ترنس مک‌کنا کیست؟ «میمون مست»، نظریه‌ی تازگی و نقدها

پاسخ کوتاه: ترنس مک‌کنا (Terence McKenna، ۱۹۴۶ تا ۲۰۰۰) قوم‌گیاه‌شناس و سخنران آمریکایی بود که از استفاده‌ی «مسئولانه» از توهم‌زاهای طبیعی دفاع می‌کرد. او با «نظریه‌ی میمون مست» و «نظریه‌ی تازگی» شناخته شد؛ هر دو را جامعه‌ی علمی نپذیرفته است.

برای زمینه، دنیس مک‌کنا، شمنیزم و پیتر فرست را ببینید.

ترنس مک‌کنا کیست؟ زندگی و ارتباطات

پاسخ مستقیم: نویسنده و سخنرانی که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به چهره‌ی فرهنگ روان‌گردان تبدیل شد.

طبق ویکی‌پدیا، او در پائونیای کلرادو به دنیا آمد، ۱۴ ساله با «روان‌شناسی و کیمیاگری» یونگ آشنا شد و تجربه‌ی DMT در ۱۹۶۷ را جهت‌دهنده‌ی زندگی‌اش می‌دانست. ۱۹۶۵ وارد برکلی شد و ۱۹۷۵ در رشته‌ی بوم‌شناسی، شمنیسم و حفاظت از منابع طبیعی فارغ‌التحصیل شد. ۱۹۶۹ به نپال رفت و به دنبال شمن‌های بن تبت بود. پس از مرگ مادرش (۱۹۷۰) با برادرش دنیس و سه دوست به آمازون کلمبیا رفت؛ در لا چورِرا آزمایشی انجام دادند که به گفته‌ی خودش او را با «لوگوس» در تماس گذاشت. همسر آینده‌اش کاتلین هریسون قوم‌گیاه‌شناس بود. او ۲۲ مه ۱۹۹۹ دچار سردردهای شدید و تشنج شد، گلیوبلاستوما تشخیص داده شد و ۳ آوریل ۲۰۰۰ در ۵۳ سالگی درگذشت؛ پزشکانش به او گفته بودند ارتباط علّی با مصرف مواد نیست.

روش: خطابه و تجربه‌ی شخصی

پاسخ مستقیم: او بر «تجربه‌ی مستقیم» با گیاهان تأکید می‌کرد و از آن در سخنرانی و کتاب نتیجه می‌گرفت.

ویکی‌پدیا می‌نویسد او به «احساس حضور تجربه‌ی مستقیم» به‌جای جزم تأکید می‌کرد و از اوایل دهه‌ی ۱۹۸۰ به‌صورت علنی درباره‌ی توهم‌زاهای طبیعی سخن گفت. به نوشته‌ی همان منبع، او با برادرش روشی برای پرورش قارچ سیلوسایبین منتشر کرد که چاپ اصلاح‌شده‌ی ۱۹۸۶ بیش از ۱۰۰ هزار نسخه فروخت. ما درباره‌ی این روش دستورالعملی نمی‌نویسیم؛ نگهداری و پرورش آن در بسیاری از کشورها جرم است. «روش» او تجربه‌ی شخصی، قرائت ادبی و سخنوری بود، نه آزمون‌های کنترل‌شده.

آثار و ادعاهای اصلی

پاسخ مستقیم: «چشم‌انداز نادیدنی» (۱۹۷۵)، «غذای خدایان» (۱۹۹۲) و «توهمات واقعی» (۱۹۹۳)؛ ادعاهای اصلی: میمون مست و نظریه‌ی تازگی.

ویکی‌پدیا آثار او را چنین فهرست می‌کند: «چشم‌انداز نادیدنی» (۱۹۷۵ با دنیس)، راهنمای قارچ (۱۹۷۶)، «احیای باستانی»، «غذای خدایان» (۱۹۹۲) و «توهمات واقعی» (۱۹۹۳). در سخنرانی‌هایش از موجودات «ماشین‌الف» در تجربه‌ی DMT و از «پانسپرمی سیلوسایبین» ــ احتمال اینکه قارچ‌ها گونه‌ای هوشمند باشند که از فضا آمده ــ می‌گفت و می‌پنداشت «در صد سال دیگر» این نظر تأیید می‌شود. ما متن کتاب‌ها را نخوانده‌ایم و این‌ها همه‌شان توصیف ویکی‌پدیا از ادعاهای او هستند.

ارزیابی: چه چیزی مستند است؟

پاسخ مستقیم: زندگی و آثار او مستند است؛ نظریه‌هایش را جامعه‌ی علمی نپذیرفته است.

طبق ویکی‌پدیا، «میمون مست» توجه جامعه‌ی علمی را جلب نکرده و به‌دلیل کمبود استناد به شواهد دیرین‌مردم‌شناسی نقد شده است. نقدها می‌گویند او یافته‌های فیشر و همکاران را درباره‌ی بینایی تحریف کرده، و فیشر نوشته بود سیلوسایبین «ممکن است به بقای موجود زنده کمک نکند». شواهدی هم نیست که سیلوسایبین انگیزش جنسی را بالا ببرد، و اگر ببرد لزوماً مزیت تکاملی نیست. درباره‌ی «نظریه‌ی تازگی» ویکی‌پدیا می‌نویسد شبه‌علم شمرده می‌شود، و ترنس پایان آن را ۲۱ دسامبر ۲۰۱۲ می‌دانست.

شواهد: ادعاها در آزمون زمان و پژوهش

پاسخ مستقیم: نه میمون مست شاهد دیرین‌مردم‌شناختی دارد و نه پایان زمان در ۲۰۱۲ رخ داد.

آنچه آزمایش‌پذیر است جواب روشنی نداده است: «میمون مست» شاهد ندارد، ادعای بینایی با آنچه فیشر یافته نمی‌خواند و «نظریه‌ی تازگی» پیش‌بینی بزرگش (پایان زمان در ۲۰۱۲) محقق نشد ــ زمان ادامه یافت. مطالعه‌ی هاپکینز (گریفیتس ۲۰۰۶) نشان می‌دهد سیلوسایبین در محیط کنترل‌شده می‌تواند تجربه‌های عرفانی ایجاد کند، اما درباره‌ی پیدایش زبان یا تکامل انسان چیزی نمی‌گوید. تجربه‌ی «ماشین‌الف‌ها» هم گزارش شخصی است.

او را چطور بخوانیم؟

• او را «نویسنده‌ی فرهنگ روان‌گردان» بخوانید، نه دانشمندِ تأییدشده در تکامل.
• ادعاهای او را از یافته‌های بالینی جدا کنید؛ مطالعه‌ی هاپکینز درباره‌ی نظریه‌های او نیست.
• برای تمرین‌های آرام‌سازی و تمرکز بدون ماده می‌توانید آستانه را امتحان کنید؛ جایگزین درمان نیست.

جمع‌بندی

ترنس مک‌کنا سخنور و نویسنده‌ی تأثیرگذار فرهنگ روان‌گردان بود، اما نظریه‌های علمی‌اش (میمون مست و تازگی) نه شاهد دارند و نه پذیرفته شده‌اند. ما متن کتاب‌هایش را نخوانده‌ایم و توصیف‌ها از ویکی‌پدیا است. شواهد سیلوسایبین زمینه‌ای است و کار او را تأیید نمی‌کند.

منابع

• Terence McKenna. Wikipedia.
• Dennis McKenna. Wikipedia.
• Griffiths RR et al. Psilocybin can occasion mystical-type experiences having substantial and sustained personal meaning and spiritual significance. Psychopharmacology. 2006.