میکرودوزینگ مواد سایکدلیک چیست؟ ادعاها، شواهد علمی، خطرها و قانون
فهرست مطالب
میکرودوزینگ مواد سایکدلیک (Psychedelic microdosing) به مصرف مکرر مقدارهای بسیار کم از مواد روان‌گردانی مانند LSD یا سیلوسایبین (ماده‌ی فعال قارچ‌های روان‌گردان) گفته می‌شود؛ مقداری آن‌قدر کم که قرار است اثر روان‌گردان آشکاری ایجاد نکند. طرفداران آن ادعا می‌کنند که این کار خلق، تمرکز، انرژی و خلاقیت را بهتر می‌کند.
این ادعاها در دهه‌ی گذشته در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بسیار پررنگ شدند، اما پژوهش‌های علمی تصویر محتاطانه‌تری نشان می‌دهند. در این مقاله می‌بینیم میکرودوزینگ از کجا آمد، پژوهش‌های کنترل‌شده با دارونما چه یافته‌اند، چه خطرهایی مطرح است و وضعیت قانونی آن چیست. این مقاله هیچ توصیه‌ای برای مصرف ندارد.
میکرودوزینگ از کجا آمد؟
پژوهش درباره‌ی مقدارهای کم مواد سایکدلیک تازه نیست. به نوشته‌ی مرور نظام‌مند وینس پولیتو و پل لیکنایتسکی (۲۰۲۲)، نخستین مطالعات علمی درباره‌ی مقدارهای کم این مواد به دهه‌ی ۱۹۵۰ برمی‌گردد؛ اما پس از ممنوعیت جهانی این مواد در دهه‌ی ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، پژوهش در این زمینه تقریباً متوقف شد.
رواج امروزی واژه‌ی «میکرودوزینگ» بیشتر به جیمز فیدیمن، روان‌شناس آمریکایی، و کتاب او «راهنمای کاوشگر سایکدلیک» (۲۰۱۱) نسبت داده می‌شود. فیدیمن گزارش‌های افرادی را جمع‌آوری کرد که خودشان چنین مصرفی را امتحان کرده بودند. پس از آن، رسانه‌ها از رواج این کار در میان برخی کارکنان شرکت‌های فناوری در آمریکا خبر دادند و میکرودوزینگ به موضوعی پرطرفدار در اینترنت تبدیل شد.
نکته‌ی مهم این است که پایه‌ی اولیه‌ی این شهرت، گزارش‌های شخصی بود، نه پژوهش کنترل‌شده. گزارش شخصی برای طرح فرضیه مفید است، اما نمی‌تواند اثر واقعی ماده را از اثر انتظار جدا کند.
ادعاهای رایج درباره میکرودوزینگ
ادعاهای رایج شامل بهبود خلق و کاهش علائم افسردگی و اضطراب، افزایش تمرکز و بهره‌وری، خلاقیت بیشتر، انرژی بیشتر و کمک به ترک عادت‌هایی مانند مصرف قهوه یا سیگار است. برخی منابع تبلیغاتی حتی آن را جایگزین داروهای ضدافسردگی معرفی می‌کنند.
باید میکرودوزینگ را از روان‌درمانی با کمک سایکدلیک جدا کرد. در کارآزمایی‌های بالینی روان‌درمانی با سایکدلیک، بیمار یک یا چند جلسه‌ی کاملاً نظارت‌شده با مقدار کامل ماده و همراه با روان‌درمانی دارد. میکرودوزینگ معمولاً بیرون از هر نظارت پزشکی، با ماده‌ای از منبع نامعلوم و به‌صورت مکرر انجام می‌شود. شواهد مربوط به یکی را نمی‌توان به دیگری تعمیم داد.
پژوهش‌های علمی درباره میکرودوزینگ چه می‌گویند؟
نخستین پژوهش‌های جدید بیشتر پیمایشی و مبتنی بر گزارش خود افراد بودند. برای نمونه، وینس پولیتو و ریچارد استیونسون در سال ۲۰۱۹ در مجله‌ی PLOS ONE گروهی از مصرف‌کنندگان را چند هفته دنبال کردند. شرکت‌کنندگان بهبود خلق و تمرکز را گزارش کردند، اما چون گروه کنترل و دارونما در کار نبود، نمی‌شد گفت این تغییرها حاصل خود ماده است.
در پژوهش‌های آزمایشگاهی با دارونما، اثرها کوچک‌تر شدند. آنیا برشاد و همکارانش در دانشگاه شیکاگو در سال ۲۰۱۹ اثر مقدارهای بسیار کم LSD را روی داوطلبان سالم بررسی کردند و اثرهای ذهنی خفیفی دیدند، اما شواهد روشنی از بهبود خلق یا عملکرد شناختی به دست نیامد.
یکی از مهم‌ترین پژوهش‌ها را بالاژ سیگتی و همکارانش در امپریال کالج لندن در سال ۲۰۲۱ در مجله‌ی eLife منتشر کردند. در این پژوهش «علم شهروندی»، حدود ۱۹۰ نفر که خودشان میکرودوزینگ می‌کردند، با روشی به نام «خودنابیناسازی» کپسول‌های ماده و دارونما را بدون دانستن محتوای هر کدام مصرف کردند. نتیجه این بود که بهبود روان‌شناختی در گروه میکرودوز و گروه دارونما تفاوت معناداری نداشت و پژوهشگران نتیجه گرفتند که اثر انتظار می‌تواند بخش بزرگی از مزایای گزارش‌شده را توضیح دهد.
فدریکو کاوانا و همکارانش در آرژانتین نیز در سال ۲۰۲۲ در مجله‌ی Translational Psychiatry یک کارآزمایی دوسوکور با قارچ‌های سیلوسایبین منتشر کردند. آن‌ها در بیشتر سنجه‌های خلق، شناخت، خلاقیت و فعالیت مغزی تفاوتی با دارونما نیافتند و مشاهده کردند که بسیاری از شرکت‌کنندگان درست حدس می‌زدند چه چیزی دریافت کرده‌اند.
نقش اثر دارونما و انتظار
اثر دارونما یعنی بهبودی که فقط از انتظار و باور فرد به درمان ناشی می‌شود. در میکرودوزینگ این اثر اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا افراد معمولاً با انتظار زیاد و پس از خواندن روایت‌های موفق شروع می‌کنند و خود پیامدها، مانند خلق و تمرکز، هم ذهنی‌اند.
مشکل دیگر «شکستن نابیناسازی» است. حتی مقدار کم این مواد ممکن است حس‌های بدنی خفیفی ایجاد کند و فرد از روی آن حدس بزند که ماده‌ی فعال گرفته است؛ این حدس می‌تواند انتظار و در نتیجه گزارش بهبود را افزایش دهد. مرور سریع سال ۲۰۲۴ با عنوان «آیا میکرودوزینگ یک دارونماست؟» هم نشان می‌دهد که شواهد هنوز ناهمگون است و پژوهش‌های بهتر و طولانی‌تری لازم است.
به بیان ساده، تا امروز ثابت نشده که میکرودوزینگ فراتر از اثر انتظار، فایده‌ی قابل‌اعتمادی برای خلق یا عملکرد ذهنی داشته باشد؛ هرچند پژوهش‌ها ادامه دارد.
خطرها و ناشناخته‌های میکرودوزینگ
ایمنی مصرف مکرر و طولانی‌مدت مقدارهای کم این مواد به‌خوبی بررسی نشده است. کیم کویپرز و همکارانش در مرور سال ۲۰۱۹ در مجله‌ی Journal of Psychopharmacology یادآوری کردند که پرسش‌های بی‌پاسخ زیادی درباره‌ی ایمنی وجود دارد. یکی از نگرانی‌های نظری که پژوهشگران مطرح کرده‌اند، اثر تحریک مکرر گیرنده‌ی سروتونینی 5-HT2B بر دریچه‌های قلب است؛ گیرنده‌ای که داروهای دیگری با اثر بر آن با آسیب دریچه‌ی قلب مرتبط شده‌اند. این خطر برای میکرودوزینگ اثبات نشده، اما رد هم نشده است.
خطرهای عملی‌تری هم وجود دارد: ماده‌ای که در بازار غیرقانونی خرید و فروش می‌شود ممکن است ناخالص باشد یا ماده‌ی دیگری باشد، و مقدار ماده‌ی فعال در قارچ‌ها یکسان نیست. افراد دارای سابقه‌ی شخصی یا خانوادگی روان‌پریشی یا اختلال دوقطبی، و افرادی که داروهای روان‌پزشکی مصرف می‌کنند، در معرض خطر بیشتری از تداخل یا بدتر شدن علائم هستند. کنار گذاشتن خودسرانه‌ی داروی تجویزی به امید میکرودوزینگ نیز می‌تواند خطرناک باشد.
وضعیت قانونی میکرودوزینگ
LSD و سیلوسایبین در فهرست اول «کنوانسیون مواد روان‌گردان» سازمان ملل (۱۹۷۱) قرار دارند و در بیشتر کشورها، از جمله ایران، تهیه، نگهداری و مصرف آن‌ها غیرقانونی است. قانون میان مقدار کم و زیاد تفاوتی نمی‌گذارد؛ بنابراین «میکرو» بودن مقدار، مصرف را قانونی نمی‌کند.
برخی کشورها و ایالت‌ها در سال‌های اخیر استفاده‌ی درمانی نظارت‌شده از سیلوسایبین را در چارچوب‌های محدود مجاز کرده‌اند، اما این مجوزها به درمان در مراکز مشخص مربوط است، نه به میکرودوزینگ خانگی. برای آشنایی با وضعیت پژوهش‌های درمانی، مقاله‌ی درمان با کمک سیلوسایبین و معرفی مرکز پژوهش سایکدلیک امپریال کالج لندن را ببینید.
جمع‌بندی
میکرودوزینگ مواد سایکدلیک از گزارش‌های شخصی و روایت‌های رسانه‌ای به شهرت رسید، اما پژوهش‌هایی که اثر دارونما را دقیق کنترل کرده‌اند، تاکنون فایده‌ی روشنی فراتر از اثر انتظار نشان نداده‌اند. پژوهش‌های پیمایشی بهبود خلق و تمرکز را گزارش می‌کنند، ولی کارآزمایی‌های دوسوکور و پژوهش خودنابیناسازی امپریال کالج این بهبود را در گروه دارونما هم دیده‌اند.
در کنار این شواهد ضعیف، ایمنی مصرف طولانی‌مدت ناشناخته است و مصرف این مواد در ایران و بسیاری کشورها غیرقانونی است. اگر با افسردگی، اضطراب یا مشکل تمرکز روبه‌رو هستید، درمان‌های اثبات‌شده زیر نظر پزشک یا روان‌شناس انتخاب مطمئن‌تری است.
منابع
- Polito, V. & Liknaitzky, P. (2022). The emerging science of microdosing: A systematic review of research on low dose psychedelics (1955–2021). Neuroscience & Biobehavioral Reviews
- Szigeti, B. et al. (2021). Self-blinding citizen science to explore psychedelic microdosing. eLife
- Cavanna, F. et al. (2022). Microdosing with psilocybin mushrooms: a double-blind placebo-controlled study. Translational Psychiatry
- Polito, V. & Stevenson, R. J. (2019). A systematic study of microdosing psychedelics. PLOS ONE
- Kuypers, K. P. C. et al. (2019). Microdosing psychedelics: More questions than answers? Journal of Psychopharmacology
- Is microdosing a placebo? A rapid review of low-dose LSD and psilocybin research (2024)
- Psilocybin for Mental Health and Addiction: What You Need To Know – NCCIH
سؤالات متداول
یعنی مصرف مکرر مقدارهای بسیار کم از موادی مانند LSD یا سیلوسایبین، با این ادعا که خلق، تمرکز یا خلاقیت را بهتر می‌کند بدون آنکه اثر روان‌گردان آشکاری ایجاد شود.
تا امروز ثابت نشده است. پژوهش‌های کنترل‌شده با دارونما، از جمله پژوهش امپریال کالج در ۲۰۲۱ و کارآزمایی دوسوکور کاوانا در ۲۰۲۲، تفاوت معناداری میان میکرودوز و دارونما در بیشتر سنجه‌ها نیافتند.
پژوهشگران بخش بزرگی از این بهبود را به اثر انتظار یا دارونما نسبت می‌دهند. افراد با انتظار زیاد شروع می‌کنند و گاهی از روی حس‌های بدنی حدس می‌زنند ماده‌ی فعال گرفته‌اند.
ایمنی مصرف طولانی‌مدت آن ناشناخته است. ناخالصی ماده‌ی غیرقانونی، تداخل با داروهای روان‌پزشکی، بدتر شدن علائم در افراد مستعد روان‌پریشی یا دوقطبی و نگرانی نظری درباره‌ی دریچه‌های قلب از خطرهای مطرح‌شده است.
خیر. LSD و سیلوسایبین در ایران و بیشتر کشورها مواد غیرقانونی‌اند و کم بودن مقدار مصرف، آن را قانونی نمی‌کند.
در روان‌درمانی با کمک سایکدلیک، بیمار در کارآزمایی بالینی و زیر نظارت کامل، یک یا چند جلسه با مقدار کامل ماده و همراه با روان‌درمانی دارد؛ میکرودوزینگ معمولاً خودسرانه، مکرر و بدون نظارت پزشکی انجام می‌شود.
