سمادهی را حالتی همانند خواب زمستانی جانوران می‌دانست که در آن تنفس و گردش خون تقریباً متوقف می‌شود و یوگی بدون هوا و غذا زنده می‌ماند؛ ادعایی که پشتوانه‌ی علمی ندارد.

رابطه پال با یوگی هاریداس چیست؟

پال گزارش دکتر مک‌گرگور از تدفین چهل‌روزه‌ی فقیری در لاهور در حضور رانجیت سینگ را در رساله‌اش نقل کرد؛ رویدادی که با نام یوگی هاریداس شناخته می‌شود.

آیا نظریه‌های پال امروز علمی است؟

بخش بزرگی از آن منسوخ است؛ تنها توجه او به نقش دی‌اکسید کربن در تمرین‌های تنفسی آهسته هنوز در بحث‌های فیزیولوژی یوگا یاد می‌شود.

آیا می‌توان تمرین‌های این رساله را انجام داد؟

خیر؛ تمرین‌هایی مانند بریدن بند زبان، بستن راه هوا و حبس نفس طولانی خطرناک‌اند و رساله را باید سندی تاریخی خواند، نه دستورالعمل.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر