پاسخ کوتاه: کتاب «استادان بسیار، زندگیهای بسیار» (Many Lives, Many Masters) روایت برایان وایس، روانپزشک آمریکایی، از درمان بیماری به نام «کاترین» است که در هیپنوتیزم از زندگیهای گذشته و از پیامهای موجوداتی به نام «استادان» حرف زد. کتاب در ۱۹۸۸ منتشر شد، مقدمه، ۱۶ فصل و یک پسگفتار دارد و بیشتر یک روایت شخصی و بالینی است تا پژوهش علمی؛ برای همین باید آن را هم جذاب و هم با پرسشهای نقادانه خواند.
در این خلاصه کتاب استادان بسیار زندگیهای بسیار، اول نویسنده و زمینهی ماجرا را میبینیم، بعد مرور بخشبهبخش کتاب، پیامهای اصلی «استادان»، درسهای کاربردی، و در پایان نقدهایی که روانشناسان به درمان با پسرفت به زندگی گذشته دارند. اگر کتاب را خواندهاید، این مرور کمک میکند ساختار آن را دوباره در ذهن مرتب کنید؛ اگر نخواندهاید، میفهمید با چه کتابی روبهرو هستید.
کتاب استادان بسیار زندگیهای بسیار دربارهی چیست؟
موضوع کتاب این است که چطور یک روانپزشک دانشگاهی و شکاک، با شنیدن خاطرههایی که بیمارش در هیپنوتیزم به زندگیهای پیشین نسبت میداد، به ایدهی تناسخ و بقای روح رسید.
عنوان کامل کتاب در چاپ اصلی Many Lives, Many Masters: The True Story of a Prominent Psychiatrist, His Young Patient, and the Past-Life Therapy That Changed Both Their Lives است و ناشر آمریکایی آن Simon & Schuster بود (شابک چاپ اول 0-671-65786-0؛ مشخصات کتابشناختی در اوپن لایبرری). وایس در مقدمه مینویسد که چهار سال طول کشید تا جرئت کند این تجربه را بنویسد، چون میدانست گفتن چنین چیزی برای یک رئیس بخش روانپزشکی ریسک حرفهای دارد. کل کتاب از زبان خود او و بر پایهی نوارهای ضبطشدهی جلسهها نوشته شده و بخش زیادی از متن، نقل گفتههای کاترین در حالت خلسه است.
| عنوان اصلی | Many Lives, Many Masters |
| نویسنده | برایان ال. وایس (Brian L. Weiss)، روانپزشک |
| سال انتشار | ۱۹۸۸، Simon & Schuster |
| ساختار | مقدمه، ۱۶ فصل شمارهدار، پسگفتار |
| موضوع | هیپنوتیزم درمانی، پسرفت به زندگی گذشته، تناسخ و پیامهای معنوی |
برایان وایس کیست؟
برایان لسلی وایس (متولد ۱۹۴۴) روانپزشک و هیپنوتراپیست آمریکایی است که بعد از ماجرای این کتاب، شناختهشدهترین چهرهی «درمان با پسرفت به زندگی گذشته» شد.
او در ۱۹۶۶ از دانشگاه کلمبیا فارغالتحصیل شد، در ۱۹۷۰ دکترای پزشکی را از دانشکدهی پزشکی ییل گرفت و دورهی تخصص روانپزشکی را هم در ییل گذراند. در زمان ماجرای کاترین، رئیس بخش روانپزشکی بیمارستان مونت ساینای میامی بود. خودش در کتاب میگوید آدمی منظم، دانشگاهی و «کمی وسواسی و انعطافناپذیر» بوده و به پدیدههای فراروانی باور نداشته است. بعدها کتابهای دیگری هم نوشت؛ از جمله Through Time into Healing (۱۹۹۳)، Only Love Is Real (۱۹۹۶)، Messages from the Masters (۲۰۰۱) و Same Soul, Many Bodies (۲۰۰۵) که دربارهی «پیشروی به زندگیهای آینده» است. به گفتهی خودش از ۱۹۸۰ بیش از چهار هزار بیمار را به زندگیهای گذشته برده است؛ این عدد ادعای اوست و ثبت مستقلی ندارد.
خلاصهی داستان کاترین و مسیر درمان
کاترین زنی ۲۷ ساله بود که با اضطراب، حملههای پانیک و ترسهای شدید به وایس مراجعه کرد و بعد از ۱۸ ماه درمان معمول، فقط وقتی هیپنوتیزم شروع شد بهتر شد.
او در ۱۹۸۰ در آزمایشگاه همان بیمارستان کار میکرد. از آب، خفه شدن، تاریکی، هواپیما و مرگ میترسید؛ آنقدر که قرص نمیتوانست قورت بدهد و گاهی در کمد دیواری میخوابید. رابطهای پرتنش با مردی متأهل به نام استوارت داشت و پدرش ملوانی بود که گاهی بعد از نوشیدن خشن میشد. وایس ۱۸ ماه با رواندرمانی معمول جلو رفت: تحلیل خوابها، مرور خاطرهها و شناختن الگوهای رفتاری. کاترین چیزهای زیادی فهمید، اما به نوشتهی وایس کابوسها و ترسها سر جایشان ماندند.

پس از سفر شیکاگو، کاترین که از هیپنوتیزم هم میترسید، پذیرفت امتحانش کنند. در جلسهی اول وایس او را به خاطرات کودکی برد: حادثهای در پنجسالگی که او را از سکوی شیرجه به استخر هل دادند و خاطرهای تلختر در سهسالگی. اما وقتی از او خواست به زمانی برگردد که نشانهها از آنجا شروع شدهاند، کاترین از دختری هجدهساله به نام «آروندا» در سال ۱۸۶۳ پیش از میلاد گفت که در درهای خشک زندگی میکرد و در سیلاب غرق شد. هفتهی بعد به وایس گفت ترس قدیمیاش از غرق شدن رفته است.
مرور بخشبهبخش کتاب
فصلهای کتاب عنوان ندارند و فقط شمارهگذاری شدهاند؛ در این مرور، فصلها را بر اساس محتوایشان دستهبندی کردهایم.

مقدمه: چرا یک روانپزشک شکاک این کتاب را نوشت
وایس سابقهی تحصیلی و حرفهایاش را شرح میدهد تا خواننده بداند از کجا شروع کرده است: پزشکی دانشگاهی با مقالههای علمی و بدون هیچ گرایش معنوی خاص. بعد میگوید چهار سال تردید کرد تا این تجربه را بنویسد. مقدمه با یاد پدربزرگ مجارش تمام میشود که هر وقت او از ریسک کردن میترسید، با لهجهی خودش میگفت «وات د هل»؛ یعنی بیخیال، انجامش بده.
فصل ۱ و ۲: آشنایی با کاترین و اولین هیپنوتیزم
فصل اول تصویر کاترین را در اولین جلسه میدهد و فهرست ترسها، زندگی خانوادگی و رابطهاش با استوارت را. فصل دوم شکست نسبی ۱۸ ماه رواندرمانی، سفر کاترین به نمایشگاه آثار مصری در شیکاگو در بهار ۱۹۸۲ و اولین جلسهی هیپنوتیزم را روایت میکند. در آن نمایشگاه کاترین، که هیچوقت تاریخ مصر نخوانده بود، توضیحهای راهنما را دربارهی چند شیء تصحیح کرد و حق با او بود؛ همین تجربه باعث شد بالاخره به هیپنوتیزم رضایت بدهد. پایان فصل دوم واکنش خود وایس است: «ذهن باز نگه دار؛ علم واقعی با مشاهده شروع میشود.»
فصل ۳ تا ۵: زندگیهای پیشین و نخستین پیام «استادان»
کاترین در جلسههای بعد زندگیهای پرشماری را تعریف میکند و بین آنها، در حالتی که وایس «فاصلهی میان زندگیها» مینامد، با صدایی خشنتر جملههایی به نقل از «استادان» میگوید؛ روحهایی که به ادعای کتاب دیگر در بدن نیستند. تکاندهندهترین لحظه در همین بخش است: کاترین میگوید پدر وایس و پسر کوچکش آنجا هستند، نام پدر را «آورام» میبرد و میگوید قلب پسر «برعکس» بوده است. وایس توضیح میدهد که پسر اولش، آدم، در ۱۹۷۱ در ۲۳ روزگی به دلیل نقص نادر قلبی مرده بود و کاترین از اینها خبر نداشت. همین پیام، به گفتهی خودش، شک او را شکست. فصل پنجم بیشتر به آموزهها میپردازد: «سطحها»، درسهایی که هر روح باید یاد بگیرد، و ماجرای بیماری دیگر به نام جیکوب.
فصل ۶ تا ۸: بخشش، درسها و معنای زمان
کاترین با پدرش تلفنی حرف میزند و به تعبیر وایس او را «به روش خودش» میبخشد. همسر وایس، کارول، از این مرحله در جریان جلسهها قرار میگیرد و نقش منتقد را بازی میکند. وایس در تعطیلات همهی شواهد را مرور میکند: بهبودی که ۱۸ ماه درمان معمول به آن نرسیده بود، جزئیات تاریخی و پیامهایی که به نظرش از توان کاترین بیرون بود. جملهای که از «استاد شاعر» نقل میکند خلاصهی این بخش است: زمان آنطور که ما میبینیم نیست، بلکه با درسهایی که آموخته میشود سنجیده میشود.
فصل ۹ تا ۱۱: رفتن ترسها، اعتماد و همراهی با مرگ
هر هفته لایهای از ترسهای کاترین کنار میرود. در یکی از جلسهها او خود را خلبانی آلمانی در قرن بیستم میبیند. پیام این بخش برای وایس جنبهی عمومی پیدا میکند: باید ترس از مرگ را از ذهن مردم پاک کرد. وقتی وایس میپرسد مهمترین درس کاترین در این زندگی چیست، جواب «اعتماد» است. فصل یازدهم به مادر همسر وایس، مینت، میپردازد که سرطانش پیشرفت کرده بود؛ وایس آموزههای این جلسهها را با او در میان میگذارد و مینویسد که این گفتوگوها به آرامش او در ماههای آخر کمک کرد.
فصل ۱۲ تا ۱۴: هفت سطح و آخرین جلسه
در فصل دوازدهم پیامی دربارهی «هفت سطح» میآید که هر کدام لایههای زیادی دارند و یکی از آنها «سطح یادآوری» است؛ جایی که روح فکرهایش را جمع میکند و زندگی گذشته را مرور میکند. زندگیها کمکم تکرار میشوند و کاترین تقریباً بینشانه شده است. در فصل چهاردهم خودش میگوید دیگر نیازی به هیپنوتیزم نمیبیند؛ پنج ماه بعد آخرین جلسه برگزار میشود و وایس جملهی پایانی استادان را اینطور تفسیر میکند که دیگر قرار نیست پیامی از راه کاترین برسد و ادامهی راه را باید با شهود خودش برود.
فصل ۱۵ و ۱۶ و پسگفتار: تطبیقها و زندگی بعد از کاترین
کاترین بدون گفتن ماجرا پیش ایریس سالتزمن، طالعبینی که روی زندگیهای گذشته کار میکرد، میرود و وایس مینویسد بیشتر گفتههای او با خاطرههای هیپنوتیزم جور درآمد. وایس در همین فصل به پژوهشهایی مثل کارهای جوزف راین در دوک و ایان استیونسن در دانشگاه ویرجینیا اشاره میکند و از دانشمندان میخواهد این پدیدهها را جدی بررسی کنند. فصل شانزدهم چهار سال بعد را نشان میدهد: کاترین آرام است و دیگر هیپنوتیزم نمیخواهد و وایس میگوید میان «دو جهان» زندگی میکند و از پزشکان میخواهد صبر، فهم و همدلی را جای شتاب و تکنولوژی صرف بنشانند. در پسگفتار مینویسد پس از کاترین، دوازده بیمار دیگر را با دقت به چند زندگی گذشته برده و معیارهایش را میگوید: نوع نشانهها، پاسخ ندادن به درمانهای دیگر، هیپنوتیزمپذیری و آمادگی بیمار.
پیامهای اصلی «استادان» در کتاب
پیامها حول چند ایدهی تکرارشونده میچرخند: روح بارها به دنیا میآید تا درس یاد بگیرد، مرگ پایان نیست و عشق، صبر و رهایی از ترس مهمترین درسها هستند.
- زندگی بهعنوان مدرسه: هر زندگی فرصتی برای یاد گرفتن درسهایی مثل اعتماد، بخشش و عشق است؛ این ایده نزدیک به نگاه سنتهای شرقی به قوانین کارما است.
- زمان با درس سنجیده میشود: نه با سال؛ رشد روح معیار پیشرفت است.
- فاصلهی میان زندگیها: پس از مرگ، روح به نوری کشیده میشود، زندگی را مرور میکند و در سطحهای مختلف میماند.
- رهایی از ترس مرگ: به باور وایس، دانستن اینکه زندگی ادامه دارد مهمترین اثر درمانی کتاب است.
- رابطههای تکرارشونده: آدمهای زندگی امروز در زندگیهای قبلی هم حضور داشتهاند؛ مثلاً کاترین در یکی از زندگیها استوارت را در نقشی دیگر میبیند.
اگر این بخش برایتان آشناست، احتمالاً کتاب سفر روح مایکل نیوتن را خواندهاید؛ نیوتن چند سال بعد همین ایدهی «زندگی میان زندگیها» را با دهها مورد دیگر گسترش داد. برای آشنایی بیشتر با خود مفهوم، مقالهی زندگیهای گذشته و رگرشن را هم ببینید.
نکتههای کاربردی که از کتاب میشود گرفت
حتی اگر ادعای تناسخ را نپذیرید، کتاب چند درس عملی دربارهی درمان، ترس و رابطهی درمانگر و مراجع دارد.
- ذهن باز همراه با ثبت دقیق: وایس همهی جلسهها را ضبط کرد و بعد شنید؛ نوشتن و ضبط، داوری بعدی را دقیقتر میکند.
- ترسها لایهلایه کنار میروند: بهبود کاترین یکشبه نبود؛ هر هفته یکی از ترسها کمرنگتر شد.
- بخشش نیاز به گفتن همهچیز ندارد: کاترین بدون توضیح جلسهها، رابطهاش با پدر را آرام کرد.
- نقش همراه منتقد: کارول، همسر وایس، نقش «وکیل مدافع شیطان» را داشت؛ هر تجربهی معنوی بزرگ به یک صدای واقعبین کنار خودش نیاز دارد.
- پسرفت کار متخصص است: وایس هم در پسگفتار تأکید میکند که این روش را فقط برای بیماران خاص و با احتیاط به کار برده است.
اگر میخواهید بدانید پسرفت در هیپنوتیزم در عمل چگونه انجام میشود و کجا ممکن است خاطرهی کاذب بسازد، مقالهی پسرفت سنی در هیپنوتیزم را بخوانید. برای یادگیری اصولی و ایمن هیپنوتیزم هم دورهی آموزههای محرمانه هیپنوتیزم ذنیران مسیر قدمبهقدم را پوشش میدهد.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
برای کسانی که به تناسخ، زندگی پس از مرگ و هیپنوتیزم درمانی کنجکاوند و یک روایت داستانی و روان را به متن نظری ترجیح میدهند.
- کسانی که عزیزی را از دست دادهاند و دنبال نگاهی آرامبخش به مرگ هستند.
- علاقهمندان به هیپنوتیزم و رگرشن که میخواهند با کتابی آشنا شوند که این روش را در غرب مشهور کرد.
- درمانگرانی که میخواهند پدیده را بشناسند و نقدهایش را هم بدانند.
- خوانندهای که دنبال اثبات علمی است، احتمالاً قانع نمیشود؛ کتاب گزارش یک تجربه است نه آزمایش کنترلشده.
برای مقایسه با یک کتاب تازهتر در همین حوزه، مرور کتاب میان زندگیها را ببینید که تجربهی نزدیک به مرگ و هیپنوتیزم میان زندگیها را کنار هم میگذارد.
نقد و محدودیتهای کتاب
مهمترین نقد این است که هیچکدام از ادعاهای کتاب به شکل مستقل بررسی نشده و جامعهی علمی پسرفت به زندگی گذشته را درمانی بیاعتبار میداند.
- خاطرهی ساختهشده: پژوهشها نشان میدهند پرسشهای جهتدار در هیپنوتیزم میتواند خاطرههای کاذب بسازد. منبع چنین خاطرههایی به احتمال بیشتر ترکیب چیزهای خواندهشده و شنیدهشده، تخیل و تلقین است (کریپتومنزیا و دگرگویی خاطره)؛ نگاه کنید به مدخل پسرفت به زندگی گذشته در ویکیپدیا.
- نبود راستیآزمایی: هویت کاترین پنهان است و جزئیات تاریخی زندگیها، از جمله تاریخها و مکانها، بهطور مستقل سنجیده نشدهاند. تطبیق با یک طالعبین هم شاهد علمی به حساب نمیآید.
- پیام دربارهی پسر وایس: قویترین شاهد کتاب است، اما فقط از زبان خود نویسنده نقل شده و امکان بررسی بیرونی ندارد.
- بهبود بالینی دلیل تناسخ نیست: بهبود کاترین میتواند از اثر رابطهی درمانی، تخلیهی هیجانی، انتظار و آرامسازی در هیپنوتیزم هم آمده باشد.
- نظرسنجی متخصصان: در یک نظرسنجی سال ۲۰۰۶، بیشتر متخصصان سلامت روان با مدرک دکتری درمان «زندگیهای گذشته» را «قطعاً بیاعتبار» دانستند.
اگر با اضطراب، پانیک یا فوبیا درگیرید، این کتاب جای درمان تخصصی را نمیگیرد؛ روشهایی مثل درمان شناختی-رفتاری شواهد بسیار محکمتری دارند و هیپنوتیزم هم بهتر است فقط زیر نظر متخصص دارای مجوز انجام شود. فهرست کتابها و برنامههای وایس را هم میتوانید در سایت رسمی برایان وایس ببینید.
جمعبندی
استادان بسیار زندگیهای بسیار کتابی کوتاه، داستانی و احساسی است که نشان میدهد یک روانپزشک دانشگاهی چطور از شک به باور رسید. ارزشش بیشتر در روایت، پرسشهایی که دربارهی مرگ و معنا مطرح میکند و تأثیرش بر محبوبیت هیپنوتیزم درمانی است، نه در اثبات تناسخ. آن را با ذهن باز بخوانید، اما همانطور که خود وایس در فصلهای اول میگفت، هر ادعا را با مشاهده و شاهد بسنجید.
روایت برایان وایس، روانپزشک آمریکایی، از درمان بیماری به نام کاترین است که در هیپنوتیزم از زندگیهای گذشته و پیامهای «استادان» گفت. کتاب در ۱۹۸۸ منتشر شد و نشان میدهد وایس چطور از شک به باور به تناسخ رسید.
کاترین ۲۷ ساله بود و از اضطراب، حملهی پانیک و ترس شدید از آب، خفه شدن، تاریکی، پرواز و مرگ رنج میبرد. به نوشتهی وایس، ۱۸ ماه رواندرمانی معمول این نشانهها را بهتر نکرد و بهبود با جلسههای هیپنوتیزم شروع شد.
در روایت کتاب، استادان روحهاییاند که دیگر در بدن نیستند و کاترین در فاصلهی میان دو زندگی، با صدایی متفاوت، پیامهایشان را بازگو میکرد. پیامها دربارهی درسهای روح، صبر، عشق، اعتماد و رهایی از ترس مرگ است.
کتاب یک مقدمه، ۱۶ فصل شمارهدار بدون عنوان و یک پسگفتار دارد. فصلهای اول ماجرای آشنایی و هیپنوتیزم، فصلهای میانی زندگیها و پیامها، و فصلهای پایانی زندگی کاترین و وایس پس از درمان را میگویند.
خیر. هیچکدام از زندگیها و پیامها به شکل مستقل راستیآزمایی نشده و بیشتر روانشناسان پسرفت به زندگی گذشته را درمانی بیاعتبار میدانند، چون هیپنوتیزم و پرسشهای جهتدار میتواند خاطرهی کاذب بسازد.
کتاب دستورالعمل تمرین ندارد و خود وایس هم میگوید این روش را فقط برای بیماران خاص و با احتیاط به کار برده است. اگر با اضطراب یا فوبیا درگیرید، با متخصص سلامت روان دارای مجوز مشورت کنید.
روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!
میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0
هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

