لاهیری ماهاسایا کیست؟ زندگی، کریا یوگا و روایت دیدار با بابا جی
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: لاهیری ماهاسایا (شیاما چاران لاهیری، ۱۸۲۸ تا ۱۸۹۵) منشی دولتی و معلم بنگالی بود که از آن به‌عنوان بنیان‌گذار سنت «کریا یوگا» یاد می‌شود. زندگی، کار و شاگردانش مستند است. اما داستان آغازشدن او در ۱۸۶۱ توسط یوگی جاودانه‌ای به نام «مهاواتار بابا جی» روایتی سنتی است که سند مستقل ندارد؛ در این مقاله آن را به‌عنوان روایت می‌خوانیم.
او حلقه‌ی دوم زنجیره‌ی گوروی کریا یوگاست: سری یوکتشوار شاگرد او بود و پاراماهانسا یوگاناندا شاگرد یوکتشوار. برای ریشه‌ی کلی‌تر، مقاله‌ی یوگا چیست و شاخه‌های یوگا را ببینید.
لاهیری ماهاسایا کیست؟
پاسخ مستقیم: یوگی «خانه‌دار» که شغل دولتی داشت، ازدواج کرده بود و با این حال در سنت به‌عنوان استاد بزرگ یوگا شناخته می‌شود.
زندگی
کودکی و تحصیل
طبق ویکی‌پدیا، او ۳۰ سپتامبر ۱۸۲۸ از والدین برهمن بنگالی (گورموهان و موکتاکشی لاهیری) در دهکده‌ی غورنی در ناحیه‌ی نادیا به‌دنیا آمد؛ این محل تولد به‌گفته‌ی یوگاناندا است. در ۱۸۳۲ سیلی مادرش را کشت و خانه‌شان را ویران کرد. خانواده به بنارس رفت و او فلسفه، سانسکریت و انگلیسی آموخت.
ازدواج و کار
پدرش در ۱۸۴۶ او را با کاشی‌مونی عروسی داد و او به همسرش خواندن آموخت. در ۱۸۵۱ کار منشی و معلم خصوصی را آغاز کرد. بنا بر مقاله‌ی بابا جی در ویکی‌پدیا، در ۱۸۶۱ به‌عنوان حسابدار دولت بریتانیا در رانیکھیت مأموریت داشت. این جزئیات اهمیت دارد، چون «خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی» او را نمونه‌ی کسی می‌داند که کاملاً در دنیا زندگی می‌کند.
مرگ
لاهیری ۲۶ سپتامبر ۱۸۹۵ درگذشت. در سال‌های پایانی، به‌گفته‌ی ویکی‌پدیا، می‌خواست بی‌سازمان و پنهانی آموزش دهد، اما در نهایت اجازه داد شاگردانش «آریا مشن» را در کلکته برپا کنند. بعضی شاگردان گفتارهای او را نوشتند و در کتاب‌هایی گرد آوردند.
دیدار با بابا جی (۱۸۶۱): روایت سنت
پاسخ مستقیم: طبق سنت، لاهیری در ۲۷ نوامبر ۱۸۶۱ در تپه‌های دوناگیری بالای رانیکھیت با یوگی‌ای دیدار کرد که او را به نام صدا زد و آغازش کرد.
ویکی‌پدیا این روایت را چنین می‌آورد: لاهیری صدایی شنید، دنبالش بالا رفت و با ساهوی «تابناک» روبه‌رو شد که نامش را می‌دانست. او به لاهیری گفت گورو او از گذشته است، کریا یوگا را به او آموخت و گفت باید به دنیا برگردد و دیگران را آغاز کند. بنا بر همان منبع، لاهیری می‌گفت آن یوگی نام و پیشینه‌ای نگفت و خودش لقب «مهاواتار بابا جی» را به او داد. ویکی‌پدیا یادآوری می‌کند «بابا جی» لقبی رایج برای ساهوهای هند است و همین گاهی سردرگمی ایجاد کرده.
نکته‌ی ارزیابی: ویکی‌پدیا بابا جی را «یوگی افسانه‌ای» می‌نامد و می‌نویسد وجودش نخستین‌بار در نوشته‌های یوگاناندا ادعا شد. هم‌زمان می‌نویسد چند شاگرد لاهیری هم از دیدار با او گفته‌اند، و پرانابانندا نقل کرده بابا جی سن خودش را حدود ۵۰۰ سال گفته است. این‌ها گزارش‌های سنت‌اند؛ سند مستقلی که بتوان از بیرون سنت بررسی کرد در دست نیست، بنابراین نه آنها را رد می‌کنیم و نه تأییدشده می‌دانیم.
کریا یوگا در روایت سنت
پاسخ مستقیم: کریا یوگا طبق ویکی‌پدیا مجموعه‌ای از سطح‌های پرانایاما، مانترا و مودراست که پیروان می‌گویند «رشد معنوی را شتاب می‌دهد». سنت می‌گوید آن را فقط با آیین آغاز و پیوند گورو و شاگرد باید آموخت.
طبق «خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی»، لاهیری آن را به چهار بخش تقسیم کرد؛ سه بخش بعدی «کریاهای عالی» نام دارند. یوگاناندا آن را «علمی باستانی» می‌دانست که بابا جی در «عصر تاریک» از نو یافت و روشن کرد؛ این ادعای سنت است و بیرون از آن تأیید نشده. جزئیات تمرین به‌عمد منتشر نمی‌شود و ما هم آن را شرح نمی‌دهیم.
سه معنا، یک نام
- کریا یوگا در پتنجلی: در یوگاسوتره‌ی ۲٫۱ یعنی تپس، مطالعه و تسلیم به ایشور؛ بخشی از نیماها در یوگای هشت‌مرحله‌ای.
- کریا یوگا در سلسله‌ی لاهیری: همین مقاله؛ پرانایاما، مانترا و مودرا با آیین آغاز. برای ابزارهای مشابه پرانایاما و مودرا را ببینید.
- «کریا» در کندالینی یوگا: در آنجا هر «کریا» توالی مشخصی از حرکت، تنفس و صداست؛ در کندالینی یوگا و تنفس آتش آمده. این‌ها با کریا یوگای لاهیری یکی نیستند.
برنامه‌ی تنفسی دیگری هم با نام «سودارشان کریا» هست که در جست‌وجوی ما بیشتر مقاله‌های پزشکیِ دارای واژه‌ی «کریا» درباره‌ی آن بودند؛ آن را با سلسله‌ی لاهیری یکی نگیرید.
شاگردان و میراث
پاسخ مستقیم: میراث او در شاگردانش ادامه یافت؛ مهم‌ترینشان در جهان امروز سری یوکتشوار و از طریق او یوگاناندا هستند.
| شاگرد یا اثر | نکته |
|---|---|
| سری یوکتشوار | از ۱۸۸۴؛ استاد یوگاناندا؛ نویسنده‌ی The Holy Science |
| پانچانان بهاتاچاریا، پرانابانندا، کبالانندا | از شاگردانی که ویکی‌پدیا نام می‌برد |
| دو پسرش دوکوری و تینکوری | طبق ویکی‌پدیا از شاگردان او بودند |
| آریا مشن در کلکته | سازمانی که شاگردان برای نشر آموزه‌ها ساختند |
| جلد «سارجنت پپر» | بخشی از چهره‌اش در جمعیت جلد آلبوم ۱۹۶۷ |
ارزیابی علمی
پاسخ مستقیم: درباره‌ی «خود لاهیری» و بابا جی پژوهش علمی نداریم. آنچه می‌توان سنجید اثر تمرین‌های یوگا و تنفس است که شواهد امیدوارکننده اما محدودی دارد.
یوگا و افسردگی
Cramer و همکاران (۲۰۱۳، Depression and Anxiety) ۱۲ کارآزمایی تصادفی با ۶۱۹ شرکت‌کننده را مرور کردند. شواهد متوسطی برای اثر کوتاه‌مدت یوگا در برابر مراقبت معمول دیده شد (SMD برابر ۰٫۶۹- با بازه‌ی اطمینان ۰٫۹۹- تا ۰٫۳۹-) و برای مقایسه با آرام‌سازی و ورزش هوازی شواهد محدود. فقط سه کارآزمایی خطر سوگیری کم داشتند و هیچ‌کدام داده‌ی ایمنی گزارش نکرده بودند. نتیجه: یوگا می‌تواند کمک‌درمان باشد، نه جایگزین درمان. برای فواید دیگر فواید یوگا را ببینید.
تنفس پرتهویه
Fincham و همکاران (۲۰۲۳، Neuroscience and Biobehavioral Reviews) مروری درباره‌ی «تنفس پرتهویه» نوشتند؛ شیوه‌هایی با دستکاری ارادی تنفس. به‌گفته‌ی خلاصه‌ی مقاله، این روش‌ها با تغییرهای بزرگ تجربه‌ی ذهنی و عملکرد دستگاه عصبی مرتبط‌اند و گزارش‌هایی از اثر مفید برای اختلال‌های مرتبط با تروما و خلق وجود دارد؛ نویسندگان آزمایش بالینی دقیق‌تر را لازم می‌دانند. این مرور درباره‌ی کریا یوگا نیست.
خود «کریا یوگا»
دو پژوهش کوچک هندی در این زمینه هست (Srivastava ۲۰۲۱ و Ojha ۲۰۲۴)؛ جزئیاتشان را در مقاله‌ی یوگاناندا آورده‌ایم. هر دو کوچک‌اند؛ نخستی گروه کنترل تصادفی نداشت و دومی ۲۵ نفر داشت، و هر دو نسخه‌ی آموزش‌داده‌شده در یک مرکز را بررسی می‌کنند.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا لاهیری ۱۸۲۸ تا ۱۸۹۵ می‌زیست؟ | بله؛ تاریخ‌های تولد و مرگ در ویکی‌پدیا آمده است |
| آیا در ۱۸۶۱ بابا جی او را آغاز کرد؟ | روایت سنت؛ سند مستقل ندارد |
| آیا بابا جی حدود ۵۰۰ ساله است؟ | گفته‌ی یک شاگرد؛ تأییدپذیر نیست |
| آیا کریا یوگا باستانی و «گم‌شده» بود؟ | ادعای یوگاناندا و سنت؛ بیرون از آن تأیید نشده |
| آیا یوگا و تنفس برای افسردگی اثر دارند؟ | شواهد محدود برای کمک‌درمان؛ نه جایگزین |
او را چطور بخوانیم؟
- او را به‌عنوان یک بنیان‌گذار تاریخی سنت یوگا بخوانید که زندگی خانگی داشت، نه مرجع پزشکی.
- داستان بابا جی را به‌عنوان روایت سنت بخوانید؛ باور داشتن آن یا نداشتنش به شما وابسته است.
- تمرین پیشرفته‌ی تنفسی را از روی مقاله‌ی عمومی یاد نگیرید؛ برای شروع پرانایاما و برای تمرین توجه ذهن‌آگاهی و آستانه را ببینید.
- اگر تمرین تنفسی باعث سرگیجه یا اضطراب شدید می‌شود، متوقف شوید و با پزشک مشورت کنید.
برای ادامه‌ی زنجیره‌ی گورو بعد از او، مقاله‌های سری یوکتشوار (شاگرد او) و پاراماهانسا یوگاناندا (شاگرد یوکتشوار) را ببینید.
درباره‌ی خود یوگی‌ای که لاهیری را آغاز کرد و روایت‌های ناهمخوان درباره‌ی سن و زادگاهش، مهاواتار بابا جی را ببینید.
جمع‌بندی
لاهیری ماهاسایا منشی و معلمی بنگالی بود که سنتی درباره‌ی او شکل گرفت: سنتی که او را آغازشده‌ی یوگی جاودانه و بنیان‌گذار کریا یوگا می‌داند. تاریخ زندگی و شاگردانش روشن است، اما بابا جی و «احیای علم باستانی» فقط در روایت سنت آمده‌اند. تمرین‌های یوگا و تنفس شواهدی محدود و امیدوارکننده دارند، اما آن شواهد درباره‌ی نظام او نیست.
منابع
- Wikipedia؛ Lahiri Mahasaya.
- Wikipedia؛ Mahavatar Babaji.
- Wikipedia؛ Kriya Yoga school.
- Cramer H و همکاران. Yoga for depression: a systematic review and meta-analysis. Depress Anxiety. 2013.
- Fincham GW و همکاران. High ventilation breathwork practices. Neurosci Biobehav Rev. 2023.
- Srivastava A و همکاران. Kriya Yoga in patients with depressive disorders: a pilot study. J Neurosci Rural Pract. 2021.
- Ojha P و همکاران. Quantitative EEG correlates of ‘Kriya yoga’ benefits among health care providers. Indian J Psychiatry. 2024.
- تصویر شاخص: عکس قدیمی لاهیری ماهاسایا (پیش از ۱۸۹۵، عکاس ناشناس)؛ دامنه‌ی عمومی طبق ویکی‌مدیا کامنز.
شیاما چاران لاهیری (۳۰ سپتامبر ۱۸۲۸ تا ۲۶ سپتامبر ۱۸۹۵) یوگی و گورو بنگالی که ویکی‌پدیا او را بنیان‌گذار نظام کریا یوگا می‌نامد. طبق «خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی»، او نمونه‌ی کسی بود که در حالی که کاملاً در دنیا زندگی می‌کند به کمال معنوی رسید.
طبق ویکی‌پدیا، نظامی از سطح‌های گوناگون پرانایاما، مانترا و مودرا که پیروانش می‌گویند رشد معنوی را شتاب می‌دهد. سنت می‌گوید آن را باید از استاد یاد گرفت و با آیینی ویژه آغاز شد؛ بنابراین مقاله‌ی عمومی نمی‌تواند و نباید آن را آموزش دهد. این معنا با «کریا یوگا»ی پتنجلی در یوگاسوتره‌ها (تپس، مطالعه و تسلیم به ایشور) فرق دارد.
او در سنت یوگی جاودانه‌ای در هیمالیاست که لاهیری را در ۱۸۶۱ آغاز کرد. ویکی‌پدیا او را «افسانه‌ای» می‌نامد و می‌نویسد وجودش نخستین‌بار در نوشته‌های یوگاناندا ادعا شد. دیدار ۱۸۶۱ را هم روایت لاهیری، شاگردانش و یوگاناندا نقل می‌کنند؛ سند تاریخی مستقل از سنت ندارد و ما آن را تأییدشده نمی‌دانیم.
ویکی‌پدیا از دو پسر او (دوکوری و تینکوری)، سری یوکتشوار، پانچانان بهاتاچاریا، پرانابانندا، کبالانندا، کشواندا برهماچاری و بوپندرناث سانیال نام می‌برد. والدین یوگاناندا هم از او آغاز گرفتند.
ویکی‌پدیا می‌نویسد بخشی از چهره‌ی او روی جلد آلبوم ۱۹۶۷ بیتلز، «سارجنت پپر»، دیده می‌شود. این نشانه‌ی شهرت فرهنگی او در دهه‌ی ۱۹۶۰ است، نه شاهدی بر ادعاهایش.
بخشی از آنها. مرور Cramer و همکاران (۲۰۱۳) روی ۱۲ کارآزمایی با ۶۱۹ نفر یوگا را کمک‌درمان ممکن برای افسردگی دانست، با این قید که فقط سه کارآزمایی خطر سوگیری کم داشتند. دو پژوهش کوچک هم درباره‌ی «کریا یوگا» در بیمارستان‌های هند منتشر شده‌اند. این‌ها اثر روش یوگا را بررسی می‌کنند، نه ادعاهای مربوط به بابا جی.
