یوزف بروئر کیست؟ پزشک وینی، پرونده آنا او و روش کاتارتیک
فهرست مطالب
یوزف بروئر (Josef Breuer؛ ۱۵ ژانویه ۱۸۴۲ – ۲۰ ژوئن ۱۹۲۵) پزشک اتریشی بود که در فیزیولوژی عصبی کشف‌های مهمی کرد و بیش از همه به خاطر درمان برتا پاپنهایم، بیماری که با نام مستعار «آنا او» شناخته می‌شود، در تاریخ ماند. روشی که از این درمان بیرون آمد، «روش کاتارتیک» یا «درمان با گفتن»، یکی از زمینه‌های اصلی پیدایش روان‌کاوی شد؛ مکتبی که دوست و همکار جوان‌تر او، زیگموند فروید، آن را بنا کرد.
در این مقاله زندگی و کارهای علمی بروئر، پرونده‌ی آنا او، کتاب مشترک او با فروید و دلایل جدایی این دو را مرور می‌کنیم و می‌بینیم چرا تاریخ‌نگاران امروز نقش بروئر را فراتر از «پیش‌درآمد فروید» می‌دانند.
زندگی و تحصیل یوزف بروئر در وین
بروئر در وین به دنیا آمد. پدرش، لئوپولد بروئر، معلم دین در جامعه‌ی یهودی وین بود. مادرش در کودکی او درگذشت و او را مادربزرگ مادری‌اش بزرگ کرد و پدرش تا هشت‌سالگی خود آموزشش داد. بروئر در ۱۸۵۸ از دبیرستان آکادمیک وین فارغ‌التحصیل شد، یک سال در دانشگاه درس خواند و سپس وارد دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه وین شد.
او در ۱۸۶۷ امتحان‌های پزشکی را گذراند و دستیار یوهان اوپولتسر، متخصص داخلی، شد. بروئر در ۱۸۶۸ با ماتیلده آلتمان ازدواج کرد و پنج فرزند داشتند. او در وین پزشک خانوادگی بسیاری از خانواده‌های سرشناس شد و در ۱۸۹۴ به عضویت وابسته‌ی آکادمی علوم وین برگزیده شد.
سرنوشت خانواده‌اش پس از مرگ او تلخ بود: دخترش دورا برای آنکه به دست نازی‌ها تبعید نشود خودکشی کرد، دختر دیگرش مارگارته شیف در ۱۹۴۲ در گتوی ترزین‌اشتات درگذشت و نوه‌اش هانا شیف نیز در زندان نازی‌ها جان باخت.
کشف‌های بروئر در فیزیولوژی عصبی
پیش از آنکه نام بروئر با روان‌درمانی گره بخورد، او فیزیولوژیستی برجسته بود. بروئر هنگام کار با اوالد هرینگ در دانشکده‌ی پزشکی نظامی وین نخستین کسی بود که نقش عصب واگ را در ماهیت بازتابی تنفس نشان داد. این سازوکار امروز «رفلکس هرینگ–بروئر» نامیده می‌شود و هنوز در کتاب‌های فیزیولوژی تدریس می‌شود.
او در ۱۸۷۳، مستقل از فیزیک‌دان مشهور ارنست ماخ، کشف کرد که حس تعادل چگونه کار می‌کند: مغز اطلاعات خود درباره‌ی چرخش سر را از حرکت مایع درون مجاری نیم‌دایره‌ای گوش داخلی می‌گیرد. بروئر بعدها درباره‌ی اندام‌های اتولیتی گوش نیز پژوهش کرد. این پیشینه نشان می‌دهد که او با ذهنی تجربی و دقیق به سراغ بیماری‌های روانی رفت.
پرونده آنا او و درمان با گفتن
بروئر از ۱۸۸۰ تا ۱۸۸۲ برتا پاپنهایم، زن جوانی از خانواده‌ای یهودی و مرفه در وین، را درمان کرد. پاپنهایم پس از پرستاری از پدر بیمارش دچار نشانه‌های گوناگونی شده بود؛ به نوشته‌ی بروئر «فلج اندام‌ها و بی‌حسی‌ها و نیز اختلال در بینایی و گفتار». او گاهی توانایی سخن گفتن به زبان مادری‌اش، آلمانی، را از دست می‌داد و فقط انگلیسی حرف می‌زد. درد شدید صورت او با مورفین و کلرال درمان می‌شد و به وابستگی انجامید.
بروئر درمان را بدون روش یا نظریه‌ی روشنی آغاز کرد. او دید که وقتی بیمار نشانه‌هایش و خاطره‌های مربوط به آن‌ها را برایش بازگو می‌کند، نشانه‌ها کاهش می‌یابند یا از بین می‌روند. پاپنهایم این فرایند را به شوخی «دودکش‌پاک‌کنی» و به‌طور جدی‌تر «درمان با گفتن» (talking cure) نامید. بروئر بعدها آن را «روش کاتارتیک» خواند؛ یعنی رسیدن به آرامش از راه بیان عاطفی خاطره‌هایی که با نشانه پیوند دارند.
روایت مشهور می‌گوید درمان با بهبود کامل پایان یافت، اما اسناد بعدی تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهند. بروئر در ۱۲ ژوئیه ۱۸۸۲ پاپنهایم را به آسایشگاه خصوصی بل‌ویو در کروزلینگن، کنار دریاچه‌ی کنستانس، ارجاع داد و او تا ۲۹ اکتبر همان سال آنجا بستری بود. داستانی که ارنست جونز، زندگی‌نامه‌نویس فروید، درباره‌ی «فرار» بروئر از بیمار و سفر ماه‌عسل دومش نقل کرده، به گفته‌ی پژوهشگران بعدی شاهدی ندارد و بخش زیادی از آن نادرست از آب درآمده است.
مطالعاتی درباره هیستری و جدایی از فروید
بروئر مربی فروید جوان بود و در راه‌اندازی مطب او کمک کرده بود. فروید شیفته‌ی پرونده‌ی آنا او شد و بعدها در «پنج سخنرانی درباره روان‌کاوی» (۱۹۰۹) نوشت که پیش از بروئر کسی نشانه‌ی هیستریک را به این روش برطرف نکرده بود. دو پزشک بحث‌هایشان درباره‌ی آنا او و بیماران دیگر را در کتاب «مطالعاتی درباره هیستری» (۱۸۹۵) منتشر کردند. مفهوم کاتارسیس، اهمیت خیال‌پردازی‌ها و نگاه به هیستری، سهم‌های اصلی بروئر در این کتاب دانسته می‌شوند.
پیش از کتاب، بروئر و فروید در ۱۸۹۳ مقاله‌ای کوتاه با عنوان «گزارش مقدماتی» منتشر کردند که بعدها فصل نخست کتاب شد. جمله‌ی مشهور این مقاله، «بیماران هیستریک بیشتر از خاطره‌ها رنج می‌برند»، چکیده‌ی دیدگاه مشترک آن زمان آن‌هاست: خاطره‌ای دردناک که عاطفه‌اش بیان نشده، می‌تواند به شکل نشانه‌ی جسمانی بروز کند. کتاب علاوه بر آنا او چهار پرونده‌ی دیگر از بیماران فروید را هم در بر داشت و فصل نظری آن را بروئر نوشت.
رابطه‌ی دو مرد به‌تدریج سرد شد. لوئیس برگر، روان‌شناس و تاریخ‌نگار، می‌نویسد فروید در این کتاب به دنبال «نظریه‌ای بزرگ» و یک علت واحد، یعنی تعارض جنسی، برای هیستری بود، در حالی که بروئر از عوامل متعدد می‌نوشت. بروئر در نامه‌ای در ۱۹۰۷ نوشت: «فروید مردی است که به فرمول‌بندی‌های مطلق و انحصاری گرایش دارد… و به نظر من این به تعمیم افراطی می‌انجامد.» فروید بعدها با بروئر دشمنی کرد و دیگر سهمی برایش قائل نشد.
تاریخ‌نگاران امروز روش کاتارتیک را نیای مفهومی روان‌کاوی می‌دانند، نه همان روان‌کاوی کلاسیک فروید که بر تداعی آزاد و تفسیر رؤیا تکیه داشت. بروئر در همان فضای علمی کار می‌کرد که ژان-مارتن شارکو در پاریس و پیر ژانه در بررسی گسست آگاهی در آن فعال بودند؛ دوره‌ای که هیپنوتیزم و هیستری از داغ‌ترین موضوع‌های پزشکی بودند.
برتا پاپنهایم پس از آنا او
برتا پاپنهایم (۱۸۵۹–۱۹۳۶) پس از بهبود، یکی از چهره‌های برجسته‌ی جنبش زنان و مددکاری اجتماعی یهودیان آلمان شد. او در فرانکفورت گروه‌های امدادی زنان را سازمان داد و در ۱۹۰۴ نخستین رئیس «انجمن زنان یهودی» (Jüdischer Frauenbund) شد و بیست سال آن را رهبری کرد. پاپنهایم همچنین درباره‌ی قاچاق زنان در گالیسیا پژوهش کرد و خانه‌ای برای دختران یهودی در نوی‌ایزنبورگ نزدیک فرانکفورت بنیان گذاشت که آن را کار اصلی زندگی‌اش می‌دانست.
جالب آنکه پاپنهایم هرگز درباره‌ی درمان بروئر یا نوشته‌های فروید سخن نگفت و با درمان روان‌کاوانه‌ی افرادی که زیر مراقبتش بودند مخالفت می‌کرد. خواندن او فقط به‌عنوان «آنا او» بخش مهمی از تاریخ زنان و کار اجتماعی را نادیده می‌گیرد.
پرونده‌ی آنا او یک درس امروزی هم دارد: «درمان با گفتن» در بستر پزشکی و با جلسه‌های طولانی و فشرده انجام شد و حتی در آن شرایط بیمار به بستری و درمان دارویی نیاز پیدا کرد. نشانه‌های عصبی بی‌توضیح و آسیب‌های روانی را باید پزشک یا روان‌پزشک ارزیابی کند و بازسازی خانگی این روش یا هیپنوتیزم درمانی بدون متخصص جای درمان را نمی‌گیرد.
جمع‌بندی
یوزف بروئر پزشکی بود با دو میراث: در فیزیولوژی، کشف رفلکس هرینگ–بروئر و سازوکار حس تعادل در گوش داخلی؛ و در روان‌درمانی، درمان برتا پاپنهایم که «درمان با گفتن» و روش کاتارتیک را پدید آورد و راه را برای روان‌کاوی فروید باز کرد. اسناد تاریخی نشان می‌دهند که پایان آن درمان به سادگی روایت‌های مشهور نبود و نگاه چندعاملی بروئر با نظریه‌ی تک‌علتی فروید تفاوت داشت. شناخت بروئر یعنی دیدن سرآغاز روان‌کاوی به شکل واقعی‌اش: کار مشترک پزشکان یک دوره، نه کشف ناگهانی یک نفر.
منابع
- Josef Breuer – Wikipedia
- Anna O. – Wikipedia
- Bertha Pappenheim – Wikipedia
- Studies on Hysteria – Wikipedia
- Anna O. Case – Encyclopedia.com
سؤالات متداول
پزشک و فیزیولوژیست اتریشی (۱۸۴۲–۱۹۲۵) که با درمان برتا پاپنهایم روش کاتارتیک را پایه گذاشت و همراه فروید کتاب «مطالعاتی درباره هیستری» را نوشت.
نام مستعار برتا پاپنهایم، بیمار بروئر در سال‌های ۱۸۸۰ تا ۱۸۸۲، که بعدها از پیشگامان مددکاری اجتماعی و جنبش زنان یهودی در آلمان شد.
روشی که بروئر از درمان آنا او ساخت: بیمار خاطره‌های مرتبط با نشانه‌هایش را با بیان عاطفی بازگو می‌کند و نشانه‌ها کاهش می‌یابند. خود بیمار آن را «درمان با گفتن» نامید.
او نقش عصب واگ در رفلکس تنفس (رفلکس هرینگ–بروئر) را نشان داد و در ۱۸۷۳، مستقل از ارنست ماخ، سازوکار حس تعادل در مجاری نیم‌دایره‌ای گوش داخلی را کشف کرد.
بروئر علت‌های هیستری را چندعاملی می‌دانست و با تأکید انحصاری فروید بر علت جنسی مخالف بود؛ رابطه‌ی آن دو پس از انتشار کتاب مشترکشان در ۱۸۹۵ سرد شد.
نه به سادگی روایت مشهور. بروئر او را در ۱۸۸۲ به آسایشگاه بل‌ویو ارجاع داد و او مدتی با وابستگی دارویی درگیر بود، اما بعدها بهبود یافت و زندگی پرباری داشت.
