هیلدگارد بینگن کیست؟ رؤیاها، موسیقی، پزشکی و نگاه علمی
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: هیلدگارد بینگن (Hildegard of Bingen، حدود ۱۰۹۸ تا ۱۱۷۹) راهبه‌ی بندیکتی آلمانی، آهنگساز، نویسنده و «دیده‌ور» قرن دوازدهم بود که صومعه‌ی روپرتسبرگ را بنیان گذاشت، «اسکیویاس» را نوشت و ۶۹ قطعه‌ی موسیقی و کتاب‌های پزشکی برجا گذاشت. زندگی و آثارش مستند است. اما منشأ الهی رؤیاهایش با شاهد مستقل قابل‌آزمون نیست، و نسخه‌های پزشکی او بر نظریه‌ی اخلاط چهارگانه استوار است.
اگر مقاله‌ی امانوئل سوئدنبورگ را خوانده باشید، هیلدگارد را از قدیمی‌ترین نمونه‌های دیده‌ورِ مسیحی می‌شناسید. اینجا زندگی، رؤیاها، موسیقی و پزشکی او را با منبع می‌خوانیم.
هیلدگارد بینگن کیست؟
پاسخ مستقیم: زنی از اشراف خرد آلمان که در کودکی به صومعه سپرده شد، مادر روحانی همان جامعه شد و سپس صومعه‌ی خودش را ساخت. به او «سیبیل راین» هم می‌گفتند.
زندگی هیلدگارد
کودکی و صومعه
طبق ویکی‌پدیا، او حدود ۱۰۹۸ در خانواده‌ای از اشراف خرد در خدمت کنت سپونهایم به‌دنیا آمد؛ سنتی او را دهمین فرزند می‌داند، هرچند فقط هفت خواهر و برادر مستند است. بیمار بود و می‌گفت از کودکی رؤیا می‌بیند. خانواده او را به صومعه‌ی دیسیبودنبرگ سپردند. زمان ورودش مورد بحث است؛ «زندگی‌نامه» می‌گوید هشت‌ساله بود، اما ورود رسمی او و یوتای اشرافی در ۱۱۱۲ ثبت شده است. یوتا خواندن و نوشتن را به او آموخت.
مادر روحانی و روپرتسبرگ
پس از مرگ یوتا (۱۱۳۶) راهبه‌ها او را به‌اتفاق آرا مادر روحانی برگزیدند. او استقلال بیشتری می‌خواست و برای جابه‌جایی به روپرتسبرگ از اسقف اعظم ماینتس تأیید گرفت؛ ویکی‌پدیا می‌نویسد صومعه‌دار وقتی تسلیم شد که بیماری او را بی‌حرکت کرد و او آن را خشم خدا دانست. حدود ۲۰ راهبه در ۱۱۵۰ به روپرتسبرگ رفتند و ۱۱۶۵ صومعه‌ی دوم در آیبینگن ساخته شد.
سفرها، نامه‌ها و مرگ
او چهار سفر موعظه در آلمان کرد، به فساد روحانیان اعتراض کرد و با پاپ‌ها، امپراتور فردریک بارباروسا و برنارد کلروو نامه‌نگاری داشت. نزدیک ۴۰۰ نامه از او مانده است. او ۱۷ سپتامبر ۱۱۷۹ درگذشت. در ۱۰ مه ۲۰۱۲ پاپ بندیکت شانزدهم «قدیس‌سازی هم‌ارز» را اعلام کرد و ۷ اکتبر همان سال او را معلم کلیسا نامید.
رؤیاها و کتاب‌ها
پاسخ مستقیم: هیلدگارد می‌گفت از سه‌سالگی «سایه‌ی نور زنده» را می‌دیده و در ۱۱۴۱، در ۴۲ سالگی، صدایی به او گفته است «آنچه می‌بینی و می‌شنوی بنویس».
در نامه‌ای به گیبرت گمبلو در ۷۷ سالگی نوشت رؤیاها را «در روح» می‌بیند، نه با گوش یا حس‌های بیرونی، و با چشم باز و بیدار؛ هرگز در رؤیا به «خلسه» نمی‌افتد و نور «از ابر حامل خورشید هم روشن‌تر» است. سه کتاب رؤیایی او هر کدام ابتدا رؤیا را شرح می‌دهد و بعد «صدای نور زنده» آن را تفسیر می‌کند.
| اثر | سال | نکته |
|---|---|---|
| Scivias | ۱۱۴۲ تا ۱۱۵۱ | ۲۶ رؤیا؛ مورد تأیید کمیسیون پاپ ۱۱۴۸ |
| Liber Vitae Meritorum | ۱۱۵۸ تا ۱۱۶۳ | فضیلت‌ها و رذیلت‌ها؛ از نخستین توصیف‌های برزخ |
| Liber Divinorum Operum | حدود ۱۱۶۳ تا ۱۱۷۴ | رؤیاهای کیهانی؛ انسان به‌عنوان ریزجهان |
| Physica و Causae et Curae | — | پزشکی و طبیعت؛ ادعای الهام نمی‌کنند |
| Ordo Virtutum | حدود ۱۱۵۱ | نخستین نمایش موسیقایی بازمانده‌ی بدون پیوند با آیین |
موسیقی
پاسخ مستقیم: بیش از هر آهنگساز دیگر قرون وسطی از او قطعه مانده است: ۶۹ قطعه با متن خودش، افزون بر «نمایش فضیلت‌ها».
موسیقی او تک‌صدایی و بسیار پرآذین است و ملودی‌هایی دارد که از چارچوب سرود گرگوری فراتر می‌روند. دست‌نوشته‌ها ریتم و تمپو را نشان نمی‌دهند. «نمایش فضیلت‌ها» با ۸۲ آواز، فضیلت‌های زن را نجات‌دهنده‌ی روح گمشده می‌کند؛ نقش شیطان فقط گفتاری یا فریادی است.
پزشکی و «پزشکی هیلدگارد»
پاسخ مستقیم: دو کتاب پزشکی او از تجربه‌ی باغ دارویی و درمانگاه صومعه و متون لاتین قدیمی می‌آیند و ادعای الهام ندارند.
ویکی‌پدیا می‌نویسد «فیزیکا» ویژگی‌های دارویی گیاهان، سنگ‌ها و جانوران را شرح می‌دهد و «علت‌ها و درمان‌ها» بدن انسان، علت‌ها و درمان بیماری‌ها را. چارچوب هر دو نظریه‌ی اخلاط چهارگانه است و شامل رگ‌زنی بر پایه‌ی فاز ماه می‌شود. در یک قطعه، او بیماری را نتیجه‌ی سقوط آدم و بلغم زیاد می‌داند. این‌ها نظریه‌های پزشکی قرون وسطی‌اند، نه توصیه‌ی امروزی. امروز بعضی از «پزشکی هیلدگارد» حرف می‌زنند که گوتفرید هرتسکا ساخت؛ ما کارآزمایی بالینی معتبری که مؤید آن باشد پیدا نکردیم.
ارزیابی علمی: میگرن؟
پاسخ مستقیم: فرضیه‌ی میگرن جذاب است و شناخته‌شده، ولی قطعی نیست. فاکسال (۲۰۱۴) نشان می‌دهد این تشخیص از ۱۹۱۳ تا امروز زندگی خودش را داشته است.
تشخیص گذشته‌نگر
فاکسال در Medical History نوشت چارلز سینگر ۱۹۱۳ هیلدگارد را میگرنی تشخیص داد و این تشخیص «معمولاً پذیرفته» شده است. او پیشنهاد می‌کند به‌جای بحث ساده بر سر درستی تشخیص گذشته‌نگر، ببینیم تشخیص‌ها چگونه در بستر تاریخی ساخته و بعد به‌عنوان «واقعیت علمی» به‌کار می‌روند. اولیور ساکس هم به نظر خودش رؤیاها را میگرنی می‌دانست.
نشانه‌های اورای میگرن
ویانا و همکاران (۲۰۱۹) در J Headache Pain مرور کردند که اورای دیداری چه شکل‌هایی دارد: شایع‌ترین‌ها برق‌های نور، دید «مه‌آلود»، خطوط زیگزاگ، لکه‌ی کور و نقطه‌های کوچک روشن بودند. این فهرست به ارزیابی فرضیه‌ی میگرن کمک می‌کند، ولی تشخیص را ثابت نمی‌کند و محتوای الهیاتی و ساختارمند رؤیاهای هیلدگارد را هم توضیح نمی‌دهد.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا او صومعه‌ها را بنیان گذاشت؟ | بله؛ روپرتسبرگ ۱۱۵۰ و آیبینگن ۱۱۶۵ |
| آیا ۶۹ قطعه از او مانده؟ | بله؛ طبق ویکی‌پدیا |
| آیا رؤیاها میگرن بود؟ | فرضیه؛ محل بحث |
| آیا رؤیاها الهی بود؟ | باور دینی؛ آزمون‌ناپذیر |
| آیا «پزشکی هیلدگارد» مدرن اثبات شده؟ | کارآزمایی معتبری نیافتیم |
او را چطور بخوانیم؟
- او را قبل از همه یک راهبه، نویسنده و آهنگساز بخوانید؛ سه چیزی که مستند است.
- رؤیاها را متن الهیاتی و ادبی بخوانید، نه گزارش پزشکی یا فیزیکی.
- نسخه‌های دارویی قرون وسطی، از جمله رگ‌زنی و نسخه‌های ماه، را جایگزین درمان پزشکی نکنید.
- برای مقایسه با دیده‌ورهای دیگر، یاکوب بومه و امانوئل سوئدنبورگ را ببینید.
- برای تمرین سکوت و تأمل، ذهن‌آگاهی و آستانه را هم ببینید.
جمع‌بندی
هیلدگارد از معدود زنان قرون وسطی است که آثارش، موسیقی و نامه‌هایش بازمانده است. زندگی و کارنامه‌ی او مستند است. منشأ رؤیاها محل بحث است و فرضیه‌ی میگرن می‌تواند بخشی از آنها را توضیح دهد. نسخه‌های پزشکی او را باید در بستر قرون وسطی خواند.
منابع
- Wikipedia؛ Hildegard of Bingen.
- Foxhall K. Making modern migraine medieval: men of science, Hildegard of Bingen and the life of a retrospective diagnosis. Med Hist. 2014.
- Viana M و همکاران. Clinical features of visual migraine aura: a systematic review. J Headache Pain. 2019.
- تصاویر: «Hildegard von Bingen receives a divine inspiration» (مینیاتور قرون وسطی) و «Vision of the angelic hierarchy» (قرن دوازدهم)، هر دو دامنه‌ی عمومی طبق ویکی‌مدیا کامنز.
راهبه‌ی بندیکتی آلمانی (حدود ۱۰۹۸ تا ۱۷ سپتامبر ۱۱۷۹) که نویسنده، آهنگساز، فیلسوف و نویسنده‌ی رؤیاها و متن‌های پزشکی بود. او صومعه‌های روپرتسبرگ و آیبینگن را بنیان گذاشت. ۲۰۱۲ پاپ بندیکت شانزدهم او را معلم کلیسا نامید.
نخستین اثر بزرگ رؤیایی او، از «Sci vias Domini» (راه‌های خداوند را بشناس). ۲۶ رؤیا دارد و حدود ۱۱۴۲ تا ۱۱۵۱ نوشته شده است. نسخه‌ی مصوّر روپرتسبرگ آن در ۱۹۴۵ گم شد و فقط نسخه‌ی دست‌نقاشی‌شده‌ی دهه‌ی ۱۹۲۰ باقی مانده است.
او می‌گفت از سه‌سالگی «سایه‌ی نور زنده» را می‌بیند و آن را بیدار و با چشم باز می‌دیده است، نه در خلسه. پژوهشگران بعدی، از جمله اولیور ساکس، آنها را میگرنی دانستند؛ این تشخیص گذشته‌نگر محل بحث است.
کتاب‌های «فیزیکا» و «علت‌ها و درمان‌ها» بر نظریه‌ی اخلاط چهارگانه و ماه استوارند و از دید پزشکی امروز منسوخ‌اند. «پزشکی هیلدگارد» مدرن را گوتفرید هرتسکا ساخت. ما کارآزمایی بالینی معتبر برای آن پیدا نکردیم.
بله. ۶۹ قطعه با متن خودش و «نمایش فضیلت‌ها» از او مانده که بیش از هر آهنگساز دیگر قرون وسطی است. موسیقی‌اش تک‌صدایی و بسیار پرآذین است.
ویکی‌پدیا می‌نویسد او به‌خاطر نگاه کل‌نگرانه به شفا و جایگاه عارفانه‌اش در جنبش عصر جدید مورد احترام است. اما کار او در چارچوب مسیحیت قرون وسطی است.
