یوگی هاریداس (سادهو هاریداس) یوگی هندو در سدهی نوزدهم بود که به توانایی ماندن طولانی در حالتی مرگمانند و بدون غذا و آب شهرت داشت. شناختهشدهترین ماجرای او در ۱۸۳۷ در لاهور، پایتخت امپراتوری سیک، رخ داد؛ جایی که به گزارش شاهدان چهل روز زیر خاک ماند و زنده بیرون آمد.
این ماجرا در دربار مهاراجه رانجیت سینگ و در حضور درباریان و پزشکان اروپایی ثبت شد؛ رانجیت سینگ بنیانگذار امپراتوری سیک بود و در دربارش ژنرالهای اروپایی مانند آلار، آویتابیله، کور و ونتورا و چند پزشک اروپایی خدمت میکردند. ماجرا بعدها در نوشتههای پزشکان و نویسندگان بارها بازگو شد. در ادامه میخوانیم شاهدان چه گزارش کردند، او را چگونه دفن و بیدار کردند، چه تبیینهایی برای آن مطرح شد و امروز چه نقدهایی بر این روایت وارد است.
تدفین چهلروزه هاریداس در لاهور (۱۸۳۷)
به گزارش ویکیپدیا، هاریداس در ۱۸۳۷ در حضور مهاراجه، درباریان و پزشکان فرانسوی و بریتانیایی در حالت نشسته قرار گرفت و در کفنی مومی دوخته شد. سپس او را در صندوقی چوبی گذاشتند که میخکوب و با مُهر خود مهاراجه مهر و موم شد. صندوق در سردابی آجری که برای همین کار ساخته بودند پایین برده شد و رویش خاک ریختند.
گروهی از نگهبانان مهاراجه از سرداب پاسداری میکردند؛ چهار نگهبان در روز و هشت نگهبان در شب. چهل روز بعد، دوباره در حضور مهاراجه، درباریان و همان پزشکان، صندوق را از خاک بیرون آوردند. بدن هاریداس ظاهراً بیجان بود.

روایت شاهدان: مکگرگور و کلود وید
ناوینا چاندرا پال در «رسالهای در فلسفه یوگا» (۱۸۵۱) گزارش دکتر مکگرگور، پزشک بریتانیایی، را نقل کرده است. به روایت او، فقیر در صندوقی در اتاقکی زیر سطح زمین گذاشته شد؛ در صندوق قفل داشت، در باغخانهی پیرامون آن قفل شد و درگاه دیوار بیرونی را با آجر و گل بستند. پس از چهل روز، مهاراجه همراه نوهاش، چند تن از سرداران، ژنرال ونتورا، کاپیتان وید و خود مکگرگور برای بیرون آوردن او حاضر شدند.
کلود وید از ۱۸۲۳ تا ۱۸۴۰ نمایندهی فرماندار کل بریتانیا در امور پنجاب بود و روابط بریتانیا با رانجیت سینگ را اداره میکرد؛ پس شاهدی رسمی و آشنا با دربار به شمار میرفت. او به گزارش ویکیپدیا نوشت که از باز شدن صندوق تا بازگشت صدای فقیر بیش از نیم ساعت نگذشت و در نیم ساعت بعد او آزادانه، هرچند با صدایی ضعیف مانند بیماری، با حاضران سخن میگفت. وید افزود که حاضران «با این باور آنجا را ترک کردند که در نمایشی که دیدند هیچ فریب یا تبانیای در کار نبوده است».
هاریداس را چگونه به هوش آوردند؟
بنا بر گزارش مکگرگور در رسالهی پال، نخست آب گرم بر سر او ریختند و نان داغی از آرد گندم بر فرق سرش گذاشتند. سپس تکهای موم را که بینیاش را بسته بود بیرون آوردند و او بیدرنگ از همان سوراخ بینی نفس عمیقی کشید. دهانش را باز کردند و زبانش را که به سقف دهان چسبیده بود جلو آوردند و به زبان و لبهایش روغن حیوانی (قی) مالیدند.
مکگرگور نوشت که در این مرحله نبض مچ را حس نمیکرد، اما دمای بدن بسیار بالاتر از حد طبیعی بود. پاها و دستها را باز کردند و مالش دادند، پلکها را بالا زدند و رویشان روغن مالیدند. کمکم نبض بازگشت، هاریداس پس از چند تلاش نافرجام چند کلمهی آهسته گفت و پس از آن رانجیت سینگ گردنبندی زرین، گوشواره و شال به او هدیه داد و پایان نمایش با شلیک توپ اعلام شد.
دفنهای دیگر: ۱۸۳۵ و ماجرای جیسلمر
به گزارش ویکیپدیا، در دفنی سیروزه در ۱۸۳۵ دو افسر انگلیسی از شکم بسیار فرورفتهی او شگفتزده شدند. گزارشی که ویکیپدیا به آن استناد میکند، «خواب زمستانی» را تبیین ممکن میداند و افسوس میخورد که وزن هاریداس پیش و پس از دفن دقیق اندازهگیری نشد.
پال در همان رساله گزارش ستوان بوآلو را نیز آورده است دربارهی مردی حدود سیساله که در جیسلمر یک ماه در گوری سنگی دفن شد. بوآلو نوشت این مرد زادگاهی نزدیک کرنال داشت، در شهرهای گوناگون سفر میکرد و در برابر پول خوب حاضر بود هفتهها یا ماهها دفن شود؛ هنگام بیرون آمدن بیهوش بود و آروارههایش چنان قفل شده بود که با ابزاری آهنی دهانش را باز کردند. به نوشتهی بوآلو، یک افسر بریتانیایی پیشتر در پوشکر او را سیزده روز در صندوقی چوبی آویزان نگه داشته بود تا توان پرهیزش از غذا را بیازماید. معلوم نیست این مرد همان هاریداس بوده باشد.

تبیینهای سده نوزدهم: خچری مودرا و «خواب زمستانی»
ناوینا چاندرا پال هر دو مورد را نمونهی «خچری مودرا» میدانست: یوگی با بریدن تدریجی بند زیر زبان و کشیدن آن، زبان را به عقب برمیگرداند و راه هوا را میبندد. او سمادهی را «خواب زمستانی انسان» مینامید و یوگی را با جانورانی مانند مارموت و لاکپشت مقایسه میکرد که در زمستان تنفس و سوختوسازشان به کمترین حد میرسد. بوآلو نیز نوشت که این مرد گفته میشود با بستن دهان و بستن مجرای داخلی بینی با زبان، نفس خود را نگه میدارد.
در همان دههها یوهان مارتین هونیگبرگر، پزشک ترانسیلوانیایی، که از ۱۸۲۹ در لاهور بود و پزشک دربار رانجیت سینگ شد، نیز در همین محیط کار میکرد. حضور پزشکان و افسران اروپایی در دربار سیک باعث شد روایتهایی مانند ماجرای هاریداس به زبانهای اروپایی برسد و راه را برای نخستین بحثهای پزشکی دربارهی یوگا بگشاید. رسالهی ناوینا چاندرا پال مهمترین نمونهی این بحثهاست.
نقد علمی ماجرای هاریداس
با وجود تأکید شاهدان بر نبود فریب، این ماجرا هرگز در شرایط کنترلشده بازآزمایی نشد. همهی گزارشها روایت حاضراناند و کسی سرداب را در طول چهل روز بهطور پیوسته بررسی نکرد. امکان راه هوای پنهان، تعویض صندوق یا رساندن آب و غذا در شبها هیچگاه بهطور مستقل رد نشد. حتی گزارش همدوره اذعان میکند که وزن او پیش و پس از دفن اندازهگیری نشد.
از نظر فیزیولوژی امروز، زنده ماندن چهل روزه بدون آب و با هوای بسیار محدود با شناخت کنونی از نیاز بدن به اکسیژن و آب ناسازگار است. کاهش سوختوساز در آرامش و سرما واقعی است، اما انسانها توانایی خواب زمستانی واقعی ندارند. از این رو بیشتر پژوهشگران ماجرای هاریداس را نمونهای از نمایشهای دربار و روایتهای شگفت سدهی نوزدهم میدانند، نه شاهدی بر توانایی فراطبیعی.
هشدار جدی درباره تقلید
دفن شدن، ماندن در فضای بسته، حبس نفس طولانی و بستن راه هوا با زبان میتوانند در چند دقیقه به خفگی، آسیب مغزی یا مرگ بینجامند. نمونههای امروزی «چالش دفن زنده» نیز بارها به مرگ انجامیده است. ماجرای هاریداس را تنها بهعنوان رویدادی تاریخی بخوانید و هیچ بخشی از آن را آزمایش نکنید.
جمعبندی
یوگی هاریداس به گزارش شاهدان در ۱۸۳۷ در دربار رانجیت سینگ در لاهور چهل روز در صندوقی مهر و مومشده در سردابی آجری زیر خاک ماند و پس از بیرون آمدن، با آب گرم، مالش و بیرون کشیدن زبانش به هوش آمد. کلود وید و دکتر مکگرگور هیچ نشانی از فریب ندیدند و ناوینا چاندرا پال آن را با خچری مودرا و «خواب زمستانی انسان» توضیح داد. با این حال ماجرا هرگز در شرایط کنترلشده تکرار نشد و با فیزیولوژی امروز سازگار نیست؛ پس بهتر است آن را بخشی از تاریخ برخورد پزشکی اروپایی با یوگا دانست، نه سندی برای توانایی فراطبیعی، و هرگز از آن تقلید نکرد.
منابع
- Sadhu Haridas – Wikipedia
- Claude Martine Wade – Wikipedia
- Johann Martin Honigberger – Wikipedia
- A Treatise on the Yoga Philosophy – N. C. Paul, Benares, 1851 (Google Books)
- Premature burial – Wikipedia
سؤالات متداول
یوگی هندو سدهی نوزدهم که به گزارش شاهدان در ۱۸۳۷ در دربار مهاراجه رانجیت سینگ در لاهور چهل روز زیر خاک ماند و زنده بیرون آمد.
در حالت نشسته در کفنی مومی دوخته شد، در صندوقی چوبی با مُهر مهاراجه گذاشته شد و صندوق در سردابی آجری زیر خاک رفت و شبانهروز نگهبانی شد.
مهاراجه رانجیت سینگ، درباریان، ژنرال ونتورا، کلود وید نمایندهی بریتانیا و پزشکانی از جمله دکتر مکگرگور.
گزارش شاهدان وجود دارد، اما ماجرا هرگز در شرایط کنترلشده آزموده نشد و زنده ماندن چهل روزه بدون آب و هوا با فیزیولوژی امروز ناسازگار است.
نویسندگان سدهی نوزدهم آن را به خچری مودرا نسبت دادند: برگرداندن زبان بلندشده به عقب برای بستن راه هوا؛ تبیینی که هرگز آزموده نشد.
بله؛ دفن شدن، حبس نفس طولانی و بستن راه هوا میتواند در چند دقیقه به خفگی، آسیب مغزی یا مرگ بینجامد.
روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!
میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0
هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

