پاسخ کوتاه: تای چی برای پارکینسون یکی از ورزشهایی است که بهترین شواهد را برای بهبود تعادل، طول گام و کاهش زمین خوردن در بیماران خفیف تا متوسط دارد. در کارآزمایی مهمی که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد، بیمارانی که شش ماه، هفتهای دو جلسه تای چی تمرین کردند، در آزمونهای تعادل از گروه کشش و حتی گروه تمرین مقاومتی بهتر بودند. تای چی جای دارو را نمیگیرد، اما مکمل خوبی برای درمان و فیزیوتراپی است.
بیماری پارکینسون فقط لرزش دست نیست. کندی حرکت، خشکی عضلات، گامهای کوتاه و ناپایداری در ایستادن از مشکلاتیاند که با گذشت زمان کیفیت زندگی را پایین میآورند و خطر زمین خوردن را بالا میبرند. به همین دلیل پزشکان امروز ورزش منظم را بخشی از درمان این بیماری میدانند و تای چی با حرکات آرام و پیوستهاش در میان گزینهها جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
چرا تای چی برای بیماران پارکینسون مفید است؟
تای چی دقیقاً همان مهارتهایی را تمرین میدهد که در پارکینسون آسیب میبینند: انتقال کنترلشدهی وزن، قدم برداشتن آگاهانه، چرخش تنه و هماهنگی دست و پا.
در پارکینسون کمبود دوپامین در بخشی از مغز باعث میشود حرکتهای خودکار، مثل تنظیم تعادل هنگام چرخیدن یا بلند کردن پا هنگام راه رفتن، سختتر انجام شوند. حرکات تای چی آهستهاند و تمرینکننده باید به هر جابهجایی وزن توجه کند. این تمرین آگاهانه ممکن است به مغز کمک کند تا با استفاده از توجه و حس بدنی، بخشی از آنچه بهطور خودکار انجام نمیشود را جبران کند.
- انتقال وزن: بیشتر حرکات با بردن آرام وزن از یک پا به پای دیگر همراهاند؛ مهارتی که برای جلوگیری از زمین خوردن حیاتی است.
- گامهای بلندتر و کنترلشده: قدم جلو، عقب و کنار در تای چی با دقت انجام میشود و با گامهای کوتاه و کشیدهی پارکینسونی مقابله میکند.
- چرخش تنه: خشکی تنه در پارکینسون شایع است و چرخشهای نرم تای چی آن را به حرکت وامیدارد.
- تمرکز و تنفس: حرکت هماهنگ با تنفس آرام، اضطراب هنگام حرکت را کم میکند و حس کنترل را بیشتر میکند.
پژوهشها دربارهی تای چی و پارکینسون چه میگویند؟
شواهد خوبی وجود دارد که تای چی تعادل و راه رفتن را در پارکینسون خفیف تا متوسط بهتر میکند و خطر زمین خوردن را پایین میآورد، اما هنوز ثابت نشده که روند خود بیماری را متوقف کند.
مهمترین مطالعه را فوژونگ لی و همکارانش در سال ۲۰۱۲ در مجلهی نیوانگلند ژورنال آو مدیسین منتشر کردند. در این کارآزمایی تصادفی، ۱۹۵ بیمار به سه گروه تای چی، تمرین مقاومتی و کشش تقسیم شدند و ۲۴ هفته، هفتهای دو جلسهی یک ساعته تمرین کردند. گروه تای چی در آزمونهای ثبات وضعیتی از هر دو گروه دیگر بهتر بود، طول گام و دسترسی عملکردی بیشتری پیدا کرد و نسبت به گروه کشش کمتر زمین خورد. این بهبودها سه ماه پس از پایان دوره هم تا حد زیادی باقی ماند و عارضهی جدی گزارش نشد.

پس از آن، چند فراتحلیل نتایج کارآزماییهای کوچکتر را کنار هم گذاشتند. یکی از این مرورها که روی پنج کارآزمایی با ۳۵۵ بیمار انجام شد و در پایگاه PMC در دسترس است، کاهش معنادار زمین خوردن و بهبود مقیاس تعادل برگ و آزمون برخاستن و رفتن را گزارش کرد. پژوهشگران در این مرورها به کیفیت متوسط برخی مطالعهها و دشواری کورسازی در کارآزماییهای ورزشی هم اشاره کردهاند.
آیا تای چی پیشرفت پارکینسون را کند میکند؟
یک مطالعهی کوهورت از دانشگاه جیائو تونگ شانگهای که سال ۲۰۲۳ منتشر شد، ۱۴۳ بیمار تمرینکنندهی تای چی را چند سال با ۱۸۷ بیمار بدون ورزش مقایسه کرد. در گروه تای چی امتیاز علائم آهستهتر بدتر شد و نیاز به افزایش دارو دیرتر پیش آمد. با این حال، این مطالعه تصادفی نبود؛ پس شاید کسانی که ورزش را انتخاب کردهاند از اول وضعیت بهتری داشتهاند. این یافته امیدوارکننده است، اما هنوز دلیل قطعی برای کند شدن بیماری به شمار نمیآید.
چه حرکاتی از تای چی برای پارکینسون مناسباند؟
حرکاتی که روی انتقال وزن، قدم برداشتن در جهتهای مختلف و چرخش آرام تنه تمرکز دارند، بیشترین ارتباط را با مشکلات حرکتی پارکینسون دارند.
برنامهی کارآزمایی ۲۰۱۲ از چند حرکت سادهشدهی سبک یانگ ساخته شده بود. اگر با تایچی سبک یانگ آشنا باشید، این حرکات برایتان آشنا خواهند بود. مربی باید حرکات را برای سطح هر بیمار ساده کند.
انتقال وزن ایستاده
پاها را به اندازهی عرض شانه باز کنید، زانوها کمی خم باشند و آرام وزن را به پای راست و بعد به پای چپ ببرید. هر طرف چند ثانیه مکث کنید و حس کف پا را دنبال کنید. این سادهترین و پایهایترین حرکت است.
قدم جلو و عقب
با وزن روی یک پا، پای دیگر را آرام جلو بگذارید، ابتدا پاشنه را روی زمین بگذارید و بعد وزن را منتقل کنید. همین حرکت را به عقب هم تمرین کنید. قدمها باید آگاهانه و کمی بلندتر از قدمهای عادی روزمره باشند.
قدم کناری یا دستهای ابر
در حرکت معروف دستهای ابر، تمرینکننده آرام به پهلو قدم برمیدارد و دستها جلوی بدن مثل ابر میچرخند. این حرکت هماهنگی دست و پا و چرخش تنه را همزمان تمرین میدهد و در بسیاری از برنامههای پارکینسون آمده است.
چرخش تنه و نگاه
با پاهای ثابت، تنه را آرام به راست و چپ بچرخانید و نگاه دستها را دنبال کند. این تمرین خشکی ستون فقرات و گردن را کم میکند و به چرخیدن ایمنتر هنگام راه رفتن کمک میکند.
کسانی که بعد از چند هفته به حرکات پایه مسلط شدند، میتوانند سراغ فرمهای کوتاه بروند. فرم ۸ حرکتی تای چی برای این مرحله مناسب است و فرم بلندتر ۲۴ حرکتی را بهتر است بعدها و با نظر مربی شروع کرد.
برنامهی هفتگی پیشنهادی
یک برنامهی معقول برای شروع، دو تا سه جلسه در هفته است که از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه شروع میشود و بهتدریج به حدود یک ساعت میرسد.
بنیاد پارکینسون آمریکا در راهنمای ورزش خود توصیه میکند بیماران ترکیبی از ورزش هوازی، قدرتی، تعادلی و انعطافپذیری داشته باشند. تای چی بیشتر سهم تعادل و انعطاف را پر میکند؛ پس بهتر است کنار پیادهروی یا ورزش هوازی دیگری انجام شود.

- هفتهی اول و دوم: دو جلسهی کوتاه با گرم کردن، انتقال وزن و قدم جلو و عقب کنار صندلی.
- هفتهی سوم و چهارم: اضافه کردن قدم کناری و چرخش تنه و رساندن جلسه به حدود ۳۰ دقیقه.
- ماه دوم: سه جلسه در هفته و تمرین چند حرکت پیوسته پشت سر هم.
- ماه سوم به بعد: یادگیری یک فرم کوتاه با مربی و حفظ تمرین منظم در طول ماهها.
نکتهی مهم این است که نتیجهها در پژوهشها پس از چند ماه تمرین منظم دیده شدهاند. چند جلسهی پراکنده معمولاً تغییر محسوسی ایجاد نمیکند.
نکات ایمنی تمرین تای چی در پارکینسون
تای چی ورزشی کمخطر است، اما بیماران پارکینسون به دلیل خطر زمین خوردن باید با تکیهگاه، در محیط امن و با هماهنگی پزشک تمرین کنند.
- پیش از شروع با نورولوژیست یا فیزیوتراپ مشورت کنید، بهخصوص اگر سابقهی زمین خوردن یا افت فشار هنگام ایستادن دارید.
- تمرین را در ساعتی بگذارید که دارو اثر کرده است، نه زمانی که اثر دارو رو به پایان است.
- صندلی محکم یا دیوار را در دسترس نگه دارید و کفش صاف و بدون لغزش بپوشید.
- زانوها را زیاد خم نکنید؛ ایستادن نیمهخم کمعمق برای شروع کافی است.
- اگر یخ زدن راه رفتن دارید، شمردن ریتمیک یا گفتن آرام «وزن، قدم» به شروع دوبارهی حرکت کمک میکند.
- در صورت سرگیجه، درد قفسهی سینه یا خستگی شدید تمرین را متوقف کنید.
برای بیمارانی که ایستادن طولانی برایشان سخت است، نسخهی نشستهی تای چی هم وجود دارد. حرکات دست و چرخش تنه را میتوان روی صندلی انجام داد و کمکم بخش ایستاده را اضافه کرد. همین رویکرد تدریجی در تای چی برای سالمندان هم توضیح داده شده است.
تای چی در کنار دارو و فیزیوتراپی
تای چی مکمل درمان پارکینسون است و نباید باعث کم کردن یا قطع دارو بدون نظر پزشک شود.
داروهای پارکینسون علائم را کنترل میکنند و فیزیوتراپی مشکلهای خاص هر بیمار را هدف میگیرد. تای چی میتواند این دو را با تمرینی منظم، اجتماعی و لذتبخش کامل کند. بسیاری از بیماران میگویند کلاس گروهی تای چی انگیزهی ادامه دادن را بیشتر میکند و حس تنهایی را کم میکند. اگر استرس و اضطراب هم دارید، فواید آرامبخش این تمرین که در تای چی برای استرس آمده، برای شما هم صدق میکند.
| روش | نقش اصلی | چه کسی هدایت میکند |
|---|---|---|
| دارو | کنترل علائم حرکتی با جبران دوپامین | نورولوژیست |
| فیزیوتراپی | برنامهی فردی برای مشکلهای خاص هر بیمار | فیزیوتراپ |
| تای چی | تمرین منظم تعادل، گام و هماهنگی | مربی آشنا با بیماری |
| ورزش هوازی | آمادگی قلبی و تنفسی و انرژی روزانه | بیمار با نظر پزشک |
تمرین در کلاس یا در خانه؟
برای شروع، کلاس حضوری با مربی آشنا با پارکینسون بهترین انتخاب است؛ بعد از یادگیری حرکات پایه میتوان بخشی از تمرین را در خانه ادامه داد.
مربی میتواند خطاهای کوچک مثل قفل کردن زانو، خم شدن بیش از حد به جلو یا قدمهای خیلی کوتاه را ببیند و اصلاح کند؛ چیزهایی که خود بیمار معمولاً متوجهشان نمیشود. کلاس گروهی هم انگیزه میدهد و نظم تمرین را حفظ میکند. وقتی حرکات را یاد گرفتید، ویدئوهای آموزشی یا تمرین با یکی از اعضای خانواده برای روزهای بین کلاسها مفید است. اگر در خانه تمرین میکنید، اتاقی خلوت با کف صاف انتخاب کنید، وسایل دستوپاگیر را کنار بگذارید و ترجیحاً کسی در خانه حضور داشته باشد. ثبت سادهی روزهای تمرین در یک دفترچه هم کمک میکند ببینید چقدر منظم بودهاید و تغییرات تعادل و راه رفتنتان را با پزشک در میان بگذارید.
جمعبندی
تای چی برای پارکینسون ورزشی کمخطر و آرام است که در کارآزماییها تعادل، طول گام و پایداری بیماران خفیف تا متوسط را بهتر کرده و زمین خوردن را کمتر کرده است. شواهد دربارهی کند شدن خود بیماری هنوز اولیه است.
اگر با بیماری پارکینسون زندگی میکنید، با پزشکتان مشورت کنید، کنار تکیهگاه و با حرکات پایه شروع کنید و تمرین را چند ماه منظم ادامه دهید. هدف کمال حرکتها نیست؛ هدف این است که با هر جلسه، قدمهایتان مطمئنتر شود.
نه. تای چی درمان قطعی پارکینسون نیست و جای دارو را نمیگیرد. پژوهشها نشان میدهند این تمرین در کنار درمان دارویی میتواند تعادل، راه رفتن و اعتمادبهنفس حرکتی را بهتر کند و احتمال زمین خوردن را کم کند.
در کارآزمایی معروف ۲۰۱۲ بیماران دو بار در هفته و هر بار حدود یک ساعت تمرین کردند. برای شروع میتوان با جلسههای کوتاهتر شروع کرد و با نظر پزشک یا فیزیوتراپ مدت را آرامآرام بیشتر کرد.
بیشتر برنامههای پژوهشی از حرکات سادهشدهی سبک یانگ استفاده کردهاند که روی انتقال وزن، قدمهای کنترلشده و چرخش آرام تنه تمرکز دارد. فرمهای کوتاه مثل فرم هشت حرکتی هم برای شروع مناسباند.
بله، اما با احتیاط بیشتر. بهتر است کنار تکیهگاه، با مربی آشنا با پارکینسون و در زمانی که دارو اثر کرده تمرین شود. شمردن ریتمیک و انتقال وزن آگاهانه گاهی به شروع دوبارهی حرکت کمک میکند.
این دو رقیب نیستند. فیزیوتراپی برنامهای فردی بر اساس مشکل هر بیمار میسازد و تای چی تمرینی منظم و لذتبخش برای تعادل و هماهنگی است. بهترین نتیجه معمولاً از ترکیب دارو، فیزیوتراپی و یک ورزش منظم مثل تای چی به دست میآید.
روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!
میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0
هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

