تای‌چی سبک چن چیست؟ تاریخچه چن‌جیاگو، ابریشم‌پیچی، فاجین و ایمنی

سالن تمرین خالی

فهرست مطالب

تای‌چی سبک چن (Chen-style tai chi) کهن‌ترین سبک شناخته‌شده‌ی تای‌چی‌چوان است؛ هنری رزمی که در روستای چن‌جیاگو در استان هنان چین و درون خاندان چن شکل گرفت و چند سده فقط به اعضای همین خاندان آموخته می‌شد. ویژگی شاخص آن حرکت‌های مارپیچ و پیوسته‌ای به نام «ابریشم‌پیچی»، تناوب میان حرکت آهسته و تند، و رهاسازی ناگهانی و انفجاری نیرو موسوم به «فاجین» است.

اهمیت سبک چن فقط در قدمت آن نیست. چهار سبک بزرگ دیگر تای‌چی، یعنی یانگ، وو (هائو)، وو و سون، همگی تبار خود را به آموزش‌هایی می‌رسانند که در اوایل سده‌ی نوزدهم در روستای چن‌جیاگو داده شد. در ادامه، تاریخچه‌ی این سبک، چهره‌های اصلی، فرم‌ها، تفاوتش با سبک یانگ، آنچه پژوهش‌ها درباره‌ی اثر تای‌چی بر سلامت می‌گویند و نکته‌های ایمنی تمرین را مرور می‌کنیم.

خاستگاه سبک چن در روستای چن‌جیاگو

طبق روایت خاندانی، نیاکان خاندان چن از هونگ‌تونگ در استان شانشی به منطقه‌ی ون در استان هنان کوچ کردند. چن بو، نخستین نیای شناخته‌شده‌ی خاندان در این منطقه، در روستایی ساکن شد که آن زمان «چانگ‌یانگ‌تسون» نام داشت و بعدها به «چن‌جیاگو» به معنای «دره‌ی خاندان چن» شهرت یافت؛ نامی که به سه دره‌ی کنار روستا اشاره دارد.

روایت‌های سنتی دیگری نیز درباره‌ی پیدایش تای‌چی وجود دارد؛ از جمله افسانه‌ی راهب تائویی ژانگ سان‌فنگ یا انتقال هنر از طریق استادی به نام وانگ زونگ‌یوئه. این روایت‌ها از نظر تاریخی محل بحث‌اند و پژوهشگرانی مانند تانگ هائو در دهه‌ی ۱۹۳۰ با بررسی اسناد خاندان چن، پیدایش این هنر را به خود روستای چن‌جیاگو نسبت دادند. به همین دلیل بیشتر منابع تاریخی امروز سبک چن را کهن‌ترین سبک مستند تای‌چی می‌دانند.

نقاشی دیواری در روستای چن‌جیاگو که پیکره‌هایی در حال اجرای حرکت‌های فرم تای‌چی سبک چن را نشان می‌دهد
نقاشی دیواری حرکت‌های تای‌چی‌چوان در چن‌جیاگو، زادگاه سبک چن

چن وانگ‌تینگ و تدوین نخستین فرم‌ها

چن وانگ‌تینگ، از نسل نهم خاندان، در سده‌ی هفدهم و دوره‌ی گذار از دودمان مینگ به چینگ می‌زیست و معمولاً بنیان‌گذار تای‌چی‌چوان خاندان چن به شمار می‌رود. او بر پایه‌ی آموخته‌های رزمی خانوادگی‌اش هفت روتین را تدوین کرد: پنج روتین مشت بلند ۱۰۸ حرکتی و روتینی به نام «مشت توپ» (پائوچوی).

آنچه کار چن وانگ‌تینگ را از یک سبک رزمی صرف متمایز کرد، تلفیق آن با دانش‌های سنتی چین بود. به گزارش ویکی‌پدیا، او اصول یین و یانگ، تمرین‌های کششی و تنفسی دائویین، ماساژ توئی‌نا، تمرین‌های چی‌گونگ و نظریه‌ی مریدین‌های طب سنتی چینی را در تمرین رزمی وارد کرد. همچنین تمرین‌های دونفره‌ی «دست‌های هل‌دهنده» (تویی‌شو) را به‌عنوان راهی برای آزمودن حس تماس و تعادل حریف بدون آسیب جدی پرورد.

چن چانگ‌شینگ، یانگ لوچان و پیدایش چارچوب‌ها

در نسل چهاردهم، چن چانگ‌شینگ روتین‌های گسترده‌ی پیشین را در دو فرم فشرده گرد آورد که امروز «چارچوب قدیم» (لائوجیا) نامیده می‌شوند: فرم نخست (ییلو) با تأکید بر حرکت نرم و پیوسته، و فرم دوم (اِرلو) یا همان مشت توپ با حرکت‌های تند، پرش و ضربه‌های قدرتی. چن چانگ‌شینگ همچنین نخستین کسی بود که این هنر را به فردی بیرون از خاندان آموخت: یانگ لوچان، که بعدها در پکن تدریس کرد و سبکی را بنیان گذاشت که امروز تای‌چی سبک یانگ نام دارد.

هم‌زمان، چن یوبن از همان نسل شیوه‌ی دیگری را پرورد که به «چارچوب کوچک» (شیائوجیا) معروف شد و حرکت‌های جمع‌وجورتر و دایره‌های کوچک‌تری دارد. از دل این شاخه بعدها سبک‌های ژائوبائو و هولِی‌جیا نیز سر برآوردند. به این ترتیب در یک روستای کوچک، چند شیوه‌ی متفاوت از یک هنر خانوادگی در کنار هم رشد کرد.

از روستا به پکن؛ چن فاکه و چارچوب نو

تا سال ۱۹۲۸ سبک چن تقریباً فقط در خود روستای چن‌جیاگو آموزش داده می‌شد. در این سال چن ژائوپِی و سپس عمویش چن فاکه، از نسل هفدهم خاندان، به پکن (که آن زمان بِی‌پینگ نام داشت) رفتند و آموزش عمومی این سبک را آغاز کردند. حضور آن‌ها در پایتخت توجه هنرمندان رزمی دیگر را جلب کرد و سبک چن برای نخستین بار بیرون از روستا شهرت یافت.

چن فاکه تا پایان عمر در پکن ماند و شیوه‌ای را آموزش داد که بعدها «چارچوب نو» (شین‌جیا) نام گرفت؛ همان دو فرم ییلو و اِرلو با تأکید آشکارتر بر چرخش، ابریشم‌پیچی و کاربرد رزمی. در همین دوره پژوهشگر رزمی تانگ هائو تبارنامه‌ی خاندان را بررسی و مستند کرد و دست‌نوشته‌ی چن شین (۱۸۴۹ تا ۱۹۲۹) که اصول نظری این سبک را شرح می‌داد، بخشی از همین میراث مکتوب شد.

عکس قدیمی چن فاکه، استاد نسل هفدهم خاندان چن، در حال اجرای حرکتی از فرم تای‌چی سبک چن
چن فاکه که از ۱۹۲۸ سبک چن را در پکن آموزش داد

انقلاب فرهنگی و جهانی شدن سبک چن

در سال‌های انقلاب فرهنگی چین، هنرهای رزمی سنتی و آموزگارانشان زیر فشار شدید قرار گرفتند. به گزارش ویکی‌پدیا، مراکز تمرین بسته شد، بسیاری از استادان سبک چن در ملأعام محکوم شدند و چن ژائوپِی چنان زیر فشار قرار گرفت که اقدام به خودکشی کرد. با این حال تمرین پنهانی و با خطر شخصی ادامه یافت. پس از پایان این دوره، آموزش تای‌چی دوباره آزاد شد و نسلی تازه از آموزگاران روستا نقش اصلی را در احیای سبک برعهده گرفتند.

گسترش بین‌المللی سبک چن از اوایل دهه‌ی ۱۹۸۰ آغاز شد؛ نخست با سفر تبلیغاتی یک انجمن تای‌چی ژاپنی به روستای چن‌جیاگو در ۱۹۸۱ که علاقه‌ی داخلی و بین‌المللی به این سبک را برانگیخت. از ۱۹۸۳ و با پشتیبانی دولت چین، چهار آموزگار نامدار روستا که به «چهار جنگجوی نگهبان بودا» معروف شدند، یعنی چن شیائووانگ، چن ژنگ‌لِی، وانگ شیان و ژو تیان‌تسای، آموزش در خارج از چین را آغاز کردند. امروز سبک چن در بسیاری از کشورها آموزش داده می‌شود و چن‌جیاگو به مقصدی برای علاقه‌مندان تای‌چی تبدیل شده است.

ابریشم‌پیچی و فاجین؛ ویژگی‌های فنی سبک چن

«ابریشم‌پیچی» (چان‌سی‌جین) به حرکت‌های مارپیچ و پیوسته‌ای گفته می‌شود که از پاها آغاز می‌شوند، با چرخش کمر و تنه‌ی میانی هدایت می‌شوند و تا دست‌ها ادامه می‌یابند؛ مانند بیرون کشیدن نخ از پیله‌ی ابریشم که اگر تند یا ناهموار باشد، نخ پاره می‌شود. این اصل در همه‌ی سبک‌های تای‌چی هست، اما در سبک چن آشکارتر و پررنگ‌تر دیده می‌شود.

«فاجین» به رهاسازی ناگهانی و کوتاه نیرو گفته می‌شود که در فرم‌های سبک چن به شکل ضربه‌های تند مشت، آرنج، شانه یا پا ظاهر می‌شود. فرم‌های این سبک ترکیبی از حرکت آهسته و نرم با انفجارهای کوتاه قدرت، پرش، کوبیدن پا و حالت‌های پایین‌تر بدن‌اند. به همین دلیل سبک چن از نظر بدنی پرتحرک‌تر از فرم‌های رایج سبک یانگ است و جنبه‌ی رزمی آن آشکارتر به چشم می‌آید.

تمرین سبک چن معمولاً با ایستادن ساکن (ژان‌ژوانگ)، تمرین‌های پایه‌ی ابریشم‌پیچی و یادگیری فرم نخست آغاز می‌شود و فرم دوم یا مشت توپ برای مرحله‌های پیشرفته‌تر کنار گذاشته می‌شود. تمرین‌های دونفره‌ی دست‌های هل‌دهنده و فرم‌های سلاح مانند شمشیر، شمشیر پهن و نیزه نیز بخشی از برنامه‌ی سنتی این سبک‌اند.

تفاوت تای‌چی سبک چن با سبک یانگ

سبک یانگ از دل سبک چن بیرون آمد، اما در گذر زمان راه دیگری رفت. فرم‌های رایج سبک یانگ حرکت‌هایی یکنواخت، آهسته و گسترده دارند و فاجین در آن‌ها کمتر به چشم می‌آید؛ در حالی که سبک چن میان آهستگی و تندی جابه‌جا می‌شود و ابریشم‌پیچی و چرخش کمر در آن برجسته‌تر است. به همین دلیل بسیاری از برنامه‌های سلامت‌محور و فرم‌های کوتاه‌شده‌ی آموزشی بر پایه‌ی سبک یانگ ساخته شده‌اند.

هر دو سبک در اصول بنیادی مانند آرامش، هم‌ترازی بدن و هماهنگی تنفس و حرکت مشترک‌اند و انتخاب میان آن‌ها بیشتر به هدف، توان بدنی و دسترسی به مربی بستگی دارد. برای آشنایی با رویکرد تمرین‌های آرام و درمان‌محور، مقاله‌ی چی‌گونگ پزشکی را نیز ببینید؛ و برای یکی از شبکه‌های آموزشی بین‌المللی هنرهای رزمی چینی، معرفی انجمن هنرهای رزمی یانگ (YMAA) را بخوانید.

پژوهش‌ها درباره اثر تای‌چی بر سلامت

بیشتر پژوهش‌های بالینی درباره‌ی تای‌چی به‌طور کلی انجام شده‌اند و بسیاری از آن‌ها از فرم‌های ساده‌شده‌ی سبک یانگ استفاده کرده‌اند؛ بنابراین نتایج را نمی‌توان مستقیماً به سبک چن، به‌ویژه بخش‌های پرشدت آن، تعمیم داد. با این قید، مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه‌ی آمریکا (NCCIH) گزارش می‌کند که تای‌چی ممکن است تعادل را در سالمندان و افراد مبتلا به پارکینسون بهتر کند و خطر زمین خوردن را کاهش دهد. در مرور کاکرین ۲۰۱۹ با شواهد با قطعیت بالا، تای‌چی شمار سالمندانی را که زمین می‌خوردند حدود ۲۰ درصد کم کرد.

به گفته‌ی NCCIH، شواهد اندکی نیز نشان می‌دهد تای‌چی ممکن است درد را در کمردرد، فیبرومیالژیا و آرتروز زانو کاهش دهد و راهنمای ۲۰۱۹ کالج روماتولوژی آمریکا و بنیاد آرتریت آن را برای آرتروز زانو و لگن به‌شدت توصیه کرده است. در فشار خون، دیابت نوع ۲ و بیماری انسدادی مزمن ریه نیز نتایج امیدوارکننده‌ای گزارش شده، اما کیفیت بسیاری از این مطالعه‌ها پایین و حجم نمونه‌ها کوچک است.

ویکی‌پدیا نیز به مروری در ۲۰۱۱ اشاره می‌کند که تای‌چی را برای سالمندان به دلیل اثر بر پیشگیری از زمین خوردن و سلامت روان توصیه کرد، اما برای بیشتر بیماری‌هایی که بررسی شدند، از جمله پارکینسون، دیابت، سرطان و آرتریت، شواهد قطعی نیافت. بنابراین تای‌چی را باید فعالیت بدنی ارزشمندی در کنار درمان دانست، نه جایگزین آن.

ایمنی تمرین سبک چن؛ زانو، کمر و فاجین

NCCIH تای‌چی را عموماً ایمن می‌داند؛ مروری در ۲۰۱۹ روی ۲۴ مطالعه نشان داد عوارض گزارش‌شده بیشتر خفیف بوده‌اند، مانند درد و کوفتگی عضلانی. اما سبک چن ویژگی‌هایی دارد که احتیاط بیشتری می‌طلبد: حالت‌های پایین و عمیق، چرخش زیاد کمر روی زانوی خم‌شده، پرش و کوبیدن پا و رهاسازی تند نیرو. اگر زانو در راستای پنجه‌ی پا نباشد یا فرد پیش از آمادگی کافی سراغ فاجین برود، فشار زیادی به زانو، کمر و شانه وارد می‌شود. کسانی که آرتروز، درد زانو یا کمر، پوکی استخوان یا بیماری قلبی دارند بهتر است پیش از شروع با پزشک مشورت کنند، با فرم‌های ملایم و حالت‌های بلندتر آغاز کنند و زیر نظر مربی باتجربه پیش بروند.

جمع‌بندی

تای‌چی سبک چن کهن‌ترین سبک مستند تای‌چی است که در روستای چن‌جیاگو و درون خاندان چن شکل گرفت، با چن وانگ‌تینگ در سده‌ی هفدهم نظم یافت، از راه یانگ لوچان سبک یانگ را پدید آورد و با چن فاکه از ۱۹۲۸ به پکن و سپس از دهه‌ی ۱۹۸۰ به جهان رسید. ابریشم‌پیچی، تناوب نرمی و تندی و فاجین آن را از سبک‌های آرام‌تر متمایز می‌کند. پژوهش‌ها درباره‌ی تای‌چی به‌طور کلی نشانه‌هایی از اثر بر تعادل، پیشگیری از زمین خوردن و برخی دردهای مزمن یافته‌اند، اما این نتایج بیشتر از فرم‌های ملایم به دست آمده‌اند. سبک چن برای کسی که به جنبه‌ی رزمی و پویای تای‌چی علاقه دارد انتخاب مناسبی است، به شرط آن‌که تدریجی و با مربی آموخته شود.

منابع

سؤالات متداول

تای‌چی سبک چن چیست؟

کهن‌ترین سبک شناخته‌شده‌ی تای‌چی‌چوان که در روستای چن‌جیاگو در استان هنان چین و درون خاندان چن شکل گرفت و با ابریشم‌پیچی، تناوب حرکت آهسته و تند و فاجین شناخته می‌شود.

چه کسی سبک چن را بنیان گذاشت؟

چن وانگ‌تینگ، از نسل نهم خاندان چن در سده‌ی هفدهم، معمولاً بنیان‌گذار آن شمرده می‌شود؛ او هفت روتین را تدوین کرد و اصول یین و یانگ، دائویین و نظریه‌ی مریدین‌ها را در تمرین رزمی وارد کرد.

فاجین در تای‌چی چن یعنی چه؟

فاجین رهاسازی ناگهانی و کوتاه نیرو است که در فرم‌های سبک چن به شکل ضربه‌های تند مشت، آرنج، شانه یا پا ظاهر می‌شود و نیازمند هم‌ترازی درست بدن و آمادگی تدریجی است.

تفاوت سبک چن و سبک یانگ چیست؟

سبک یانگ از سبک چن مشتق شد؛ فرم‌های رایج یانگ آهسته و یکنواخت‌اند، اما سبک چن میان نرمی و تندی جابه‌جا می‌شود، حالت‌های پایین‌تر دارد و ابریشم‌پیچی و فاجین در آن آشکارتر است.

چارچوب قدیم و چارچوب نو در سبک چن چه فرقی دارند؟

چارچوب قدیم (لائوجیا) دو فرم ییلو و اِرلو است که چن چانگ‌شینگ گرد آورد؛ چارچوب نو (شین‌جیا) شیوه‌ای است که چن فاکه در پکن آموزش داد و چرخش و ابریشم‌پیچی در آن برجسته‌تر است.

آیا تای‌چی سبک چن برای افراد دارای درد زانو مناسب است؟

حالت‌های پایین، چرخش و پرش سبک چن به زانو فشار می‌آورند؛ افراد دارای آرتروز یا درد زانو بهتر است پس از مشورت با پزشک، با حالت‌های بلندتر و فرم‌های ملایم و زیر نظر مربی شروع کنند.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر