انجمن آنتروپوسوفی چیست؟ تاریخ، گوته‌آنوم و ساختار امروز

فضای نمادین خالی

فهرست مطالب

انجمن آنتروپوسوفی سازمانی است که پیروان آنتروپوسوفی، جنبش معنوی رودولف اشتاینر، را گرد هم می‌آورد. این انجمن در ۲۸ دسامبر ۱۹۱۲ در کلن آلمان با حدود سه هزار عضو تأسیس شد و در ۱۹۲۳ با نام «انجمن عمومی آنتروپوسوفی» در دورناخ سوئیس از نو بنیان گذاشته شد. مقر آن ساختمان گوته‌آنوم است.

خود انجمن، خود را «اجتماع کسانی که می‌خواهند زندگی روح را در فرد و جامعه بر پایه‌ی شناخت حقیقی جهان روحانی پرورش دهند» تعریف می‌کند. در این مقاله تاریخ این سازمان، از ریشه‌اش در انجمن تئوسوفی تا ساختار امروز، را مرور می‌کنیم.

ریشه‌ها در شاخه آلمانی انجمن تئوسوفی

تاریخ انجمن آنتروپوسوفی به ۱۹۰۲ بازمی‌گردد؛ سالی که اشتاینر دبیرکل شاخه‌ی آلمانی انجمن تئوسوفی شد. در آن زمان تئوسوفی در آلمان پیشرفت چندانی نداشت و شاخه‌ی آلمانی فقط یک لژ و چند عضو منفرد داشت. اما تا ۱۹۱۳ شمار لژها به ۶۹ رسید.

در دوره‌ی اشتاینر، شاخه‌ی آلمانی تا حد زیادی مستقل از بقیه‌ی انجمن کار می‌کرد. اشتاینر می‌کوشید آموزه‌هایش را به فلسفه و علم اروپایی و سنت‌های باطنی مسیحی پیوند دهد، در حالی که مرکز انجمن تئوسوفی، هم از نظر جغرافیایی و هم از نظر معنوی، در آدیار هند بود. اشتاینر از ۱۹۰۷ واژگان تئوسوفی را کنار گذاشت و اصطلاح‌های خودش را به کار برد و حلقه‌ی باطنی‌ای که بنیان گذاشته بود، با توافق دو طرف مستقل شد.

جدایی از تئوسوفی و تأسیس انجمن در ۱۹۱۲

تنش‌ها زمانی به اوج رسید که رهبری انجمن تئوسوفی اعلام کرد مسیح بازگشته را در پسری جوان به نام جیدو کریشنامورتی یافته است. پیروان کریشنامورتی در ۱۹۱۱ «نظام ستاره‌ی شرق» را بنیان گذاشتند و اشتاینر در ۱۹۱۲ اعلام کرد هیچ عضو این نظام نمی‌تواند عضو انجمن تئوسوفی آلمان بماند.

انجمن آنتروپوسوفی در ۲۸ دسامبر ۱۹۱۲ در کلن تأسیس شد. از ۶۹ لژ شاخه‌ی آلمانی، ۵۵ لژ، یعنی حدود ۲۵۰۰ نفر، همراه اشتاینر به انجمن تازه پیوستند و شورای عمومی انجمن تئوسوفی برای ۱۴ لژ باقی‌مانده منشور تازه‌ای به رهبری ویلهلم هوبه-اشلایدن صادر کرد. نخستین هیئت اجرایی را ماری فون زیورس، که بعدها همسر اشتاینر شد، میشائل باور و کارل اونگر تشکیل می‌دادند؛ خود اشتاینر عنوان رسمی نداشت و نقش مشاور و سخنران را بر عهده داشت. انجمن نخستین بیشتر آلمانی‌زبان بود، هرچند اعضایی از کشورهای دیگر اروپا، به‌ویژه هلند، هم داشت.

گوته‌آنوم؛ از آتش‌سوزی تا بنای دوم

ساخت نخستین گوته‌آنوم از ۱۹۱۳ در دورناخ، نزدیک بازل سوئیس، آغاز شد. این ساختمان چوبی و بتنی که اشتاینر طراحی کرده بود، برای برگزاری برنامه‌های تئاتر تابستانی انجمن ساخته شد و به‌سرعت به مرکز اجتماع کوچکی از جویندگان معنوی پیرامون اشتاینر تبدیل شد. اشتاینر برای ساختن شکل‌های منحنی آن از قایق‌سازان کمک گرفت.

نخستین گوته‌آنوم در شب سال نو، ۳۱ دسامبر ۱۹۲۲، در آتش سوخت. برخی آن را آتش‌سوزی عمدی دانسته‌اند، اما این ادعا ثابت نشده است.

گوته‌آنوم نخست یکی از هفده ساختمانی بود که اشتاینر میان ۱۹۰۸ تا ۱۹۲۵ طراحی کرد. او آن را «اثر هنری کامل» می‌دانست؛ بنایی که هنرهای گوناگون را با معنایی روحانی در هم می‌آمیخت. ویژگی اصلی معماری اشتاینر، کنار گذاشتن زاویه‌ی قائمه به‌عنوان پایه‌ی طرح بود. مایکل برنان، منتقد هنری، گوته‌آنوم دوم را «شاهکار حقیقی معماری اکسپرسیونیستی قرن بیستم» نامیده است.

عکس تاریخی گوته‌آنوم نخست، ساختمان چوبی با دو گنبد در دورناخ سوئیس که اشتاینر طراحی کرد و در ۱۹۲۲ سوخت
گوته‌آنوم نخست، مقر انجمن آنتروپوسوفی که در ۳۱ دسامبر ۱۹۲۲ در آتش سوخت

کنفرانس کریسمس ۱۹۲۳ و انجمن عمومی آنتروپوسوفی

پس از جنگ جهانی اول، اعضای جوان‌تر انجمن ابتکارهای تازه‌ای مانند مدرسه، خانه‌ی درمانی برای معلولان، درمانگاه و مزرعه راه انداخته بودند و «انجمن آزاد آنتروپوسوفی» خود را تشکیل دادند. میان آنان و اعضای قدیمی‌تر که بر رشد درونی تمرکز داشتند شکاف افتاد. در دسامبر ۱۹۲۳ انجمن با رهبری تازه از نو بنیان گذاشته شد و هر دو گروه به آن پیوستند.

این نشست که به «کنفرانس کریسمس» معروف شد، هشت روز طول کشید. اشتاینر شعری مراقبه‌ای با نام «مراقبه‌ی سنگ بنا» نوشت و پیشنهاد کرد سنگ بنای معنوی جنبش نوشده باشد. نام انجمن به «انجمن عمومی آنتروپوسوفی» تغییر کرد و انجمن‌های ملی وابسته شکل گرفتند. اشتاینر همچنین «مدرسه‌ی علم روح» را به‌عنوان مدرسه‌ی باطنی انجمن بنیان گذاشت.

اشتاینر در ۱۹۲۳ طرح ساختمانی جایگزین را کشید. گوته‌آنوم دوم که سراسر از بتن ریخته‌گری‌شده ساخته شد، از ۱۹۲۴ آغاز و در ۱۹۲۸، سه سال پس از مرگ اشتاینر، تکمیل شد. این بنا نمونه‌ای پیشگام از کاربرد بتن نمایان در معماری است و به‌عنوان اثر ملی سوئیس حفاظت می‌شود.

نمای ساختمان بتنی گوته‌آنوم دوم در دورناخ سوئیس، مقر انجمن عمومی آنتروپوسوفی
گوته‌آنوم دوم در دورناخ، تکمیل‌شده در ۱۹۲۸

دوران نازی و انشعاب‌های پس از اشتاینر

رابطه‌ی آنتروپوسوفی با نازیسم پیچیده بود. به نوشته‌ی کریستینا بوراک، دیدگاه‌های متناقض اشتاینر آنتروپوسوفی را هم برای جنبش نازی جذاب و هم تهدیدآمیز می‌کرد. در ۱ نوامبر ۱۹۳۵ حکومت نازی انجمن را در آلمان به دلیل «پیوند نزدیک با فراماسون‌های خارجی، یهودیان و صلح‌طلبان» ممنوع کرد. فرمانی که راینهارد هایدریش صادر کرد، فعالیت انجمن را به دلیل مخالفت با ایده‌ی ناسیونال‌سوسیالیستی «فولک» خطری برای دولت نازی دانست. به گفته‌ی پیتر اشتاودن‌مایر، تاریخ‌نگار، خود اشتاینر «گاهی هم‌زمان دیدگاه‌های یهودستیزانه و یهوددوستانه داشت».

پس از مرگ اشتاینر در ۱۹۲۵، اختلاف میان همسرش ماری اشتاینر-فون زیورس و ایتا وگمن، پزشک و همکار نزدیک اشتاینر، انجمن را دوپاره کرد. از دهه‌ی ۱۹۳۰ تا دهه‌ی ۱۹۶۰، اختلاف بر سر حق نشر کتاب‌های اشتاینر و جهت معنوی انجمن، آن را عملاً به چند گروه کم‌ارتباط تقسیم کرد. این گروه‌ها در اوایل دهه‌ی ۱۹۶۰ دوباره در انجمن کنونی به هم پیوستند.

ساختار و گستره انجمن امروز

مقر انجمن عمومی آنتروپوسوفی، گوته‌آنوم در دورناخ است که دو سالن نمایش با ۱۵۰۰ صندلی، کتابخانه، کتاب‌فروشی و دفترهای اداری دارد و هر روز پذیرای بازدیدکنندگان است و چند بار در روز تور راهنما برگزار می‌کند. همایش‌هایی ویژه‌ی معلمان، کشاورزان، پزشکان و درمانگران نیز در آن برگزار می‌شود و ساختمان‌های اطراف آن، مرکزهای پژوهشی و آموزشی انجمن را در خود جای داده‌اند. انجمن در بسیاری از کشورها انجمن‌های ملی دارد و کار اصلی آن برگزاری نشست‌ها و همایش‌ها، حمایت از پژوهش و ایجاد مجراهای ارتباطی است.

انجمن عمومی امروز بیش از هفتاد انجمن ملی دارد؛ برای نمونه، انجمن آنتروپوسوفی آمریکا با مقر در ان‌آربر میشیگان در بیش از ۳۶ ایالت شاخه دارد و انجمن بریتانیا در «خانه‌ی رودولف اشتاینر» لندن مستقر است. «مدرسه‌ی علم روح» در دورناخ نیز به سه «کلاس» تقسیم شده است؛ اعضا پس از گذراندن دوره‌ای از عضویت و با درخواست خود به کلاس نخست پذیرفته می‌شوند و پذیرش در کلاس‌های بالاتر با نظر رهبری گوته‌آنوم است.

بر پایه‌ی آمار ۲۰۱۳، انجمن حدود ۵۲ هزار عضو داشت؛ شاخه‌های رسمی در ۵۰ کشور و گروه‌های کوچک‌تر در ۵۰ کشور دیگر فعال بودند. حدود ۱۰ هزار نهاد، از جمله مدرسه‌ها، مزرعه‌ها، مطب‌های پزشکی و اجتماع‌های ویژه‌ی افراد دارای معلولیت، کار خود را بر پایه‌ی آنتروپوسوفی بنا کرده‌اند. همان‌طور که در مقاله‌ی آنتروپوسوفی آمده، بسیاری از دانشمندان کاربردهای پزشکی و کشاورزی این جنبش را شبه‌علمی می‌دانند؛ گستردگی سازمانی را نباید با اعتبار علمی آموزه‌ها یکی گرفت.

جمع‌بندی

انجمن آنتروپوسوفی از دل شاخه‌ی آلمانی انجمن تئوسوفی برآمد؛ اشتاینر در یک دهه آن را از یک لژ به ۶۹ لژ رساند و پس از ماجرای کریشنامورتی، بیشتر اعضا را با خود به سازمانی تازه برد که در ۲۸ دسامبر ۱۹۱۲ در کلن تأسیس شد. آتش‌سوزی گوته‌آنوم نخست، بازسازی انجمن در کنفرانس کریسمس ۱۹۲۳، ممنوعیت در آلمان نازی و انشعاب‌های پس از مرگ اشتاینر، تاریخ پرفرازونشیب آن را ساخته‌اند. امروز انجمن عمومی آنتروپوسوفی با ده‌ها هزار عضو و هزاران نهاد وابسته، یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های باطنی جهان است؛ سازمانی که اثر فرهنگی‌اش آشکار است، اما آموزه‌های بنیادینش با روش علمی پشتیبانی نشده‌اند.

منابع

سؤالات متداول

انجمن آنتروپوسوفی چه زمانی تأسیس شد؟

در ۲۸ دسامبر ۱۹۱۲ در کلن آلمان با حدود سه هزار عضو؛ سپس در دسامبر ۱۹۲۳ در دورناخ سوئیس با نام «انجمن عمومی آنتروپوسوفی» از نو بنیان گذاشته شد.

چرا اشتاینر از انجمن تئوسوفی جدا شد؟

او بر سنت مسیحی و فلسفه‌ی اروپایی تأکید داشت و ادعای رهبری انجمن تئوسوفی درباره‌ی کریشنامورتی به‌عنوان مسیح بازگشته را نپذیرفت؛ در نتیجه منشور شاخه‌ی آلمانی لغو شد.

گوته‌آنوم چیست؟

مقر انجمن عمومی آنتروپوسوفی در دورناخ سوئیس. گوته‌آنوم نخست در ۳۱ دسامبر ۱۹۲۲ سوخت و گوته‌آنوم دوم، ساخته‌شده از بتن، در ۱۹۲۸ تکمیل شد.

کنفرانس کریسمس ۱۹۲۳ چه بود؟

نشستی هشت‌روزه در دورناخ که انجمن را از نو بنیان گذاشت، نام آن را به انجمن عمومی آنتروپوسوفی تغییر داد و «مدرسه‌ی علم روح» را پایه‌گذاری کرد.

انجمن آنتروپوسوفی چند عضو دارد؟

بر پایه‌ی آمار ۲۰۱۳ حدود ۵۲ هزار عضو، با شاخه‌های رسمی در ۵۰ کشور؛ حدود ۱۰ هزار نهاد هم بر پایه‌ی آنتروپوسوفی کار می‌کنند.

رابطه انجمن آنتروپوسوفی با حکومت نازی چگونه بود؟

حکومت نازی در ۱ نوامبر ۱۹۳۵ انجمن را در آلمان به دلیل «پیوند نزدیک با فراماسون‌های خارجی، یهودیان و صلح‌طلبان» ممنوع کرد؛ پژوهشگران رابطه‌ی آنتروپوسوفی با نازیسم را پیچیده و دوسویه می‌دانند.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر