طب سوزنی مستر تونگ چیست؟ نظام پنج زانگ، نقاط ویژه و شواهد
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: طب سوزنی مستر تونگ سبکی از طب سوزنی چینی است که به تونگ جینگ‌چانگ (Tung Ching-Chang، ۱۹۱۶ تا ۱۹۷۵) نسبت داده می‌شود و در تایوان رواج یافت. به‌جای چهارده کانال معمول، بر نظام «پنج زانگ و شش فو» تکیه دارد، نقاط ویژه‌ی بسیاری در دست و پا دارد و از تشخیص کف دست استفاده می‌کند. این سبک در میان طب‌سوزنی‌کاران محبوب است، اما در منابع بررسی‌شده برای این مقاله کارآزمایی مستقلی پیدا نشد که برتری آن را بر طب سوزنی معمول نشان دهد.
این مقاله فقط معرفی و ارزیابی است و راهنمای درمان نیست. برای زمینه‌ی کلی، طب سوزنی چیست؟، مریدین‌ها و نقاط طب سوزنی و آشنایی با طب سنتی چینی را ببینید.
مستر تونگ که بود؟
پاسخ مستقیم: طب‌سوزنی‌کار چینی-تایوانی که سبک خانوادگی خود را برای نخستین بار به شاگردانی بیرون از خانواده آموزش داد.
طبق ویکی‌پدیا، تونگ جینگ‌چانگ (董景昌) در ۱۹۱۶ در خانواده‌ای از طب‌سوزنی‌کاران در شهرستان پینگ‌دو، استان شاندونگ چین به دنیا آمد و از هجده‌سالگی کار خود را آغاز کرد. در جنگ جهانی دوم در ارتش ملی‌گرای چین (کومینتانگ) خدمت کرد و با برنده‌شدن کمونیست‌ها در ۱۹۴۹ به تایوان رفت. در دهه‌ی ۱۹۶۰ در تایوان مطب خصوصی باز کرد.
مقاله‌ی آکوپانکچر تودی (ونگ و واسیلاکیس، ۲۰۱۱) می‌گوید این سبک پیشتر سنتی شفاهی و در انحصار خانواده‌ی تونگ بود و او نخستین شاگرد بیرون از خانواده را در ۱۹۶۲ در تایپه پذیرفت. در همین مقاله از نقل‌قولی از خود تونگ آمده که کتاب‌های اصلی خانوادگی در جنگ از بین رفته و او «راز کلید» را از روایت شفاهی به حافظه سپرده است. او همچنین ادعا می‌کند که روش را بر بیش از ۳۰۰ هزار مورد بالینی آزموده؛ این رقم سخن خود اوست و در منبع مستقلی تأیید نشده است.
ویکی‌پدیا، با استناد به اطلس مک‌کان، می‌نویسد در دهه‌ی ۱۹۷۰ که تایوان صدور پروانه‌ی رسمی پزشکان چینی را آغاز کرد، تونگ به‌دلیل نداشتن تحصیلات رسمی پروانه نگرفت و از کار بازماند و کمی بعد در ۱۹۷۵ درگذشت. همین منبع می‌گوید او ۷۳ شاگرد تربیت کرد و در ۱۹۷۳ کتاب خود را نوشت.
نظام تونگ چیست؟ پنج زانگ، پنج عنصر و تشخیص کف دست
پاسخ مستقیم: نظام تونگ مجموعه‌ای از نقشه‌ی کانال‌ها، نقاط ویژه، شیوه‌ی تشخیص و تکنیک سوزن‌زدن است، نه فقط «فهرستی از نقاط».
طبق مقاله‌ی آکوپانکچر تودی، نقاط تونگ همه با «پنج عنصر» (وو شینگ) و «پنج زانگ» (قلب، طحال، ریه، کلیه، کبد) دسته‌بندی می‌شوند. برای نمونه نقاط پشت روی پنج خط قرار می‌گیرند و هر بخش عنصری جداگانه دارد: آتش برای قلب، خاک برای طحال، فلز برای ریه، آب برای کلیه و چوب برای کبد. برای مفهوم پنج عنصر نظریه‌ی پنج عنصر را ببینید.
تشخیص کف دست هم بر همین شالوده است. طبق همین منبع، تونگ بیشتر به ناهنجاری‌های کف دست، مانند رگ آبی‌رنگ، قرمزی یا تغییر رنگ، نگاه می‌کرد و بر اساس خطوط انگشتان به «کانال» بیماری می‌رسید. این‌ها فرضیه‌ی درونی خود سنت‌اند؛ شاهدی نیست که تشخیص کف دست بیماری را درست پیدا کند.
نکته‌ی جالب مقاله این است که تونگ در کتاب‌های خود از اصطلاح پزشکی غربی «عصب» استفاده کرد، چون در آن زمان پزشکی غربی پذیرفته‌تر بود. نویسندگان مقاله می‌گویند در یادداشت ۱۹۶۴ فقط واژه‌ی «کانال» به کار رفته و ترجمه‌های انگلیسی بعدی با اصطلاح «ناحیه‌ی واکنش» و برچسب‌های آناتومیک اضافه، معنای اصلی نظام را مبهم کرده‌اند.
ویژگی‌های روش و تفاوت آن با طب سوزنی معمول
پاسخ مستقیم: سوزن‌زدن اغلب در دست و پا، دور از ناحیه‌ی مشکل، تکنیک‌هایی مثل خون‌گیری و سه‌سوزنه، و مدلی متفاوت از کانال‌ها.
طبق ویکی‌پدیا، سبک تونگ روش‌های «تصویر کل‌نگر» (نقشه‌ی بدن روی یک عضو)، سوزن‌زدن در اندام‌ها، خون‌گیری و گذاشتن سه سوزن پیاپی در یک ناحیه‌ی درمانی را دربر می‌گیرد. جدول زیر تفاوت‌های نظری را در یک نگاه نشان می‌دهد.
| مورد | طب سوزنی رایج (۱۴ کانال) | سبک تونگ |
|---|---|---|
| مدل کانال | چهارده کانال اصلی | پنج زانگ و شش فو |
| دسته‌بندی نقاط | روی مسیر کانال‌ها | پنج عنصر و پنج زانگ |
| محل سوزن | تن و اندام | بیشتر دست‌ها و پاها |
| تشخیص | نبض و زبان و پرسش | تشخیص کف دست هم افزوده می‌شود |
| تکنیک ویژه | سوزن‌زدن، موکسا و کاپینگ | خون‌گیری و سه‌سوزنه |
| پایه‌ی شواهد | مرورهای منظم برای برخی دردها | گزارش بالینی و تجربه‌ی شاگردان |
با روش‌های وابسته مثل موکسا درمانی و طب سوزنی گوش هم سبک تونگ مقایسه‌شدنی است: هر کدام نقشه‌ی خاص خود را دارند و هیچ‌کدام جانشین تشخیص پزشکی نیستند.
نسب آموزشی و اختلاف‌نظر میان شاگردان
پاسخ مستقیم: سبک تونگ از طریق شاگردان او در تایوان و آمریکا گسترش یافت، و چون بخش مهمی از آن شفاهی بود، نسخه‌های مختلفی میان خانواده‌های آموزشی پدید آمد.
ویکی‌پدیا نخستین شاگرد بیرون از خانواده را لین جو چو (Lin Ju Chu) می‌نامد و می‌گوید میریام لی و وی‌چی یانگ، دو شاگرد دیگر، نقاط تونگ را به آمریکا بردند. مؤسسه‌ی چین (Chien Institute) و تارنمای tungspoints نسب خود را به همین شاگردان می‌رسانند. مقاله‌ی ونگ و واسیلاکیس می‌افزاید که دو سند منتشرنشده‌ی دیگر در ۲۰۰۸ توسط شاگردی به نام یوان کو-بن عرضه شد و یادداشت‌های دکتر چن دو-رن (شاگرد مستقیم از ۱۹۶۴) هم موجود است.
در عمل، آموزگاران مختلف شمار، نام و موقعیت نقاط را کمی متفاوت ارائه می‌دهند و اطلس‌هایی مثل «اطلس عملی طب سوزنی تونگ» (مک‌کان، چاپ چهارم ۲۰۱۵، انتشارات مولر و اشتاینکه) هم تفسیر خود را دارند. هنگام انتخاب مربی یا درمانگر، پرسش از «نسب آموزشی» و مدرک حرفه‌ای او پرسش درستی است.
ادعاها: سبک تونگ چه می‌کند؟
پاسخ مستقیم: منابع آموزشی این سبک را ساده، سریع‌اثر و بسیار کارآمد معرفی می‌کنند، اما این ادعا را شواهد مستقل تأیید نکرده‌اند.
عبارت «سادگی، سهولت و کارآمدی بالینی» هم در ویکی‌پدیا و هم در مقاله‌ی آکوپانکچر تودی تکرار شده است. همین مقاله چند گزارش مورد از خود تونگ و شاگردانش را نقل می‌کند: درد ناحیه‌ی بالای شکم، فلج ناشی از فلج اطفال و لرزش دست. این‌ها گزارش‌های موردی‌اند، یعنی روایت چند بیمار بدون گروه کنترل، و نمی‌توان از آن‌ها نتیجه گرفت که روش همین کار را برای دیگران هم می‌کند. هر علامت جدی، مانند لرزش تازه، ضعف ناگهانی یا درد قفسه‌ی سینه، باید ابتدا نزد پزشک بررسی شود.
ارزیابی شواهد علمی
پاسخ مستقیم: برای طب سوزنی به‌طور کلی شواهد درد مزمن وجود دارد؛ برای سبک ویژه‌ی تونگ و نقاط ویژه‌اش در منابع بررسی‌شده کارآزمایی مستقل پیدا نشد.
ویکرز و همکاران (۲۰۱۸) در مرور داده‌های فردی بیماران، ۳۹ کارآزمایی تصادفی با ۲۰٬۸۲۷ بیمار مبتلا به درد مزمن را بررسی کردند. طب سوزنی از بی‌درمانی و از سوزن ساختگی مؤثرتر بود و اثر تا دوازده ماه ادامه داشت؛ اما اندازه‌ی اثر در مقایسه با سوزن ساختگی کوچک بود. این مرور درباره‌ی طب سوزنی عمومی است و سبک تونگ را جداگانه ارزیابی نمی‌کند.
- آنچه مستند است: زندگی تونگ، کتاب ۱۹۷۳ و تدریس او در تایوان.
- آنچه محل بحث است: تعداد، نام و جای دقیق نقاط و نظریه‌ی آن‌ها میان شاگردان و اطلس‌ها.
- آنچه تأییدپذیر نیست: برتری نقاط ویژه‌ی تونگ یا تشخیص کف دست نسبت به طب سوزنی معمول؛ تا کارآزمایی مستقلی نباشد، این ادعا فرضیه است.
نکته‌های ایمنی و مجوز
پاسخ مستقیم: هر نوع طب سوزنی، از جمله سبک تونگ، باید فقط توسط فرد آموزش‌دیده و دارای مجوز با سوزن استریل و یک‌بارمصرف انجام شود.
- بیماری‌های خونریزی‌دهنده، مصرف داروی ضدانعقاد، بارداری، ضربان‌ساز، دیابت بی‌کنترل و عفونت پوستی در محل باید پیش از جلسه به درمانگر و پزشک گفته شود. خون‌گیری، که در سنت تونگ مطرح است، در این افراد خطر بیشتری دارد.
- هیچ نقطه‌ای را خودتان روی خودتان یا دیگری با سوزن امتحان نکنید و از آموزش‌های غیرحرفه‌ای آنلاین برای درمان واقعی استفاده نکنید.
- طب سوزنی جایگزین درمان پزشکی نیست. سکته (ضعف یک‌طرفه، اختلال گفتار)، درد قفسه‌ی سینه، کم‌حسی یا فلج ناگهانی، یا لرزش تازه، اورژانس‌اند.
- برای عوارض احتمالی عوارض طب سوزنی و برای بررسی مجوز درمانگر مدرک طب سوزنی معتبر را ببینید.
- برای آرام‌سازی و آگاهی بدنی در کنار درمان، دوره‌ی آستانه را هم می‌توانید ببینید.
سبک نزدیک دیگر که در همین مجموعه بررسی شده، طب سوزنی پنج عنصر است.
جمع‌بندی
سبک تونگ نمونه‌ی روشنی از یک سنت خانوادگی و شفاهی است که توسط یک مربی و چند شاگرد وارد جریان طب سوزنی شد. مستندات تاریخی آن، یعنی کتاب ۱۹۷۳ و زنجیره‌ی شاگردان، روشن‌اند، اما برتری درمانی نقاط ویژه‌اش هنوز ثابت نشده است. اگر به این سبک علاقه دارید، پیش از هر چیز فرد مجاز و با نسب آموزشی روشن انتخاب کنید و آن را مکمل درمان پزشکی بدانید، نه جایگزین آن.
منابع
- Tung Ching Chang. Wikipedia.
- Wang CM, Vasilakis S. Master Tung’s Five Zang Channel System and Clinical Applications. Acupuncture Today. 2011;12(8).
- McCann H. Practical Atlas of Tung’s Acupuncture, 4th ed. Verlag Müller & Steinicke; 2015.
- Vickers AJ, et al. Acupuncture for chronic pain: update of an individual patient data meta-analysis. J Pain. 2018;19(5):455-474.
- Acupuncture: what you need to know. NCCIH, NIH.
سبکی از طب سوزنی است که به تونگ جینگ‌چانگ (۱۹۱۶ تا ۱۹۷۵) نسبت داده می‌شود و در تایوان از دهه‌ی ۱۹۶۰ به شاگردان بیرون از خانواده آموزش داده شد. به‌جای چهارده کانال رایج، بر نظام «پنج زانگ و شش فو» تکیه دارد، نقاطش را با پنج عنصر دسته‌بندی می‌کند و نقاط ویژه‌ای دارد که بیشتر روی دست‌ها و پاها هستند.
تونگ جینگ‌چانگ (董景昌) متولد ۱۹۱۶ در شهرستان پینگ‌دو، استان شاندونگ چین بود. طبق ویکی‌پدیا از هجده‌سالگی طب سوزنی را آغاز کرد، در ۱۹۴۹ به تایوان رفت و در دهه‌ی ۱۹۶۰ مطب خصوصی باز کرد. در ۱۹۶۲ نخستین شاگرد بیرون از خانواده‌اش را پذیرفت و در ۱۹۷۵ درگذشت.
در طب سوزنی معمول از چهارده کانال استفاده می‌شود. سبک تونگ، طبق منابع آموزشی آن، پنج کانال زانگ و شش فو را مبنا می‌گیرد، نقاط را با پنج عنصر دسته‌بندی می‌کند، از تشخیص کف دست بهره می‌برد و بیشتر در اندام‌ها سوزن می‌زند. بیشتر این تفاوت‌ها نظری‌اند و به برتری درمانی ثابت‌شده برنمی‌گردند.
برای طب سوزنی به‌طور کلی شواهدی در درد مزمن هست؛ مرور ویکرز و همکاران (۲۰۱۸) با ۳۹ کارآزمایی و ۲۰٬۸۲۷ بیمار آن را بهتر از بی‌درمانی و بهتر از سوزن ساختگی یافت، هرچند تفاوت با سوزن ساختگی کوچک بود. در منابع بررسی‌شده برای این مقاله، کارآزمایی تصادفی مستقلی که نقاط ویژه‌ی تونگ را با طب سوزنی معمول مقایسه کند پیدا نشد.
مشکل از «نقطه» نیست، از شرایط انجام آن است. طب سوزنی با سوزن یک‌بارمصرف و توسط فرد آموزش‌دیده معمولاً ایمن توصیف می‌شود، اما خون‌گیری، عفونت و آسیب بافتی اگر استاندارد رعایت نشود ممکن است. هیچ نقطه‌ای را خودتان روی خودتان امتحان نکنید و روش را جایگزین درمان پزشکی نکنید.
خیر، نه برای درمان واقعی افراد. خود مجموعه‌های آموزشی تونگ بر آموزش زیر نظر استاد و شاگرد تأکید دارند و کتاب‌هایی مثل «اطلس عملی طب سوزنی تونگ» (مک‌کان) برای متخصصان نوشته شده است. اگر قصد کار حرفه‌ای دارید، فقط مسیر مجاز و دارای مدرک معتبر را دنبال کنید.
بله، در ۱۹۷۳ کتاب «طب سوزنی تونگ، کانال‌های اصلی و نقاط ویژه» (Tung’s Acupuncture, Its Regular Channels & Unique Points) را در تایپه منتشر کرد. مقاله‌ی آکوپانکچر تودی از یادداشت‌های ۱۹۶۸ و ۱۹۶۴ و مقاله‌هایی از ۱۹۷۱ و ۱۹۷۲ هم یاد می‌کند.
