اوشو (باگوان شری راجنیش) کیست؟ مدیتیشن پویا، راجنیش‌پورام و حمله‌ی سالمونلا؛ ادعاها و نقدها
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: اوشو (Osho؛ باگوان شری راجنیش، ۱۹۳۱ تا ۱۹۹۰) طبق ویکی‌پدیا گوروی هندی، مدرس پیشین فلسفه و بنیان‌گذار جنبش راجنیش بود. او «مدیتیشن پویا» را آموزش داد، در پونا آشرام داشت و در اورگن کمونی به نام راجنیش‌پورام ساخت. در ۱۹۸۴ گروهی از رهبران آن کمون به رهبری شیلا با سالمونلا ۷۵۱ نفر را بیمار کردند. شیلا و چند نفر دیگر محکوم شدند، ولی دخالت خود او ثابت نشد و شواهد در این باره متضاد است.
برای زمینه، ذکر کندالینی، گوپی کریشنا و مدیتیشن چیست را ببینید. این مطلب بر پایه‌ی ویکی‌پدیا و یک مقاله‌ی علمی است و هر ادعای بحث‌برانگیز را به منبعش نسبت می‌دهد.
اوشو کیست؟ زندگی و ارتباطات
پاسخ مستقیم: مدرس فلسفه‌ی دانشگاه جبل‌پور که گورو شد و در پونا و اورگن آشرام ساخت.
طبق ویکی‌پدیا، او گفت در ۱۹۵۳ و ۲۱ سالگی بیداری معنوی تجربه کرد. پس از چند سال کار دانشگاهی، در ۱۹۶۶ از مقام مدرس فلسفه در دانشگاه جبل‌پور کناره گرفت و در هند سفر کرد و به نقد ادیان رایج، ایدئولوژی‌های سیاسی و مهاتما گاندی شناخته شد. در اوایل ۱۹۷۰ برای نخستین بار مدیتیشن پویا را عرضه کرد و در ۲۶ سپتامبر ۱۹۷۰ در بمبئی نخستین گروه «سنیاسی‌های نو» را آغاز کرد. در ۱۹۷۴ به پونا رفت و در آشرام آنجا درمان‌هایی با روش‌های جنبش پتانسیل انسانی به پیروان غربی عرضه می‌شد. در اواخر دهه‌ی ۱۹۷۰ تنش با دولت جاناتا و ادعای مالیات حدود ۵ میلیون دلاری، رشد آشرام را محدود کرد. در ۱۹۸۱ جنبش تمرکزش را به آمریکا برد.
راجنیش‌پورام و حمله‌ی سالمونلا
پاسخ مستقیم: کمون اورگن درگیر دعواهای حقوقی شد و حمله‌ی سالمونلا ۱۹۸۴ از رهبران آن برخاست.
ویکی‌پدیا می‌نویسد در ۱۹۸۱ ملکی ۶۴٬۲۲۹ جریبی در اورگن به ۵٫۷۵ میلیون دلار خریداری شد و او در ۲۹ اوت به آنجا رفت. در مه ۱۹۸۲ ساکنان برای ثبت آن به‌عنوان شهر راجنیش‌پورام رأی دادند. درگیری با ساکنان محلی تشدید شد و دعواهای حقوقی ادامه یافت. بنا بر ویکی‌پدیا، در ۱۹۸۴ گروهی به رهبری ما آناند شیلا (منشی شخصی او) سالاد‌بار ده رستوران را آلوده کرد و ۷۵۱ نفر مبتلا و ۴۵ نفر بستری شدند و همه زنده ماندند. شیلا و چند عضو دیگر محکوم شدند.
نقش خود او محل اختلاف است. او گفت چون در سکوت و انزوا بود از جنایت‌ها نمی‌دانست و در سپتامبر ۱۹۸۵ از مقام‌ها خواست بررسی کنند. ویکی‌پدیا می‌نویسد دادستان آمریکا و دادستان کل اورگن اذعان کردند «مدرک اندکی» از دخالت او دارند و مدرکی نیامده که در جرایم شیلا سهمی داشته؛ برخی ناظران هم شیلا را «بز عزا» می‌دانند. اما شهادت‌هایی از اعضای کمون، از جمله شاگردی به نام آوا آولوس، نقل شده که می‌گفتند شیلا نواری از صدای او را برای توجیه کارهایش پخش کرده، و در یک مطالعه‌ی ۱۹۹۴ بیشتر سنیاسی‌ها باور داشتند او می‌دانست. نویسنده‌ای که ویکی‌پدیا نقل می‌کند می‌نویسد نمی‌توان فهمید او تا چه حد در تصمیم‌گیری شرکت داشت و این ادعاها هرگز ثابت نشد.
دستگیری، تبعید و پایان
پاسخ مستقیم: ۱۹۸۵ به‌خاطر جرم‌های مهاجرتی دستگیر و طبق «پذیرش آلفورد» از آمریکا اخراج شد؛ ۱۹۹۰ در پونا درگذشت.
طبق ویکی‌پدیا، ۲۳ اکتبر ۱۹۸۵ هیئت منصفه‌ی فدرال او را به توطئه برای دور زدن قوانین مهاجرت متهم کرد و ۲۸ اکتبر در فرودگاه شارلوت (کارولینای شمالی) دستگیر شد. در ۸ نوامبر در پورتلند ۳۴ اتهام را رد کرد، ولی بعد با توصیه‌ی وکیلانش «پذیرش آلفورد» را پذیرفت (یعنی گناه را نپذیرفت ولی قبول کرد که مدرک برای محکومیت هست): دو مورد، یکی نیت پنهان برای ماندن دائمی هنگام درخواست روادید و دیگری توطئه برای ازدواج‌های صوری سنیاسی‌ها. حکم او ده سال زندان تعلیقی، پنج سال مراقبت و ۴۰۰ هزار دلار جریمه و هزینه بود و پذیرفت آمریکا را ترک کند. ویکی‌پدیا می‌نویسد ۲۱ کشور ورودش را رد کردند. ژانویه ۱۹۸۷ به آشرام پونا برگشت و در ۱۹ ژانویه ۱۹۹۰، در ۵۸ سالگی، همان‌جا درگذشت. علت رسمی مرگ نارسایی قلبی بود و بیانیه‌ی کمونش از مسمومیت احتمالی در زندان‌های آمریکا سخن گفت. به نوشته‌ی ویکی‌پدیا، پزشکان و وکیل پیشین او رادیاسیون و تالیوم را فرضیه کردند ولی «مدرک محکم» نیاوردند.
مدیتیشن و آموزه‌ها
پاسخ مستقیم: مدیتیشن فعال، سنیاسی نو و رد ادیان نهادی.
ویکی‌پدیا می‌نویسد او بیش از صد تکنیک مدیتیشن پیشنهاد داد و تکنیک‌های «فعال» خودش مراحلی از فعالیت بدنی دارند که به سکوت می‌رسند. معروف‌ترینش مدیتیشن پویا (یک ساعت، با چشم بسته یا بسته‌شده) است: ده دقیقه تنفس تند از بینی؛ ده دقیقه تخلیه‌ی هیجانی؛ ده دقیقه پریدن با دست‌های بالا و فریاد «هو»؛ پانزده دقیقه ایستادن کامل و شاهدبودن؛ و پانزده دقیقه رقص و جشن. او معتقد بود برای انسان مدرن نشستن ساده دشوار است و باید با تخلیه‌ی هیجانی شروع کرد. «سنیاسی نو» یعنی پذیرفتن نام تازه و لباس زعفرانی، ولی با سبک زندگی شادی‌محور نه ریاضت‌کش. ویکی‌پدیا می‌گوید ایده‌هایش از غرب هم وام گرفته بود (از جمله هراکلیتوس، فروید، گورجیف و نیچه) و مدیتیشن‌های پویایش به ویلهلم رایش مدیون‌اند. برای مفهوم کندالینی، ذکر کندالینی را ببینید.
نقد، ارزیابی‌ها و اتهام‌ها
پاسخ مستقیم: ارزیابی‌ها بسیار متضاد است و از ۲۰۲۲ اتهام آزار جنسی هم مطرح شده است.
ویکی‌پدیا می‌نویسد او را عموماً از بحث‌برانگیزترین رهبران معنوی هند در سده‌ی بیستم می‌دانند و جنبشش را بسیاری «فرقه» می‌شمردند. ارزیابی دانشگاهی «مختلط و اغلب متضاد» است: اودای مهتا از «تناقض‌ها و ناسازگاری‌های فاحش» در آموزه‌هایش گفت؛ باب مولان و هیو اوربان آن را قرض‌گرفته و نه بدیع و نه ژرف خواندند؛ جرج کریسایدز اما او را «آماتور» نمی‌دانست و می‌گفت در بیان ایده‌های دیگران «شیاد» نبود. خوشونت سینگ او را «اصیل‌ترین متفکری که هند پرورده» و پیتر اسلوتردایک «ویتگنشتاین ادیان» نامید. رونالد کلارک استدلال کرد او نشانه‌های اختلال شخصیت خودشیفته دارد؛ این نظر یک پژوهشگر است، نه تشخیص پزشکی.
ویکی‌پدیا همچنین می‌نویسد در ۲۰۲۲ ادعاهایی مطرح شد که او به پیروان آزار جنسی رسانده است. این ادعاها بر روایت‌های دیکشا (از شاگردان ارشد و از اعضای حلقه‌ی نزدیکش) و شاگردی دیگر مبتنی است. ما این‌ها را اتهام می‌دانیم و نمی‌توانیم مستقل تأییدشان کنیم یا رد کنیم.
شواهد: مدیتیشن پویا و کورتیزول
پاسخ مستقیم: در یک پژوهش کوچک بدون گروه کنترل، کورتیزول شرکت‌کنندگان پس از ۲۱ روز مدیتیشن پویا کم شد.
Bansal و همکاران (۲۰۱۶، Journal of Clinical and Diagnostic Research) ۲۰ داوطلب سالم را برای ۲۱ روز به مدیتیشن پویای اوشو بردند. ۱۶ نفر ۲۱ جلسه‌ی روزانه را کامل کردند و کورتیزول سرم در آن‌ها پس از دوره کاهش یافت (p کمتر از ۰٫۰۰۱). نویسندگان نتیجه گرفتند این مدیتیشن اثر ضداسترس دارد.
این یک مطالعه‌ی کوچک بدون گروه کنترل است که فقط پیش و پس را می‌سنجد. فقط ۱۶ نفر باقی ماندند و کورتیزول تنها یک شاخص است، پس «درمان استرس» ثابت نمی‌شود. تنفس تند و تخلیه‌ی شدید ممکن است برای برخی (مانند بیماران قلبی، باردار یا دارای مشکل روانی) مناسب نباشد؛ این هشدار ما است و از مقاله نیست. پیش از امتحان با پزشک مشورت کنید.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا حمله‌ی سالمونلا ۱۹۸۴ رخ داد؟ | بله؛ ۷۵۱ بیمار و شیلا و چند نفر محکوم |
| آیا اوشو در آن دست داشت؟ | محل بحث؛ دادستان‌ها مدرک اندک داشتند ولی شهادت‌هایی خلاف آن هم هست |
| آیا به جرم‌های مهاجرتی دستگیر شد؟ | بله؛ ۱۹۸۵ و پذیرش آلفورد در دو مورد |
| آیا مرگش به‌خاطر مسمومیت بود؟ | علت رسمی نارسایی قلبی؛ ادعای مسمومیت مدرک محکم نداشت |
| آیا اتهام‌های ۲۰۲۲ اثبات شده‌اند؟ | خیر؛ اتهام‌اند و مستقل تأیید نشده‌اند |
| آیا مدیتیشن پویا استرس را کم می‌کند؟ | شواهد اندک؛ یک مطالعه‌ی کوچک بدون کنترل |
او را چطور بخوانیم؟
- اوشو را «شخصیتی بسیار بحث‌برانگیز» بخوانید: رویدادهایی مثل حمله‌ی ۱۹۸۴ مستندند، ولی نقش خود او و ارزش آموزه‌هایش محل بحث است.
- اتهام‌های ۲۰۲۲ را اتهام بدانید نه حکم، و ادعای مسمومیت او را بدون مدرک محکم نپذیرید.
- مدیتیشن پویا را فعالیتی شدید بدانید و پیش از تنفس تند با پزشک مشورت کنید.
- اگر برای آرامش تمرین می‌کنید، می‌توانید از آستانه هم کمک بگیرید.
جمع‌بندی
اوشو گوروی هندی بود که مدیتیشن پویا را آموزش داد و جنبش راجنیش را ساخت. کمون او در اورگن درگیر دعواهای حقوقی شد و در ۱۹۸۴ رهبران آن ۷۵۱ نفر را با سالمونلا بیمار کردند. دخالت خود او ثابت نشد ولی شهادت‌ها متضادند. ارزیابی‌ها از آموزه‌هایش متضاد است، اتهام‌های ۲۰۲۲ مستقل تأییدنشده‌اند و شواهد درباره‌ی مدیتیشن پویا اندک است.
منابع
- ویکی‌پدیا؛ Osho، 1984 Rajneeshee bioterror attack و Dynamic meditation.
- Bansal A، Mittal A، Seth V. Osho Dynamic Meditation’s Effect on Serum Cortisol Level. J Clin Diagn Res. 2016.
- تصویر شاخص: طرح گرافیکی ذنیران؛ عکس صریحاً آزاد برای استفاده نیافتیم.
طبق ویکی‌پدیا، اوشو (چاندرا موهان جین؛ ۱۱ دسامبر ۱۹۳۱ تا ۱۹ ژانویه ۱۹۹۰؛ با نام‌های باگوان شری راجنیش و آچاریا راجنیش) گورو و بنیان‌گذار جنبش راجنیش بود. او ادیان نهادی را رد می‌کرد، مدیتیشن و به‌ویژه «مدیتیشن پویا» را آموزش می‌داد و از ریاضت سنتی دوری می‌گزید. ویکی‌پدیا او را از بحث‌برانگیزترین رهبران معنوی هند در سده‌ی بیستم می‌داند.
طبق ویکی‌پدیا، در اواخر دسامبر ۱۹۸۸ گفت دیگر نمی‌خواهد «باگوان شری راجنیش» خوانده شود، در فوریه ۱۹۸۹ نام «اوشو راجنیش» و در سپتامبر همان سال «اوشو» را برگزید. او خواست نشان‌های تجاری‌اش هم به «OSHO» تغییر کند. «اوشو» عنوان افتخاری بودایی است که از ویلیام جیمز وام گرفته شده است.
طبق ویکی‌پدیا، گروهی از پیروان برجسته‌ی راجنیش به رهبری ما آناند شیلا، سالاد‌بار ده رستوران در دالس اورگن را با سالمونلا آلوده کردند تا رأی‌دهندگان را ناتوان کنند و در انتخابات شهرستان واسکو ۱۹۸۴ پیروز شوند. ۷۵۱ نفر بیمار شدند، ۴۵ نفر بستری شدند و کسی نمرد. ویکی‌پدیا آن را نخستین و بزرگ‌ترین حمله‌ی بیوتروریستی تاریخ آمریکا می‌نامد. شیلا و چند عضو دیگر محکوم شدند.
ثابت نشده است. ویکی‌پدیا می‌نویسد او گفت چون در سکوت بود از جنایت‌ها بی‌خبر بود و در ۱۹۸۵ خودش از مقام‌ها خواست شیلا را بررسی کنند؛ دادستان آمریکا و دادستان کل اورگن گفتند مدرک اندکی از دخالت او دارند و مدرکی از دخالتش در جرایم شیلا پیدا نشده است. در مقابل، شهادت‌هایی (از جمله شاگردی به نام آوا آولوس) نقل شده که می‌گوید شیلا نواری از صدای او را برای توجیه کارش پخش می‌کرد و بیشتر پیروان در یک مطالعه ۱۹۹۴ باور داشتند او می‌دانست. ما این اختلاف را حل‌نشده می‌دانیم.
طبق ویکی‌پدیا، مدیتیشن پویا مدیتیشنی یک‌ساعته و پنج‌مرحله‌ای با چشم بسته است: ده دقیقه تنفس تند از بینی، ده دقیقه تخلیه‌ی هیجانی، ده دقیقه پریدن با فریاد «هو»، پانزده دقیقه سکون کامل و پانزده دقیقه رقص و جشن. ویکی‌پدیا می‌گوید او آن را نخستین بار در اوایل ۱۹۷۰ عرضه کرد و در مجموع بیش از صد تکنیک مدیتیشن پیشنهاد داد.
شواهد اندک است. Bansal و همکاران (۲۰۱۶) از ۲۰ داوطلب سالم ۲۱ روز مدیتیشن پویا خواستند؛ ۱۶ نفر آن را تمام کردند و کورتیزول سرم آن‌ها کاهش یافت (p کمتر از ۰٫۰۰۱). این مطالعه گروه کنترل نداشت، پس اثر درمانی یا سازوکار را ثابت نمی‌کند و پیش از تنفس تند بهتر است با پزشک مشورت کنید.
