طب سوزنی برای ترک سیگار؛ شواهد، طب سوزنی گوش و ایمنی

دو دست که یک نخ سیگار را از وسط می‌شکنند و توتون آن بیرون ریخته است

فهرست مطالب

طب سوزنی برای ترک سیگار ممکن است در کوتاه‌مدت میل به سیگار و علائم ترک را کمی کم کند، اما شواهد کافی برای اثر پایدار آن تا شش ماه یا بیشتر وجود ندارد. مرور کاکرین نشان داده که طب سوزنی از درمان جایگزینی نیکوتین کم‌اثرتر است و از مشاوره بهتر نیست. پس اگر می‌خواهید از آن استفاده کنید، بهتر است آن را مکمل روش‌های اثبات‌شده بدانید، نه جایگزین آن‌ها.

در این مقاله می‌خوانید طب سوزنی ترک سیگار (آکوپانکچر ترک سیگار) چطور انجام می‌شود، طب سوزنی گوش و پروتکل NADA چیست، پژوهش‌ها دقیقاً چه می‌گویند و چطور می‌توان آن را در یک برنامه‌ی ترک ایمن جای داد. اگر با اصول این روش آشنا نیستید، اول مقاله‌ی طب سوزنی چیست را بخوانید.

آیا طب سوزنی برای ترک سیگار مؤثر است؟

شواهد فعلی می‌گوید طب سوزنی شاید اثر کوتاه‌مدت کوچکی داشته باشد، اما اثر بلندمدت آن روشن نیست و از روش‌های دارویی اثبات‌شده ضعیف‌تر است.

مهم‌ترین منبع در این زمینه مرور نظام‌مند کاکرین درباره‌ی طب سوزنی و ترک سیگار است که ۳۸ مطالعه را بررسی کرد. نتیجه‌ی آن، به زبان ساده، این بود:

  • در مقایسه با طب سوزنی ساختگی، شواهد ضعیفی از سود کوچک در کوتاه‌مدت دیده شد، اما در بلندمدت تفاوت روشنی نبود.
  • طب سوزنی از درمان جایگزینی نیکوتین (مثل چسب یا آدامس نیکوتین) کم‌اثرتر بود.
  • طب سوزنی از مشاوره و مداخله‌های روان‌شناختی بهتر نبود.
  • تحریک الکتریکی نقاط برای ترک سیگار مؤثر نبود.
  • این روش‌ها اگر درست انجام شوند، بی‌خطر به حساب می‌آیند.

یک مرور چتری تازه‌تر در سال ۲۰۲۴ هم نشان داد طب سوزنی با سوزن‌های ظریف ممکن است در کوتاه‌مدت از طب سوزنی ساختگی بهتر باشد، اما کیفیت شواهد پایین بود و داده‌ی بلندمدت کافی وجود نداشت. پس جمع‌بندی منصفانه این است: طب سوزنی برای ترک سیگار «بی‌اثر قطعی» نیست، ولی «درمان اثبات‌شده» هم نیست.

طب سوزنی چگونه به ترک سیگار کمک می‌کند؟

هدف طب سوزنی در ترک سیگار کاهش علائم ترک مثل بی‌قراری، تحریک‌پذیری و هوس سیگار است، نه از بین بردن مستقیم اعتیاد به نیکوتین.

در نگاه طب سنتی چین، سوزن زدن در نقاط خاص به تعادل جریان چی و آرام شدن ذهن کمک می‌کند. در توضیح‌های امروزی، پژوهشگران به احتمال اثر بر سیستم عصبی، ترشح اندورفین و کاهش پاسخ استرس اشاره می‌کنند. اما سهم واقعی هر یک از این سازوکارها، و سهم انتظار و آرامش جلسه، هنوز روشن نیست.

نکته‌ی مهم این است که وابستگی به سیگار هم جسمی است و هم رفتاری: عادت سیگار بعد از چای، هنگام استرس یا در جمع دوستان. طب سوزنی حتی در بهترین حالت فقط ممکن است بخشی از ولع را کم کند و جای برنامه‌ریزی رفتاری را نمی‌گیرد.

طب سوزنی گوش و پروتکل NADA برای ترک سیگار چیست؟

در بسیاری از برنامه‌های ترک سیگار از طب سوزنی گوش استفاده می‌شود؛ معروف‌ترین شکل آن پروتکل NADA با پنج نقطه در لاله‌ی گوش است.

پروتکل NADA در دهه‌ی ۱۹۷۰ در بیمارستان لینکلن نیویورک برای کمک به درمان اعتیاد شکل گرفت و بعد انجمن ملی سم‌زدایی با طب سوزنی (NADA) آن را گسترش داد. در این روش معمولاً پنج نقطه در هر گوش سوزن زده می‌شود و فرد حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه آرام می‌نشیند. این پروتکل اغلب به‌صورت گروهی و در کنار مشاوره و درمان‌های دیگر اجرا می‌شود.

کارت‌های فارسی پنج نقطه‌ی گوش در پروتکل NADA: سمپاتیک، شن‌من، کلیه، کبد و ریه
پنج نقطه‌ی گوش در پروتکل NADA

گاهی به جای سوزن از دانه‌های کوچک یا گوی‌های فلزی روی چسب استفاده می‌شود که فرد هنگام هوس سیگار آن‌ها را فشار می‌دهد. در مرور کاکرین، طب فشاری مداوم گوش در کوتاه‌مدت نتیجه‌ی بهتری از نمونه‌ی ساختگی داشت، ولی اثر بلندمدتش بررسی نشده بود. برای آشنایی بیشتر با این روش و نقاط آن، مقاله‌ی طب سوزنی گوش را ببینید.

چه نقاطی در طب سوزنی ترک سیگار استفاده می‌شود؟

رایج‌ترین نقاط در گوش‌اند، مثل شن‌من، نقطه‌ی ریه و نقطه‌ی سمپاتیک؛ برخی درمانگران نقاطی در مچ دست، دست و پا را هم اضافه می‌کنند.

پنج نقطه‌ی پروتکل NADA در لاله‌ی گوش به این نام‌ها شناخته می‌شوند: سمپاتیک، شن‌من، کلیه، کبد و ریه. نام‌ها از نظام طب چینی و طب سوزنی گوش آمده‌اند و به معنای اثر مستقیم بر همان اندام نیستند. در طب سوزنی بدن هم نقاطی مثل «هه‌گو» در فاصله‌ی شست و انگشت اشاره یا نقاطی در مچ دست برای آرام‌سازی به کار می‌روند.

انتخاب نقطه‌ها از درمانگری به درمانگر دیگر فرق دارد و پژوهش‌ها نشان نداده‌اند که یک ترکیب خاص به‌طور قطعی از بقیه بهتر است. برای همین، به جای دنبال کردن «نقطه‌ی جادویی» در فیلم‌ها یا عکس‌ها، روی کیفیت درمانگر و برنامه‌ی کلی ترک تمرکز کنید. اگر با نقشه‌ی کانال‌ها و نقاط آشنا نیستید، مقاله‌ی مریدین‌های طب سوزنی مقدمه‌ی خوبی است.

آیا خودم می‌توانم این نقاط را فشار بدهم؟

فشار ملایم انگشت روی نقاط گوش یا دست (طب فشاری) برای بیشتر افراد بی‌خطر است و ممکن است در لحظه‌ی هوس سیگار به آرام شدن کمک کند. اما سوزن زدن را هرگز خودتان انجام ندهید؛ این کار باید با سوزن استریل و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.

چه انتظاری از طب سوزنی ترک سیگار داشته باشیم؟

انتظار واقع‌بینانه این است که طب سوزنی شاید ولع و بی‌قراری روزهای اول را کمی کم کند، نه این‌که میل به سیگار را یک‌باره و برای همیشه از بین ببرد.

کسانی که از این روش راضی‌اند، معمولاً آن را با انگیزه‌ی قوی، حمایت اطرافیان و یک برنامه‌ی مشخص همراه کرده‌اند. اگر بعد از چند جلسه تغییری حس نکردید، ادامه دادن بی‌پایان جلسات منطقی نیست؛ بهتر است با پزشک درباره‌ی روش‌های دیگر صحبت کنید. ترک سیگار مهارتی است که با تمرین و گاهی چند تلاش به دست می‌آید و هیچ روش واحدی برای همه کار نمی‌کند.

طب سوزنی در برابر روش‌های دیگر ترک سیگار

روش‌های دارویی مثل درمان جایگزینی نیکوتین و داروهای تجویزی، همراه با مشاوره، بیشترین شواهد را دارند؛ طب سوزنی در رتبه‌ی پایین‌تری قرار می‌گیرد.

جدول فارسی مقایسه‌ی شواهد درمان جایگزینی نیکوتین، داروها، مشاوره، طب سوزنی، طب فشاری گوش و تحریک الکتریکی
طب سوزنی در برابر روش‌های دیگر ترک سیگار

این مقایسه را باید با احتیاط خواند، چون مطالعات طب سوزنی کوچک‌تر و ناهمگن‌تر بوده‌اند. اما پیام کلی روشن است: اگر فقط یک روش را می‌خواهید انتخاب کنید، روش‌های مبتنی بر شواهد را انتخاب کنید و طب سوزنی را در صورت علاقه به آن‌ها اضافه کنید.

طب سوزنی یا هیپنوتیزم برای ترک سیگار؟

هیپنوتیزم هم مثل طب سوزنی روشی مکمل است که شواهد آن یکدست نیست. انتخاب میان این دو بیشتر به ترجیح شخصی، دسترسی به درمانگر معتبر و هزینه بستگی دارد. برای مقایسه، مقاله‌ی ترک سیگار با هیپنوتیزم را بخوانید.

جلسه‌ی طب سوزنی برای ترک سیگار چگونه است؟

جلسه معمولاً با گفت‌وگو درباره‌ی میزان مصرف و هدف ترک شروع می‌شود و بعد چند سوزن ظریف در گوش یا بدن برای حدود ۲۰ تا ۴۵ دقیقه قرار می‌گیرد.

  1. ارزیابی: درمانگر درباره‌ی تعداد نخ سیگار در روز، سابقه‌ی تلاش‌های قبلی، بیماری‌ها و داروها می‌پرسد.
  2. انتخاب نقاط: بسته به روش، نقاط گوش، نقاط بدن یا ترکیبی از هر دو انتخاب می‌شود.
  3. سوزن زدن: سوزن‌های استریل و یک‌بارمصرف وارد پوست می‌شوند؛ بیشتر افراد فقط سوزش یا سنگینی خفیفی حس می‌کنند.
  4. استراحت: فرد در حالت آرام می‌نشیند یا دراز می‌کشد.
  5. ادامه در خانه: گاهی دانه‌های گوش برای چند روز چسبانده می‌شود.

تعداد و فاصله‌ی جلسات در مطالعات بسیار متفاوت بوده است؛ از یک جلسه تا چند جلسه در طول چند هفته. هر درمانگری که با «یک جلسه برای همیشه» ترک قطعی را تضمین کند، ادعایی بیش از شواهد مطرح کرده است.

آیا طب سوزنی برای ترک سیگار عوارض دارد؟

طب سوزنی وقتی با سوزن استریل و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود، معمولاً کم‌خطر است؛ عوارض رایج آن خفیف و گذراست.

عوارض شایع شامل درد یا کبودی کوچک محل سوزن، کمی خونریزی و احساس خستگی یا سبکی سر بعد از جلسه است. دانه‌های گوش گاهی پوست را تحریک می‌کنند. عوارض جدی مثل عفونت نادر است و بیشتر وقتی رخ می‌دهد که اصول بهداشتی رعایت نشود. فهرست کامل‌تر را در مقاله‌ی عوارض طب سوزنی ببینید.

اگر داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنید، اختلال خونریزی دارید، باردار هستید یا ضربان‌ساز قلب دارید (به‌ویژه برای الکتروآکوپانکچر)، حتماً پیش از شروع با پزشک مشورت کنید. همچنین علائم ترک نیکوتین مثل افسردگی شدید یا بی‌خوابی طولانی را جدی بگیرید و با پزشک در میان بگذارید.

چطور طب سوزنی را در یک برنامه‌ی ترک سیگار جای بدهیم؟

بهترین جای طب سوزنی کنار یک برنامه‌ی کامل است: تعیین روز ترک، مشورت با پزشک درباره‌ی دارو، حمایت رفتاری و برنامه برای لغزش‌ها.

نمودار فارسی پنج گام ترک سیگار: روز ترک، مشورت با پزشک، حمایت رفتاری، طب سوزنی اختیاری و برنامه‌ی لغزش
برنامه‌ی ترکیبی ترک سیگار
  • روز ترک را مشخص کنید و به اطرافیان بگویید تا حمایتتان کنند.
  • با پزشک یا داروساز درباره‌ی درمان جایگزینی نیکوتین یا داروهای کمک به ترک صحبت کنید.
  • موقعیت‌های پرخطر را بشناسید؛ مثلاً بعد از غذا یا هنگام استرس، و برایشان جایگزین داشته باشید.
  • طب سوزنی را در صورت علاقه اضافه کنید، ترجیحاً از هفته‌ی ترک و نزد درمانگر دارای مجوز.
  • لغزش را شکست ندانید؛ بسیاری از افراد پس از چند تلاش موفق به ترک می‌شوند.

ترک سیگار گاهی با افزایش اشتها و وزن همراه است. اگر این موضوع برایتان مهم است، مقاله‌ی طب سوزنی برای لاغری و اثر واقعی آن را هم بخوانید، اما فراموش نکنید که سود ترک سیگار برای سلامت بسیار بیشتر از چند کیلو افزایش وزن است.

جمع‌بندی

طب سوزنی برای ترک سیگار روشی کم‌خطر با شواهد محدود است: شاید در روزها و هفته‌های اول کمک کند، اما برای ترک ماندگار باید روی روش‌های اثبات‌شده تکیه کرد.

اگر طب سوزنی برایتان آرامش‌بخش است و درمانگر معتبری در دسترس دارید، می‌توانید آن را به برنامه‌ی ترک اضافه کنید. فقط انتظار معجزه نداشته باشید، به ادعاهای تضمینی اعتماد نکنید و از کمک پزشک برای انتخاب دارو و مدیریت علائم ترک غافل نشوید.

پرسش‌های متداول درباره‌ی طب سوزنی برای ترک سیگار

پاسخ کوتاه پرسش‌های رایج درباره‌ی طب سوزنی برای ترک سیگار را در ادامه می‌خوانید.

آیا طب سوزنی برای ترک سیگار مؤثر است؟

شواهد نشان می‌دهد طب سوزنی شاید در کوتاه‌مدت اثر کوچکی داشته باشد، اما اثر پایدار آن تا شش ماه یا بیشتر ثابت نشده و از درمان جایگزینی نیکوتین کم‌اثرتر است.

پروتکل NADA چیست؟

پروتکل NADA روشی در طب سوزنی گوش است که در آن پنج نقطه‌ی سمپاتیک، شن‌من، کلیه، کبد و ریه در هر گوش سوزن زده می‌شود و اغلب در کنار مشاوره برای کمک به درمان اعتیاد به کار می‌رود.

چند جلسه طب سوزنی برای ترک سیگار لازم است؟

تعداد جلسات در مطالعات از یک جلسه تا چند جلسه در طول چند هفته متفاوت بوده است. هیچ تعداد جلسه‌ای ترک قطعی را تضمین نمی‌کند.

طب سوزنی بهتر است یا چسب نیکوتین؟

طبق مرور کاکرین، طب سوزنی از درمان جایگزینی نیکوتین کم‌اثرتر است. بهتر است روش‌های اثبات‌شده را انتخاب کنید و طب سوزنی را در صورت علاقه به آن‌ها اضافه کنید.

آیا طب سوزنی ترک سیگار عوارض دارد؟

اگر با سوزن استریل و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود معمولاً کم‌خطر است. عوارض رایج شامل درد یا کبودی خفیف و خستگی کوتاه‌مدت است و مصرف‌کنندگان داروی ضدانعقاد باید اول با پزشک مشورت کنند.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر