پاسخ کوتاه: دربارهی غده پینه آل و DMT، ادعای اینکه این غده مقدار زیادی DMT میسازد و هنگام خواب، تولد یا مرگ آن را آزاد میکند، تا امروز در انسان ثابت نشده است. پژوهشها روی موش نشان دادهاند مغز میتواند مقدار کمی DMT بسازد، اما همین پژوهشها DMT را بدون غده پینهآل هم پیدا کردهاند. پس پیوند «پینهآل، DMT و باز شدن چشم سوم» بیشتر یک فرضیهی جذاب است تا یک یافتهی علمی.
در گفتوگوهای معنوی، غده پینهآل اغلب «چشم سوم» و DMT «مولکول روح» نامیده میشود. این دو نام کنار هم داستانی ساختهاند که در ویدیوها و کتابهای عامهپسند بارها تکرار شده است: مغز مادهای مرموز میسازد که دروازهی تجربههای عرفانی است. در این مطلب ریشهی این داستان، پژوهشهای واقعی و نقد دانشمندان را جدا از هم بررسی میکنیم تا بتوانید خودتان قضاوت کنید. اگر با خود غده آشنا نیستید، پیش از ادامه مطلب غده پینه آل چیست را بخوانید.
DMT چیست و چرا به آن مولکول روح میگویند؟
DMT یا دیمتیلتریپتامین مادهای روانگردان از خانوادهی تریپتامینهاست که ساختارش به سروتونین شبیه است و تجربهای بسیار کوتاه اما شدید ایجاد میکند.
این ماده در بسیاری از گیاهان وجود دارد و یکی از اجزای اصلی نوشیدنی آمازونی آیاهواسکاست. اثر روانگردان آن در دههی ۱۹۵۰ در مجارستان گزارش شد و کمی بعد پژوهشگران متوجه شدند که بدن انسان هم مقدار بسیار کمی از آن را در خون و ادرار دارد. همین «درونزا بودن» باعث شد این پرسش پیش بیاید که بدن با این ماده چه میکند.
لقب «مولکول روح» از کتاب ریک استراسمن، روانپزشک آمریکایی، آمده است. او از ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ در دانشگاه نیومکزیکو به حدود شصت داوطلب DMT تزریق کرد و تجربههایشان را ثبت کرد. بسیاری از داوطلبان از دیدن نور، حس جدا شدن از بدن و برخورد با «موجودات» گفتند. استراسمن در سال ۲۰۰۰ این تجربهها را در کتاب «DMT: مولکول روح» منتشر کرد و نامی ساخت که هنوز پرکاربرد است.
ادعای ترشح DMT از غده پینه آل از کجا آمد؟
این ادعا از فرضیهی استراسمن آمد که میگفت پینهآل در لحظههای خاص زندگی، مثل تولد، رؤیا و مرگ، DMT آزاد میکند؛ او این را حدس میدانست، نه نتیجهی آزمایش.
استراسمن نوشت که شاید بافت پینهآل در انسانِ در حال مرگ چند ساعت DMT بسازد و بر آگاهی باقیمانده اثر بگذارد. انتخاب پینهآل هم تصادفی نبود. این غده پیشینهای طولانی در فلسفه و عرفان دارد: دکارت آن را محل پیوند روح و بدن میدانست، و در قرن نوزدهم هلنا بلاواتسکی آن را بقایای یک «چشم سوم» تحلیلرفته معرفی کرد. وقتی یک مادهی روانگردانِ درونزا پیدا شد، طبیعی بود که خیالپردازان آن را به این غدهی پرآوازه نسبت بدهند.

از آن زمان، ایدهی «غدهی DMT» در فیلمها، موسیقی و کلاسهای معنوی پخش شد. بسیاری از دورههای «فعالسازی چشم سوم» امروز این فرضیه را مثل یک واقعیت قطعی بیان میکنند، در حالی که خود استراسمن آن را یک گمان پژوهشی میدانست.
پژوهشها دربارهی پینهآل و DMT چه یافتهاند؟
دو پژوهش مهم روی موش انجام شده است: یکی DMT را در ناحیهی پینهآل ردیابی کرد و دیگری نشان داد DMT در قشر مغز حتی بدون پینهآل هم وجود دارد.
پژوهش بارکر و همکاران در سال ۲۰۱۳
استیون بارکر و همکارانش با روشی به نام میکرودیالیز، مایع اطراف غده پینهآل موشهای زنده را جمع کردند و برای نخستین بار حضور DMT را در آن گزارش دادند. این پژوهش کیفی بود؛ یعنی فقط نشان داد DMT آنجا هست، نه اینکه چه مقدار. منتقدان هم یادآوری کردهاند که مسیر کاوشگر از بافت قشر مغز هم میگذشت، پس نمیتوان مطمئن بود DMT دقیقاً از خود پینهآل آمده است.
پژوهش دانشگاه میشیگان در سال ۲۰۱۹
گروهی از دانشگاه میشیگان در مقالهای در نشریهی Scientific Reports نشان دادند ژن آنزیم INMT، که برای ساخت DMT لازم است، در قشر مغز، پینهآل و شبکهی کوروئید موش و انسان فعال است. آنها در قشر بینایی موشهای زنده DMT را در غلظتی نزدیک به سروتونین اندازه گرفتند. نکتهی کلیدی این بود که در موشهایی که پینهآلشان برداشته شده بود هم DMT به همان اندازه وجود داشت. بعد از ایست قلبی آزمایشی هم سطح DMT در قشر بینایی بالا رفت، و این افزایش به وجود پینهآل وابسته نبود.
به بیان ساده، این پژوهش که اغلب برای «اثبات» غدهی DMT به آن استناد میشود، در عمل نشان داد پینهآل منبع اصلی DMT مغز موش نیست. خود نویسندگان هم تأکید کردند که باید دید آیا چنین چیزی در انسان هم رخ میدهد یا نه.
نقد دانشمندان: آیا مقدار DMT برای تجربهی عرفانی کافی است؟
بیشتر داروشناسان میگویند مقدار DMT ساختهشده در مغز آنقدر کم است و آنقدر سریع تجزیه میشود که بعید است اثر روانگردان ایجاد کند.
دیوید نیکولز، داروشناس سرشناس، در مقالهای مروری در سال ۲۰۱۸ با عنوان «جدا کردن واقعیت از افسانه» یادآوری کرد که پینهآل انسان بالغ کمتر از دو دهم گرم وزن دارد و کار اصلیاش ساختن روزانه حدود ۳۰ میکروگرم ملاتونین است. برای اثر روانگردان، DMT باید در مقداری بسیار بیشتر و بهسرعت به مغز برسد؛ برآوردهای رایج از حدود ۲۵ میلیگرم صحبت میکنند. افزون بر این، آنزیم مونوآمیناکسیداز DMT را در چند دقیقه تجزیه میکند. نیکولز نتیجه گرفت که شواهدی برای انباشته شدن DMT در مغز در غلظت مؤثر وجود ندارد. متن کامل این مقاله در Journal of Psychopharmacology در دسترس است.
این نقد به این معنا نیست که DMT درونزا هیچ نقشی ندارد. ممکن است در مقدار کم کارکردی ناشناخته داشته باشد، اما آن کارکرد لزوماً «باز کردن چشم سوم» یا ایجاد تجربهی عرفانی نیست.

رابطهی DMT با تجربه نزدیک به مرگ و رؤیا
شباهت بعضی تجربههای DMT با تجربهی نزدیک به مرگ واقعی است، اما شباهت دو تجربه ثابت نمیکند که یکی علت دیگری است.
پژوهشی در سال ۲۰۱۸ در کالج امپریال لندن نشان داد کسانی که DMT دریافت کرده بودند، روی پرسشنامهی تجربهی نزدیک به مرگ نمرههایی شبیه گزارشهای واقعی گرفتند. همین شباهت برای طرفداران فرضیهی استراسمن جذاب است. اما توضیحهای دیگری هم وجود دارد: کمبود اکسیژن، ترشح ناگهانی انتقالدهندههای عصبی، فعالیت غیرعادی لوب گیجگاهی و اثر مواد افیونی درونزا. نیکولز هم در مقالهاش گفت سامانههای شناختهشدهتری برای توضیح تجربهی خروج از بدن هنگام فشار شدید وجود دارد. برای آشنایی بیشتر با این تجربهها مطلب تجربه نزدیک به مرگ را ببینید.
دربارهی رؤیا هم وضع همین است. خواب REM با تغییرات شناختهشدهای در استیلکولین، سروتونین و نورآدرنالین همراه است و تا امروز هیچ اندازهگیریای نشان نداده که DMT در رؤیادیدن انسان نقش اصلی دارد.
چشم سوم بدون DMT؛ نگاه متعادل
برای تمرینهای چشم سوم و مدیتیشن لازم نیست به فرضیهی DMT تکیه کنید؛ ارزش این تمرینها به تجربهی آرامش، تمرکز و شهود است، نه به یک مادهی شیمیایی فرضی.
در سنتهای هندی، چشم سوم یا چاکرای آجنا مفهومی نمادین و تجربی است که قرنها پیش از کشف DMT وجود داشته است. وقتی آن را به یک مولکول تقلیل میدهیم، هم سنت را ساده میکنیم و هم علم را بیش از اندازهی شواهدش جلو میبریم. نگاه سالمتر این است که تجربههای درونی را جدی بگیریم، بدون اینکه برایشان سازوکار ساختگی بسازیم. برای آشنایی با برداشت سنتی، مطلب چشم سوم چیست و دربارهی رابطهی آن با حس درونی، مطلب چشم سوم و شهود را بخوانید.
ادعاهای «سمزدایی» و «کلسیمزدایی» پینهآل برای بالا بردن DMT هم پشتوانهی پژوهشی ندارند. کلسیفیکاسیون پینهآل با افزایش سن رایج است و در مطلب فلوراید و غده پینه آل شواهد آن را مرور کردهایم. اگر در مدیتیشن نور یا رنگ میبینید، توضیحهای سادهتری مثل فسفن وجود دارد که در مطلب دیدن نور بنفش در مدیتیشن آمده است.
هشدار ایمنی دربارهی مصرف DMT و آیاهواسکا
مصرف DMT یا آیاهواسکا برای «باز کردن چشم سوم» توصیه نمیشود، چون هم از نظر قانونی ممنوع است و هم برای سلامت جسم و روان خطر دارد.
- DMT در فهرست یک کنوانسیون ۱۹۷۱ سازمان ملل دربارهی مواد روانگردان قرار دارد و در بیشتر کشورها خرید و مصرف آن جرم است.
- آیاهواسکا معمولاً حاوی بازدارندهی مونوآمیناکسیداز است و همراهی آن با داروهای ضدافسردگی میتواند به سندرم سروتونین، یک وضعیت اورژانسی، منجر شود.
- در افرادی که سابقهی شخصی یا خانوادگی روانپریشی یا اختلال دوقطبی دارند، مواد روانگردان میتوانند بحران روانی جدی ایجاد کنند.
- تجربههای شدید و ترسناک ممکن است تا مدتها بعد اضطراب و بیخوابی بر جا بگذارند.
اگر بعد از چنین تجربهای دچار اضطراب، بیخوابی یا احساس جدا شدن از واقعیت شدهاید، با پزشک یا رواندرمانگر صحبت کنید.
منابع
- Dean et al., Scientific Reports, 2019
- Nichols, Journal of Psychopharmacology, 2018
- Barker et al., Biomedical Chromatography, 2013
جمعبندی
ایدهی «غده پینه آل و DMT» داستانی گیراست که فلسفهی دکارت، عرفان شرقی و یک کتاب پرفروش را به هم وصل میکند. اما شواهد امروز چیز دیگری میگویند: مغز موش مقدار کمی DMT میسازد، این کار به پینهآل وابسته نیست و هیچ اندازهگیریای در انسان نشان نداده که این ماده در خواب، مدیتیشن یا مرگ به مقدار روانگردان آزاد میشود. میتوانید از تمرینهای چشم سوم برای آرامش و تمرکز بهره ببرید، بیآنکه به یک «مولکول روح» فرضی نیاز داشته باشید، و از هر توصیهای برای مصرف مواد روانگردان دوری کنید.
هنوز معلوم نیست. ژن آنزیم لازم برای ساخت DMT در بافت پینهآل انسان دیده شده، اما اندازهگیری مستقیم DMT در پینهآل انسان زنده گزارش نشده است و آنچه میدانیم بیشتر از آزمایش روی موش است.
این لقب از عنوان کتاب ریک استراسمن، روانپزشک آمریکایی، در سال ۲۰۰۰ آمده است. او تجربههای عرفانیمانند داوطلبان پژوهشش را دلیل این نامگذاری میدانست، نه یک یافتهی آزمایشگاهی.
هیچ پژوهشی نشان نداده که مدیتیشن، یوگا یا تمرین چشم سوم مقدار DMT مغز را بالا میبرد. تجربههای عمیق مدیتیشن توضیحهای دیگری مثل تغییر توجه و فعالیت شبکههای مغزی دارند.
این یکی از فرضیههای استراسمن بود، اما هیچ شاهدی از اندازهگیری در انسان آن را تأیید نکرده است. خواب و رؤیا با سازوکارهای شناختهشدهتری مانند تغییر انتقالدهندههای عصبی در خواب REM توضیح داده میشود.
نه. DMT در فهرست مواد کنترلشدهی کنوانسیون ۱۹۷۱ سازمان ملل است و مصرف آن، بهویژه همراه داروهای ضدافسردگی، میتواند خطرناک باشد. برای تمرین چشم سوم به چنین مادهای نیازی نیست.
روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!
میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0
هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

