کریشناماچاریا کیست؟ پدر یوگای مدرن، یوگاشالای میسور و شاگردان او
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: تیرومالای کریشناماچاریا (Tirumalai Krishnamacharya، ۱۸۸۸ تا ۱۹۸۹) طبق ویکی‌پدیا آموزگار یوگا، درمانگر و عالم سانسکریت‌دان بود که در میسور «یوگاشالا» را گشود و بعد در مدرس تدریس کرد. شاگردانش، از پتابی جویس و آینگار تا ایندرا دوی و پسرش دسیکاچار، سبک‌های اصلی یوگای مدرن را ساختند و به همین دلیل او را «پدر یوگای مدرن» می‌نامند. داستان‌هایی که خودش از آموزگارش در کایلاش گفته بود تأییدپذیر نیست.
برای زمینه، یوگا چیست و شاخه‌های یوگا را ببینید؛ پیش‌تر درباره‌ی پتنجلی و سواتماراما، نویسنده‌ی متن کلاسیک هاتا یوگا، نوشته‌ایم.
کریشناماچاریا کیست؟
پاسخ مستقیم: آموزگار و درمانگری از جنوب هند که یوگا را در کاخ میسور آموزش داد و شاگردانش آن را به جهان بردند.
طبق ویکی‌پدیا، او در ۱۸ نوامبر ۱۸۸۸ در موچوکوندپورا (ناحیه‌ی چیترادورگا در کارناتاکای امروز) در خانواده‌ای برهمن به دنیا آمد؛ پسر ارشد شش فرزند. پدرش تیرومالای سرینیواسا تاتاچاریا آموزگار وداها بود. پدر در ده‌سالگی او درگذشت و او در دوازده‌سالگی برای تحصیل به میسور رفت. در ۱۹۰۶، هجده‌ساله، برای دانشگاه به بنارس رفت و در ۱۹۱۴ دوباره برای کلاس‌های کالج کوئینز؛ به‌گفته‌ی خودش در آنجا چند گواهی تدریس گرفت. سپس شش «دارشنا»ی فلسفه‌ی هندی را در دانشگاه پاتنا خواند و با بورسیه آیورودا آموخت. ویکی‌پدیا او را عالمی بسیار محترم می‌داند که در فلسفه، منطق، الهیات، زبان‌شناسی تاریخی و موسیقی مدرک داشت. در ۱۹۲۵ با نامگیریامّا ازدواج کرد.
ماهاراجای میسور و یوگاشالا
پاسخ مستقیم: ماهاراجای میسور حامی او شد و در ۱۱ اوت ۱۹۳۳ در کاخ جاگانموهان یوگاشالا گشوده شد.
طبق ویکی‌پدیا، در ۱۹۲۶ ماهاراجا کریشنا راجا وادیار چهارم برای جشن شصتمین سالگرد تولد مادرش در وارانسی بود، از دانش و مهارت او به‌عنوان درمانگر یوگا شنید، او را دید و برای آموزش خود به کار گرفت. در دهه‌ی ۱۹۲۰ برای جلب علاقه‌ی عمومی به یوگا نمایش‌هایی اجرا می‌کرد که به‌گفته‌ی منبع شامل متوقف‌کردن نبض، ایستادن جلوی ماشین‌ها با دست خالی، آسانه‌های دشوار و بلندکردن اجسام سنگین با دندان می‌شد. این‌ها گزارش‌شده‌اند و ما نتوانستیم از منبعی جز همین توصیف‌ها آن‌ها را بسنجیم. در آرشیو کاخ هم آمده که ماهاراجا از ترویج یوگا خشنود بود و او را برای سخنرانی و نمایش به سراسر هند می‌فرستاد.
در ۱۹۳۱ او را برای تدریس در کالج سانسکریت میسور دعوت کردند. ماهاراجا که یوگا را برای بیماری‌هایش سودمند می‌دانست، از او خواست یک مدرسه‌ی یوگا بگشاید و بخشی از کاخ جاگانموهان را در اختیارش گذاشت؛ «یوگاشالا» در ۱۱ اوت ۱۹۳۳ آغاز به کار کرد. او در ۱۹۳۴ کتاب «یوگا ماکاراندا» را نوشت.
داستان کایلاش و «یوگا کورونتا»
پاسخ مستقیم: روایت خود او از هفت‌ونیم سال شاگردی در کایلاش و حفظ «یوگا کورونتا» مدرکی ندارد.
ویکی‌پدیا این داستان را از نوشته‌ی خود او و گزارش‌های شاگردانش نقل می‌کند: استادی به نام رام‌موهان براهماچاری در نزدیکی کوه کایلاش که گویا ۷۰۰۰ آسانا می‌دانست؛ او هفت‌ونیم سال نزد وی یوگاسوتره‌ها، آسانا، پرانایاما و جنبه‌های درمانی یوگا را آموخت و بنا بر داستان باید تمام «یوگا کورونتا» را به زبان گورکایی حفظ می‌کرد. ویکی‌پدیا یادآور می‌شود هیچ مدرکی از وجود این متن نیست. طبق همین منبع، او برای شاگردانش، از جمله آینگار، «تاریخی خیالی از هزاران آسانا» گفته بود. سینگلتن و فریزر نیز می‌نویسند او درباره‌ی زندگی خود روایت‌های ناهمخوان می‌داد، گاهی داستان‌های پیشین را انکار می‌کرد و گاه با شیطنت نسخه‌ی تازه می‌افزود.
پس داستان را باید «روایت خود او» خواند، نه یک واقعیت تاریخی. این با ارزش آموزش و تأثیر او تفاوت دارد: یوگاشالا، «یوگا ماکاراندا» و شاگردانش مستندند.
آموزش او: فردمحور و ویین‌یوگا
پاسخ مستقیم: او تمرین را متناسب با هر فرد می‌ساخت و نفس را با حرکت هماهنگ می‌کرد.
طبق ویکی‌پدیا، اصل زیربنایی همه‌ی آموزه‌هایش این بود: «آنچه برای فرد مناسب است بیاموز». او نفس را با حرکت (ویناسا) پیوند می‌داد و سبک ساخته‌اش «ویین‌یوگا» یا «ویناسا کراما یوگا» نامیده شده است؛ تعلیماتش را بر یوگاسوتره‌های پتنجلی و «یوگا یاجنیاولکیا» بنا می‌کرد. او سخت‌پایبند ویشنوایی بود ولی باورها یا بی‌باوری شاگردانش را هم محترم می‌شمرد. شاگردی نقل کرده که او هنگام راهبری مراقبه می‌گفت: «به خدا فکر کن؛ اگر نه خدا، خورشید؛ اگر نه خورشید، والدینت».
ویکی‌پدیا می‌افزاید در هند او بیشتر یک درمانگر شناخته می‌شود که از سنت آیورودا و یوگا برای بازگرداندن سلامت بهره می‌گرفت. درباره‌ی کندالینی نیز به نقل از Atkinson (۲۰۲۲) می‌نویسد از نظر او کندالینی انرژی‌ای نیست که بالا می‌رود، بلکه گرفتگی‌ای است که مانع بالا رفتن پرانه (نفس) می‌شود؛ برای معنای رایج آن کندالینی یوگا را ببینید. درباره‌ی کاربردهای درمانی امروز هم یوگا تراپی و، برای نمونه‌ای از ترتیب حرکتی، سلام بر خورشید را ببینید.
شاگردان و شاخه‌ها
پاسخ مستقیم: پتابی جویس، آینگار، ایندرا دوی، دسیکاچار، رامسوامی و موهان از شاگردان او بودند.
طبق ویکی‌پدیا، از شاگردانش ایندرا دوی (۱۸۹۹ تا ۲۰۰۲)، کی. پتابی جویس (۱۹۱۵ تا ۲۰۰۹)، ب. ک. س. آینگار (۱۹۱۸ تا ۲۰۱۴)، پسرش ت. ک. و. دسیکاچار (۱۹۳۸ تا ۲۰۱۶)، سریواتسا رامسوامی (متولد ۱۹۳۹) و آ. گ. موهان (متولد ۱۹۴۵) بودند. آینگار، برادرزن او و بنیان‌گذار آینگار یوگا، می‌گوید کریشناماچاریا او را در ۱۹۳۴ و در کودکی به یادگیری یوگا برانگیخت.
«یوگا ژورنال» این تأثیر را چنین جمع‌بندی می‌کند: چه سری پویای پتابی جویس را تمرین کنید، چه ترازبندی دقیق آینگار، آسانه‌های کلاسیک ایندرا دوی یا ویناسای سفارشی ویین‌یوگا، تمرین شما از یک منبع می‌آید: برهمنی که بیش از صد سال پیش در روستایی کوچک در جنوب هند زاده شد. این نقل «یوگا ژورنال» است و تعبیری ستایش‌آمیز؛ نه حکمی علمی.
نقد: از کجا آموخت و چگونه رفتار می‌کرد؟
پاسخ مستقیم: مورخان می‌گویند او از ورزش‌های بدنی زمانش اثر پذیرفته بود و منابع از رفتار تند او با شاگردان می‌نویسند.
طبق ویکی‌پدیا، نورمن سیومن در «سنت یوگا در کاخ میسور» ادعا می‌کند او از «سری‌تتوانیدهی» و «ویایاما دیپیکا»، دستورالعملی ژیمناستیک با پایه‌ی غربی که ژیمناست‌های کاخ نوشته بودند، اثر گرفته است. مارک سینگلتن هم استدلال می‌کند او از پیشگامان یوگای قرن بیستم یعنی یوگندرا و کووالایاناندا اثر گرفت و هر سه عناصر فرهنگ بدنی را «بی‌درز» و یکپارچه در «یوگا»ی خود آوردند. این‌ها تفسیرهای پژوهشگران‌اند و درباره‌شان اختلاف نظر هست.
ویکی‌پدیا همچنین می‌نویسد او، بر خلاف گورو‌های پیشین مثل یوگندرا، شاگردانش را «به‌شدت نقد می‌کرد»، از جمله برادرزن جوانش آینگار؛ در خانه نیز تندخو بود. الیوت گلدبرگ می‌گوید آینگار «هرگز از آسیب سوءاستفاده‌ی» او در نوجوانی بهبود نیافت. این داوری یک مورخ است. به همان منبع، در مدرس شهرتش به سختگیری «تا حدی فروکش» کرده بود.
سال‌های پایانی: از میسور تا مدرس
پاسخ مستقیم: پس از مرگ ماهاراجا در ۱۹۴۰ حمایت کاهش یافت و یوگاشالا در ۱۹۵۰ بسته شد؛ او در ۱۹۵۲ به مدرس رفت.
طبق ویکی‌پدیا، ماهاراجا در ۱۹۴۰ درگذشت و جانشین او که به یوگا کم‌علاقه‌تر بود حمایت را کاهش داد؛ کریشناماچاریا در ۱۹۴۸ مجبور شد برای یافتن شاگرد و تأمین خانواده بسیار سفر کند. یوگاشالا به دستور نخست‌وزیر ایالت میسور بسته شد و در ۱۹۵۰ برچیده شد. او چند سال در بنگلور ماند و در ۱۹۵۲ وکیلی سرشناس او را برای کمک به درمان سکته به مدرس دعوت کرد؛ در آنجا در کالج ویوکاناندا مدرس شد. او هرگز از هند بیرون نرفت و در ۲۸ فوریه‌ی ۱۹۸۹ درگذشت. چهار کتاب یوگا نوشت: «یوگا ماکاراندا» (۱۹۳۴)، «یوگاآسانه‌گلو» (حدود ۱۹۴۱)، «یوگا رهسیا» و «یوگاوالی» (فصل اول، ۱۹۸۸).
شواهد: یوگا و کمردرد مزمن
پاسخ مستقیم: یوگا برای کمردرد مزمن پیشرفتی کوچک و از نظر بالینی بی‌اهمیت نسبت به بی‌ورزش می‌دهد و از ورزش متمرکز بر پشت بهتر نیست.
کریشناماچاریا بیش از هر چیز درمانگر شناخته می‌شد، پس سؤال طبیعی این است که یوگا امروز چقدر برای درد کمر کارآمد است. مرور کاکرین Wieland و همکاران (۲۰۲۲) ۲۱ کارآزمایی با ۲٬۲۲۳ شرکت‌کننده را گرد آورد؛ بیشتر آن‌ها یوگای آینگار، هاتا یا ویین‌یوگا بودند. همه‌ی کارآزمایی‌ها خطر سوگیری بالا داشتند، چون شرکت‌کننده‌ها نمی‌توانستند از نوع درمان بی‌خبر بمانند. در برابر کنترل بدون ورزش، در سه ماه شواهد با اطمینان متوسط کاهش درد را کوچک و از نظر بالینی بی‌اهمیت نشان داد (تفاوت میانگین ۴٫۵۳ از ۱۰۰، بازه‌ی اطمینان ۲٫۴۶ تا ۶٫۶۱؛ حداقل تفاوت مهم ۱۵ نمره)، و شواهد کم‌اطمینان بهبودی کوچک و بی‌اهمیت کارکرد. در برابر ورزش متمرکز بر پشت، برای کارکرد احتمالاً تفاوت اندک یا هیچ وجود داشت و درباره‌ی درد نامطمئن بود. شواهد کم‌اطمینان نشان داد یوگا خطر عوارض، بیشتر افزایش درد پشت، را در شش تا دوازده ماه نسبت به بی‌ورزش بالا می‌برد (نسبت خطر ۴٫۷۶)؛ با ورزش دیگر تفاوتی نبود و نشانه‌ای از عوارض جدی گزارش نشد.
این مرور درباره‌ی کریشناماچاریا نیست و نمی‌تواند درباره‌ی ادعاهای تاریخی او داوری کند؛ فقط درباره‌ی انواع یوگای برخاسته از سنت او. برای جابه‌جایی نفس و حرکت می‌توانید پرانایاما را هم ببینید.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا یوگاشالا و «یوگا ماکاراندا» واقعی‌اند؟ | بله؛ ۱۹۳۳ و ۱۹۳۴، طبق ویکی‌پدیا |
| آیا آینگار و جویس شاگرد او بودند؟ | بله؛ طبق ویکی‌پدیا و «یوگا ژورنال» |
| آیا هفت‌ونیم سال در کایلاش بود؟ | روایت خود او؛ مدرکی از «یوگا کورونتا» نیست |
| آیا از ژیمناستیک و فرهنگ بدنی اثر پذیرفت؟ | ادعای سیومن و سینگلتن؛ محل بحث |
| آیا نمایش‌های ۱۹۲۰ (توقف نبض و ماشین) رخ داد؟ | گزارش‌شده در ویکی‌پدیا؛ مستقل سنجیده نشد |
| آیا با شاگردان تند بود؟ | نقل ویکی‌پدیا و گلدبرگ؛ داوری مورخ |
| آیا یوگا کمردرد مزمن را درمان می‌کند؟ | بهبود کوچک و بی‌اهمیت بالینی در برابر بی‌ورزش (کاکرین ۲۰۲۲) |
او را چطور بخوانیم؟
- کریشناماچاریا را «آموزگار و درمانگر پرنفوذ» بخوانید؛ یوگاشالا، کتاب‌ها و شاگردانش مستندند، ولی قصه‌ی کایلاش را «روایت خودش» بدانید.
- عنوان «پدر یوگای مدرن» ستایش است، نه داوری؛ مورخان از اثر ورزش‌های بدنی و یوگای دیگر در کارش می‌نویسند.
- ادعاهای او یا دیگران درباره‌ی سلامت را با شواهد بسنجید؛ برای کمردرد با پزشک مشورت کنید.
- اگر برای آرامش تمرین می‌کنید، آن را مکمل بدانید؛ برای تمرین توجه آستانه را ببینید.
جمع‌بندی
کریشناماچاریا آموزگار و درمانگری بود که یوگاشالای میسور را گشود، «یوگا ماکاراندا» را نوشت و شاگردانی تربیت کرد که سبک‌های اصلی یوگای مدرن را ساختند. نقش او مستند است، اما قصه‌ی کایلاش و «یوگا کورونتا» مدرکی ندارد، و مورخان درباره‌ی منابع او اختلاف دارند و از رفتار تندش با شاگردان نوشته‌اند. شواهد کاکرین درباره‌ی انواع یوگای برخاسته از سنت او می‌گویند برای کمردرد مزمن فایده‌ای کوچک دارد.
منابع
- ویکی‌پدیا؛ Tirumalai Krishnamacharya؛ با ارجاع به Singleton و Fraser، Sjoman، Goldberg، Atkinson و «یوگا ژورنال» (Pagés Ruiz، ۲۰۰۱).
- Wieland LS و همکاران. Yoga for chronic non-specific low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2022.
- تصویر شاخص: طرح گرافیکی ذنیران؛ عکس معتبر و صریحاً آزادی برای استفاده نیافتیم.
طبق ویکی‌پدیا، تیرومالای کریشناماچاریا (۱۸ نوامبر ۱۸۸۸ تا ۲۸ فوریه‌ی ۱۹۸۹) آموزگار یوگا، درمانگر و عالم سانسکریت‌دان از کارناتاکای هند بود که در میسور «یوگاشالا» (۱۹۳۳) را گشود، کتاب «یوگا ماکاراندا» (۱۹۳۴) را نوشت و بعد در مدرس تدریس کرد. شاگردانش از چهره‌های اصلی یوگای قرن بیستم‌اند. «یوگا ژورنال» نوشته است شاید او یوگای امروز شما را ساخته یا دست‌کم بر آن اثر گذاشته باشد.
چون شاگردان او شاخه‌های اصلی یوگای مدرن را ساختند: پتابی جویس (آشتانگا)، ب. ک. س. آینگار (آینگار یوگا)، ایندرا دوی، پسرش دسیکاچار (ویین‌یوگا) و دیگران. این عنوان را «یوگا ژورنال» و دیگران به کار برده‌اند و ویکی‌پدیا گزارش می‌کند؛ مورخان مثل سینگلتن هم یادآور می‌شوند او خودش از یوگای بدنی و ورزش‌های همان دوران اثر پذیرفته بود، پس «پدر» بودنش یک‌سویه نیست.
تأییدپذیر نیست. به نقل ویکی‌پدیا، او گفته بود هفت‌ونیم سال نزد استادی به نام رام‌موهان براهماچاری در کوه کایلاش درس خوانده و متنی به نام «یوگا کورونتا» را حفظ کرده است؛ ولی ویکی‌پدیا تصریح می‌کند هیچ مدرکی از وجود چنین متنی نیست. سینگلتن و فریزر هم می‌نویسند او درباره‌ی زندگی خود روایت‌های ناهمخوان داده بود.
طبق ویکی‌پدیا، اصل او این بود: «آنچه برای فرد مناسب است بیاموز». تمرین را متناسب با هر شخص می‌ساخت و نفس را با حرکت هماهنگ می‌کرد؛ سبک او را «ویین‌یوگا» یا «ویناسا کراما» می‌نامند. او بر «یوگاسوتره‌ها»ی پتنجلی تکیه می‌کرد، پایبند ویشنوایی بود و عقاید دیگران را هم محترم می‌شمرد.
شواهد کاکرین (Wieland و همکاران، ۲۰۲۲؛ ۲۱ کارآزمایی با ۲٬۲۲۳ نفر؛ بیشتر آینگار، هاتا یا ویین‌یوگا) می‌گویند در برابر بی‌ورزش، در سه ماه کاهش دردی کوچک (میانگین ۴٫۵۳ از ۱۰۰؛ اطمینان متوسط) و از نظر بالینی بی‌اهمیت دیده شد؛ در برابر ورزش متمرکز بر پشت، تفاوت اندک یا هیچ. شواهد کم‌اطمینان از افزایش عوارض، بیشتر درد پشت، هم هست. این مرور درباره‌ی کریشناماچاریا نیست؛ فقط درباره‌ی انواع یوگایی است که از سنت او برخاسته‌اند.
بله، منبع‌ها چنین می‌گویند. ویکی‌پدیا می‌نویسد او «شاگردانش را به‌شدت نقد می‌کرد» و در خانه هم بداخلاق بود؛ و از الیوت گلدبرگ نقل می‌کند آینگار، شاگرد و برادرزن او، «هرگز از آسیب سوءاستفاده‌ی» او در نوجوانی کاملاً بهبود نیافت. این داوری تاریخ‌نگار است و ما نمی‌توانیم جزئیاتش را سنجش کنیم؛ همین ویکی‌پدیا می‌افزاید در سال‌های مدرس، شهرت او به سختگیری «تا حدی فروکش» کرده بود.
