آندره وایتزنهوفر کیست؟ سازنده‌ی مقیاس‌های هیپنوتیزم‌پذیری استنفورد
فهرست مطالب
آندره وایتزنهوفر (André Muller Weitzenhoffer؛ ۱۶ ژانویه‌ی ۱۹۲۱ – ۲۴ فوریه‌ی ۲۰۰۴) از پرکارترین پژوهشگران هیپنوتیزم در نیمه‌ی دوم قرن بیستم بود و میان سال‌های ۱۹۴۹ تا ۲۰۰۴ بیش از ۱۰۰ اثر منتشر کرد. شهرت اصلی او به ساختن مقیاس‌های هیپنوتیزم‌پذیری استنفورد همراه با ارنست هیلگارد برمی‌گردد؛ ابزارهایی که هنوز پرارجاع‌ترین ابزار پژوهشی در این حوزه به شمار می‌روند.
وایتزنهوفر هم پژوهشگر آزمایشگاهی بود و هم درمانگر بالینی، و همین موقعیت به او اجازه داد میان این دو دنیا پل بزند. در این مقاله زندگی، مقیاس‌ها، دیدگاه‌ها درباره‌ی تلقین، رابطه‌اش با میلتون اریکسون و آثار مهم او را مرور می‌کنیم.
زندگی و تحصیلات آندره وایتزنهوفر
وایتزنهوفر به گفته‌ی خودش در ۱۲ سالگی، پس از دیدن نمایشی که یک مربی اردوی تابستانی اجرا کرد و سپس تماشای یک نمایش هیپنوتیزم صحنه‌ای، به هیپنوتیزم علاقه‌مند شد. نخستین مقاله‌اش با عنوان «ارتکاب اعمال ضداجتماعی زیر هیپنوتیزم» در سال ۱۹۴۹ در مجله‌ی روانشناسی نابهنجار و اجتماعی منتشر شد.
او پیش از گرفتن دکترا هم نویسنده‌ی فعالی بود: پیش از سال ۱۹۵۶ که دکترای روانشناسی را از دانشگاه میشیگان گرفت، ۱۴ مقاله‌ی علمی و یک کتاب منتشر کرده بود. آن کتاب، «هیپنوتیزم: مطالعه‌ای عینی درباره‌ی تلقین‌پذیری» (۱۹۵۳)، مرور گسترده‌ای بر پژوهش‌های آن زمان درباره‌ی تلقین‌پذیری بود.
همکاری با هیلگارد و مقیاس‌های استنفورد
در سال ۱۹۵۷، به دعوت ارنست هیلگارد، وایتزنهوفر به آزمایشگاه رشد انسانی و دپارتمان روانشناسی دانشگاه استنفورد رفت. حاصل این همکاری مقیاس‌های هیپنوتیزم‌پذیری استنفورد (SHSS) بود: فرم‌های A و B در ۱۹۵۹ و فرم C در ۱۹۶۲. آن دو بعدها «مقیاس‌های نیمرخ هیپنوتیزم‌پذیری استنفورد» را نیز ساختند.
این مقیاس‌ها پس از یک القای استاندارد، مجموعه‌ای از تلقین‌ها را اجرا می‌کنند؛ از تلقین‌های ساده‌ی حرکتی، مانند پایین افتادن دست، تا تلقین‌های دشوارتر شناختی مانند توهم یا فراموشی. نمره‌ی فرد تعداد تلقین‌هایی است که به آن‌ها پاسخ داده است. فرم C که دشوارتر است، هنوز در بسیاری از پژوهش‌ها «استاندارد طلایی» سنجش هیپنوتیزم‌پذیری دانسته می‌شود.
وایتزنهوفر در سال ۱۹۹۷ در یادداشتی شخصی و تاریخی، چگونگی ساخت و نام‌گذاری این مقیاس‌ها را شرح داد. او در ۲۰۰۲ نیز در مقاله‌ای با عنوان «مقیاس‌ها، مقیاس‌ها و باز هم مقیاس‌ها» درباره‌ی ساخت پیاپی مقیاس‌های تازه و اینکه این ابزارها واقعاً چه چیزی را می‌سنجند، دیدگاهی انتقادی مطرح کرد.
دیدگاه وایتزنهوفر درباره‌ی تلقین
یکی از دغدغه‌های همیشگی وایتزنهوفر این بود که «پاسخ به تلقین» دقیقاً چیست. به نظر او ویژگی اصلی پاسخ هیپنوتیزمی آن است که فرد رفتار را غیرارادی تجربه می‌کند؛ یعنی احساس می‌کند دستش «خودبه‌خود» بالا می‌رود، نه اینکه خودش آن را بالا ببرد. او این ویژگی را «اثر کلاسیک تلقین» نامید.
وایتزنهوفر در مقاله‌ی «بازنگری هیپنوتیزم‌پذیری» (۱۹۸۰) استدلال کرد که مقیاس‌های رایج، از جمله مقیاس‌هایی که خودش در ساختنشان سهم داشت، فقط رفتار بیرونی را می‌شمارند و نمی‌توانند پاسخ واقعاً بی‌اراده را از پیروی آگاهانه از دستور جدا کنند. به همین دلیل به گمان او این ابزارها بیش از هیپنوتیزم‌پذیری، نوعی «تلقین‌پذیری» کلی را می‌سنجند.
این دیدگاه او را در برابر پژوهشگرانی مانند تئودور باربر قرار می‌داد که پاسخ هیپنوتیزمی را بیشتر با انگیزه و انتظار توضیح می‌دادند. وایتزنهوفر به وجود پدیده‌ای ویژه در هیپنوتیزم باور داشت، اما تأکید می‌کرد که باید آن را با دقت تعریف و اندازه‌گیری کرد.
مقیاس‌های استنفورد در پژوهش‌های بعدی
مقیاس‌هایی که وایتزنهوفر و هیلگارد ساختند، امکان پژوهش‌های بلندمدت را نیز فراهم کرد. کارلو پیچونه، ارنست هیلگارد و فیلیپ زیمباردو در پژوهشی که در سال ۱۹۸۹ منتشر شد، گروهی از افرادی را که در دوران دانشجویی در استنفورد آزموده شده بودند دوباره سنجیدند و نشان دادند که نمره‌ی هیپنوتیزم‌پذیری آن‌ها در فاصله‌ای ۲۵ ساله تا حد زیادی ثابت مانده است. این یافته یکی از مهم‌ترین شواهد برای این دیدگاه است که هیپنوتیزم‌پذیری ویژگی نسبتاً پایداری در افراد است.
مقیاس‌های استنفورد همچنین الگوی ساخت ابزارهای بعدی شدند. نسخه‌های گروهی، مانند مقیاس گروهی هاروارد، و مقیاس‌های کوتاه بالینی، بر پایه‌ی همان منطق ساخته شدند تا بتوان هیپنوتیزم‌پذیری را سریع‌تر یا در گروه‌های بزرگ‌تر سنجید. در پژوهش‌های تصویربرداری مغزی امروز نیز پژوهشگران معمولاً شرکت‌کنندگان را با یکی از این مقیاس‌ها به گروه‌های بسیار و کم هیپنوتیزم‌پذیر تقسیم می‌کنند.
وایتزنهوفر خود نسبت به این گسترش بی‌حساب مقیاس‌ها هشدار می‌داد. به نظر او هر مقیاس تازه، اگر همان مشکل بنیادی، یعنی تمایز نگذاشتن میان پاسخ بی‌اراده و پیروی آگاهانه را داشته باشد، چیزی به فهم ما از هیپنوتیزم اضافه نمی‌کند. این نقد هنوز در بحث‌های روش‌شناختی این حوزه مطرح است.
دوره‌ی اوکلاهما و فعالیت بالینی
وایتزنهوفر در سال ۱۹۶۲ استنفورد را ترک کرد و به دانشگاه اوکلاهما رفت. در آنجا هم پژوهش می‌کرد و هم در مرکز پزشکی اداره‌ی امور سربازان قدیمی آمریکا (VA) خدمات بالینی ارائه می‌داد.
او از چهره‌های مهم دوره‌ی آغاز به کار انجمن آمریکایی هیپنوتیزم بالینی بود و از نخستین دبیران وابسته‌ی مجله‌ی آمریکایی هیپنوتیزم بالینی شد. انجمن روانشناسی آمریکا در سال ۱۹۹۲ جایزه‌ی «سهم برجسته در هیپنوتیزم علمی» را به او اهدا کرد.
وایتزنهوفر و میلتون اریکسون
وایتزنهوفر و میلتون اریکسون دوست بودند و گاهی با هم کار می‌کردند. وایتزنهوفر به‌عنوان دبیر وابسته‌ی مجله‌ی آمریکایی هیپنوتیزم بالینی، که اریکسون آن را راه‌اندازی کرده بود، با او از نزدیک همکاری داشت و در دهه‌ی ۱۹۶۰ مشاور چند مقاله‌ی اریکسون بود.
با این حال او برخی جنبه‌های نظریه و روش اریکسون را نقد می‌کرد و نقدش بر کسانی که پس از مرگ اریکسون مدعی نمایندگی دیدگاه‌های او شدند، تندتر بود. وایتزنهوفر نوشت که با گذشت زمان، اریکسون به «افسانه‌ای زنده» تبدیل شده و «حجم فزاینده‌ای از روایت‌های کم‌وبیش ساختگی» درباره‌ی او شکل گرفته است. او این نقدها را به تفصیل در کتاب «عمل هیپنوتیزم» آورد. برای آشنایی با رویکرد اریکسون، مقاله‌ی هیپنوتیزم اریکسونی را بخوانید.
آثار و میراث وایتزنهوفر
مهم‌ترین کتاب‌های وایتزنهوفر عبارت‌اند از «هیپنوتیزم: مطالعه‌ای عینی درباره‌ی تلقین‌پذیری» (۱۹۵۳)، «فنون عمومی هیپنوتیزم» (۱۹۵۷) و «عمل هیپنوتیزم» که یکی از پرخواننده‌ترین کتاب‌های علمی و بالینی هیپنوتیزم درمانی است و ویرایش دوم بازنگری‌شده‌ی آن در سال ۲۰۰۰ منتشر شد.
میراث اصلی او مقیاس‌های استنفورد است که دهه‌هاست پایه‌ی مقایسه‌ی پژوهش‌های هیپنوتیزم در آزمایشگاه‌های مختلف جهان‌اند. اما نقدهای خود او بر این مقیاس‌ها نیز اهمیت دارد: او یادآوری کرد که شمردن پاسخ‌های رفتاری با فهم تجربه‌ی درونی فرد یکی نیست. پس از درگذشتش، اریک فریشولز در یادنامه‌ای در مجله‌ی آمریکایی هیپنوتیزم بالینی (۲۰۰۵) کارنامه‌ی او را مرور کرد.
جمع‌بندی
آندره وایتزنهوفر با ساختن مقیاس‌های هیپنوتیزم‌پذیری استنفورد همراه با ارنست هیلگارد، ابزاری به پژوهش هیپنوتیزم داد که مقایسه‌ی نتایج آزمایشگاه‌ها را ممکن کرد و هنوز پرکاربرد است. او هم‌زمان منتقد جدی همین ابزارها بود و بر این نکته پافشاری می‌کرد که جوهر هیپنوتیزم تجربه‌ی بی‌ارادگی است، نه صرفاً اجرای دستور. دوستی و نقد هم‌زمان او نسبت به میلتون اریکسون نیز نشان می‌دهد که وایتزنهوفر میان دقت پژوهشی و تجربه‌ی بالینی تعادلی کم‌نظیر برقرار کرده بود.
منابع
- André Muller Weitzenhoffer – Wikipedia
- Frischholz, E. J. (2005). Remembering André Weitzenhoffer, Ph.D. American Journal of Clinical Hypnosis
- Weitzenhoffer, A. M. (1980). Hypnotic Susceptibility Revisited. American Journal of Clinical Hypnosis
- Weitzenhoffer, A. M. (1997). Hypnotic Susceptibility: A Personal and Historical Note Regarding the Development and Naming of the Stanford Scales. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis
- Weitzenhoffer, A. M. (2002). Scales, Scales and More Scales. American Journal of Clinical Hypnosis
- Piccione, C., Hilgard, E. R. & Zimbardo, P. G. (1989). On the degree of stability of measured hypnotizability over a 25-year period. Journal of Personality and Social Psychology
- Stanford Hypnotic Susceptibility Scale – Wikipedia
سؤالات متداول
روان‌شناس و پژوهشگر آمریکایی هیپنوتیزم (۱۹۲۱–۲۰۰۴) که بیش از ۱۰۰ اثر منتشر کرد و همراه با ارنست هیلگارد مقیاس‌های هیپنوتیزم‌پذیری استنفورد را ساخت.
فرم‌های A و B در ۱۹۵۹ و فرم C در ۱۹۶۲ در دانشگاه استنفورد منتشر شدند.
اصطلاحی که وایتزنهوفر برای پاسخ هیپنوتیزمی واقعی به کار برد: رفتاری که فرد آن را غیرارادی و «خودبه‌خود» تجربه می‌کند.
آن دو دوست و گاهی همکار بودند، اما وایتزنهوفر برخی جنبه‌های روش اریکسون و به‌ویژه ادعاهای پیروان بعدی او را نقد می‌کرد.
«عمل هیپنوتیزم» (The Practice of Hypnotism) که از پرخواننده‌ترین کتاب‌های علمی و بالینی هیپنوتیزم درمانی است و ویرایش دوم آن در ۲۰۰۰ منتشر شد.
او دکترای خود را از دانشگاه میشیگان گرفت، از ۱۹۵۷ در استنفورد با هیلگارد کار کرد و از ۱۹۶۲ به دانشگاه اوکلاهما رفت.
