یوگی راماچاراکا کیست؟ نام مستعار کتاب‌های یوگا و نگاه علمی
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: «یوگی راماچاراکا» (Yogi Ramacharaka) نامی بود که از ۱۹۰۳ بر روی کتاب‌های یوگا، تنفس، ذهن و غیب‌شناسی شرقی از انتشارات یوگی (Yogi Publication Society) در شیکاگو آمد. بیشتر منابع آن را نام مستعار ویلیام واکر اتکینسون می‌دانند؛ ولی پروژه‌ی تاریخ انتشارات یوگی می‌گوید شهادتی از ۱۹۱۹ نشان می‌دهد این نام را چند نویسنده به کار می‌بردند. یوگی هندیِ واقعی با این نام، که ناشر معرفی می‌کرد، سند تاریخی ندارد.
نام راماچاراکا در جست‌وجوهای فارسی معمولاً کنار «علم نفس» و «هاتا یوگا» می‌آید. اینجا پنج محور را مرور می‌کنیم: زندگی و پیوندهای تاریخی، روش، توصیف‌ها و ادعاها، آثار اصلی و ارزیابی علمی. چون هویت نویسنده محل بحث است، «زندگی» او را در قالب «چه کسی پشت این نام بود؟» بررسی می‌کنیم؛ ویلیام واکر اتکینسون مقاله‌ی جدایی خواهد داشت.
یوگی راماچاراکا کیست؟
پاسخ مستقیم: یک «هویت نویسندگی» که انتشارات یوگی از ۱۹۰۳ برای عرضه‌ی نظام آموزشی یوگا و غیب‌شناسی شرقی به خوانندگان غربی ساخت. سند مستقلی از زندگی یک یوگی هندی با این نام وجود ندارد. (تصویر شاخص: آگهی انتشارات یوگی در مجله‌ی ناتیلوس، ۱۹۰۳، و صفحه‌ی عنوان «هاتا یوگا»، ۱۹۰۴؛ مالکیت عمومی؛ تصویر آگهی نقاشی تبلیغاتی است و هویت واقعی را نشان نمی‌دهد.)
ناشر داستانی درباره‌ی او می‌گفت. به‌نقل از ریچارد روزن در مجله‌ی واتکینز، طبق آن روایت راماچاراکا حدود ۱۷۹۹ در هند زاده شد، سال‌ها شرق را برای یافتن حقیقت گشت و حدود ۱۸۶۵ شاگردی هشت‌ساله به نام «بابا بهاراتا» گرفت. در ۱۸۹۳ و در ۹۴ سالگی بابا را مأمور کرد در «پارلمان ادیان جهان» شیکاگو آموزه‌ها را پخش کند؛ بابا نویسنده‌ای نبود، پس با ویلیام واکر اتکینسون همکار شد و نوشته‌های مشترکشان با نام «یوگی راماچاراکا» امضا شد. روزن می‌نویسد هیچ سابقه‌ای نیست که بابا بهاراتایی در آن پارلمان سخن گفته باشد. ویکی‌پدیا هم تأکید می‌کند سند تاریخی برای وجود این دو نفر نیست.
زندگی و پیوندهای تاریخی: چه کسی پشت این نام بود؟
پاسخ ۱: اتکینسون
پاسخ مستقیم: ویکی‌پدیا، کتابخانه‌ی کنگره و فهرست کتابخانه‌ها راماچاراکا را نام مستعار ویلیام واکر اتکینسون (۵ دسامبر ۱۸۶۲ تا ۲۲ نوامبر ۱۹۳۲) می‌دانند. اتکینسون وکیل، ناشر و نویسنده‌ی نهضت «فکر نو» بود و از ۱۹۰۳ به نام راماچاراکا کتاب‌هایی منتشر کرد.
پروژه‌ی تاریخ انتشارات یوگی نشان می‌دهد او در ۱۹۰۸ در «چه کسی کیست آمریکا» نوشته بود: «همچنین با نام مستعار “یوگی راماچاراکا” نوشته‌ام» و فهرستی از کتاب‌ها را آورده بود. به‌گفته‌ی همین پروژه، اتکینسون پس از فروپاشی شغلی و شخصی در پنسیلوانیا به شیکاگو آمد، ۱۹۰۰ به شبکه‌ی هربرت پارکین پیوست و در دانشگاه علوم روانی او سخن گفت و در مجله‌ی «ساجشن» نوشت. به‌نوشته‌ی ویکی‌تئوسوفی در ۲۸ ژانویه ۱۹۰۳ عضو انجمن تئوسوفی آمریکا شد.
پاسخ ۲: اتکینسون و یک همکار
ریچارد روزن در واتکینز می‌گوید شاید اتکینسون نویسنده‌ی اصلی بود، اما سبک کتاب‌های راماچاراکا فشرده‌تر و روشن‌تر از آثار دیگر اوست و دانش درباره‌ی ودانتا در آنها عمیق‌تر است. او به‌نقل از جین کایانتاس (انتشارات بامبو لیف) می‌گوید ممکن است همکاری آشنا به فلسفه‌ی شرقی در کار بوده باشد. این نظر روزن است و سند قطعی ندارد. روزن همچنین می‌نویسد در کتاب‌ها نقل‌قول از هندشناسان قرن نوزدهم مانند ماکس مولر، پاول دویسن و مونیر مونیر-ویلیامز دیده می‌شود، و در مقدمه‌ی «روح اوپانیشادها» (۱۹۰۷) از ترجمه‌ی مانیلال دویودی قدردانی شده است.
پاسخ ۳: نام جمعی ناشر
پروژه‌ی تاریخ انتشارات یوگی می‌نویسد در ۱۹۱۹، در شهادتی مربوط به تحقیقات اداره‌ی پست درباره‌ی انتشارات یوگی، گفته شد «یوگی راماچاراکا» نام مستعاری است که چند نویسنده به کار برده‌اند؛ آرتور گولد وجود یوگی واقعی را صریحاً رد کرد و مطالب را «کار چندین نفر» خواند. شهادت نویسندگان را نام نمی‌برد. به نظر این پروژه، راماچاراکا یک «هویت آموزشی» در شبکه‌ی همکاری پارکین، اتکینسون و انتشارات یوگی بود و ساده‌سازی «او همان اتکینسون است» درست نیست. این تفسیر یک منبع تاریخ‌نگاری تخصصی است، نه اجماع.
تصمیم ما: برای جست‌وجوگر، «راماچاراکا» و «اتکینسون» دو موضوع جداست؛ راماچاراکا یک نام و مجموعه‌ی کتاب است و اتکینسون یک شخص با آثار بسیار دیگر (از جمله «کیبالیون»). برای همین مقاله‌ی اتکینسون جدا نوشته می‌شود.
زمینه‌ی تاریخی: پارلمان ادیان و پارکین
پروژه‌ی انتشارات یوگی می‌گوید راماچاراکا در فضایی ظاهر شد که پارلمان ادیان جهان (شیکاگو، ۱۸۹۳) و سخنرانی‌های ویوکاناندا علاقه‌ی غربی‌ها به ودانتا، راجا یوگا و پرانا را برانگیخته بود. در شیکاگو هم شبکه‌ی پارکین (مدرسه‌ی روان‌شناسی شیکاگو، مجله‌ی ساجشن، دانشگاه علوم روانی) آموزش با دوره‌ی مکاتبه‌ای را رایج کرده بود. انتشارات یوگی از دفتر پارکین در خیابان کاتیج گروو ۴۰۰۰ شیکاگو آغاز شد.
پیوند با لیدبیتر و تئوسوفی
راماچاراکا مستقیماً شاگرد یا همکار چارلز لیدبیتر نبود و در منابعی که بررسی کردیم رابطه‌ی مستقیمی میان آنها نیامده. پیوند فکری روشن است: واژه‌های «کالبد اختری»، «هاله» و «شکل‌های اندیشه» در ادبیات تئوسوفی لیدبیتر و بسانت و در کتاب‌های انتشارات یوگی مشترک‌اند. اتکینسون با نام «سوامی پانچاداسی» کتاب «هاله‌ی انسان: رنگ‌های اختری و شکل‌های اندیشه» (۱۹۱۲) را منتشر کرد و در «روشن‌بینی و قدرت‌های غیب‌شناسی» (۱۹۱۶) برای شواهد از پژوهش‌های انجمن پژوهش‌های روانی (SPR) سود برد؛ همان سازمانی که پایپر را بررسی کرد، در مقاله‌ی لئونورا پایپر. برای زمینه‌ی مفاهیم هم هاله‌ی انرژی و کالبد ذهنی را ببینید. بر پایه‌ی منابع، نمی‌توان گفت لیدبیتر بر این کتاب‌ها اثر مستقیم گذاشت؛ فقط مفاهیم هم‌خانواده‌اند.
روش: درس‌های هفتگی از جسم تا خود برتر
پاسخ مستقیم: کتاب‌ها اغلب به‌صورت «دوره‌ی درس‌ها» (ماهانه یک درس به‌علاوه‌ی کتاب‌های مکمل) منتشر می‌شدند و ساختاری آموزشی داشتند: جسم (هاتا یوگا)، ذهن (راجا یوگا)، خرد (گنانی یوگا).
طبق پروژه‌ی تاریخ انتشارات یوگی، دوره‌ی نخست («چهارده درس») انسان را موجودی چندلایه شامل اصول جسمی، ذهنی، روانی و روحی می‌دانست و درباره‌ی پرانا، نیروی اندیشه، هاله، تله‌پاتی، روشن‌بینی، شفا و جهان اختری بود. کتاب‌های بعدی هر بخش را گسترش دادند. هاتا یوگا (۱۹۰۴) بدن و سلامت را وسیله‌ای برای رشد ذهنی می‌دانست، راجا یوگا (۱۹۰۵) تمرکز و مهار ذهن و گنانی یوگا (۱۹۰۶) دانش «خود» را. به‌نوشته‌ی همین پروژه، «علم نفس» (۱۹۰۴) تنفس را پلی میان فیزیولوژی عادی و مفهوم پرانا می‌داند و با زبان آناتومی، تفسیری غیبی از نیروی حیات می‌دهد. این ترکیب زبان علمی و واژگان شرقی ویژگی راماچاراکا شد.
برای تمرین‌های امروزی تنفس، پرانایاما و تنفس جعبه‌ای را ببینید؛ آنها با روش علمی بهتر قابل سنجش‌اند. برای مسیرهای کلاسیک یوگا هم یوگا چیست و یوگای هشت‌مرحله‌ای پاتانجلی را بخوانید.
توصیف‌ها و ادعاها: پرانا، هاله، قدرت‌های روانی
پاسخ مستقیم: مهم‌ترین ادعاهای کتاب‌ها: پرانا نیروی حیات است، اندیشه نیرو و شکل دارد، شفای روانی ممکن است، قدرت‌های روانی با تمرین بیدار می‌شوند و تناسخ و کارما سیر رشد روح را توضیح می‌دهند. اینها باور معنوی‌اند، نه یافته‌ی علمی.
| ادعا | منبع در کتاب‌ها | وضعیت |
|---|---|---|
| پرانا نیروی حیات پشت کارکردهای جسم و ذهن است | «چهارده درس»، «علم نفس» | باور فلسفی؛ شاهد علمی مستقل ندارد |
| تنفس منظم سلامت و تمرکز را بالا می‌برد | «علم نفس هندو-یوگی» | بخش فیزیولوژیک شاهد دارد (بخش ارزیابی) |
| اندیشه نیرو و هاله دارد و می‌توان از دور تأثیر گذاشت | «شفای روانی»، «هاله‌ی انسان» (پانچاداسی) | تأییدنشده |
| تله‌پاتی و روشن‌بینی با تمرین رشد می‌کنند | «چهارده درس»، «روشن‌بینی» (پانچاداسی) | شاهد تکرارپذیر و قوی ندارد؛ تله‌پاتی را ببینید |
| او یوگی هندی واقعی بود | تبلیغ ناشر | سند تاریخی ندارد |
ویکی‌پدیا یادآور می‌شود اتکینسون با این نام وانمود می‌کرد هندو است و ادعای هم‌نویسنده‌ی هندی در میان نویسندگان آن دوران رایج بود؛ این پدیده «شرق‌گرایی» نامیده می‌شود. «مسیحیت عرفانی» هم نشان می‌دهد این شخصیت «شرقی» به تفسیر عرفانی انجیل نیز می‌پردازد، چون انتشارات یوگی ادیان را بیان‌های مختلف یک قانون روحانی می‌دانست.
آثار اصلی: فهرست کتاب‌ها
پاسخ مستقیم: بیش از ده عنوان (منابع ۱۳ یا ۱۴ عنوان می‌شمارند) از ۱۹۰۳ و طی حدود ده سال با نام راماچاراکا منتشر شد.
| عنوان انگلیسی | سال (طبق منابع) | موضوع |
|---|---|---|
| Fourteen Lessons in Yogi Philosophy and Oriental Occultism | ۱۹۰۳ | نظام کلی: جسم، ذهن، روان، روح |
| The Hindu-Yogi Science of Breath | ۱۹۰۳ یا ۱۹۰۴ | تنفس و پرانا |
| Hatha Yoga | ۱۹۰۴ | سلامت و بدن |
| Raja Yoga | ۱۹۰۵ | تمرکز و مهار ذهن |
| Gnani Yoga | ۱۹۰۶ | دانش خود برتر |
| The Science of Psychic Healing | ۱۹۰۶ | شفای روانی |
| The Spirit of the Upanishads / Bhagavad Gita / Mystic Christianity | ۱۹۰۷ | متون و تفسیر عرفانی |
| The Hindu-Yogi Practical Water Cure | ۱۹۰۹ | درمان با آب |
| Advanced Course in Yogi Philosophy; Philosophies and Religions of India | — | ادامه‌ی نظام |
به‌نقل از روزن، این کتاب‌ها پس از بیش از ۱۲۰ سال هنوز منتشر می‌شوند، در حالی که بیشتر آثار دیگر اتکینسون از دسترس خارج شده‌اند. کتاب «کیبالیون» (۱۹۰۸) هم از همین ناشر منتشر شد و ویکی‌پدیا آن را به «سه آغازگر» نسبت می‌دهد؛ ولی آن به راماچاراکا ربطی ندارد.
ارزیابی علمی: تنفس شاهد دارد، پرانا نه
پاسخ مستقیم: تمرین تنفس آرام و منظم بر پایه‌ی پژوهش‌های امروز اثرهای مفیدی دارد، ولی توضیح «پرانا» به‌عنوان نیروی جداگانه، شفای روانی از دور و قدرت‌های روانی از این تمرین‌ها شاهد علمی ندارد.
تنفس
مرور سیستماتیک زاکارو و همکاران (Frontiers in Human Neuroscience، ۲۰۱۸) ۱۵ مقاله‌ی واجد شرایط درباره‌ی تنفس آرام (کمتر از ۱۰ نفس در دقیقه) در افراد سالم را بررسی کرد. نتیجه: افزایش تغییرپذیری ضربان قلب و آریتمی سینوسی تنفسی، افزایش توان آلفا و کاهش توان تتا در EEG و کاهش نشانه‌های برانگیختگی، اضطراب، افسردگی، خشم و گیجی. تعداد مطالعات کم و جمعیت آنها سالم بود، پس این نتیجه برای درمان بیماری‌ها قطعی نیست. اینها با «پرانا» توضیح داده نمی‌شوند؛ مکانیسم‌های پیشنهادی نویسندگان فیزیولوژیک‌اند (تنظیم حالت‌های درونی بدن و گیرنده‌های مکانیکی بینی).
پرانا، شفای روانی و قدرت‌های روانی
«پرانا» مفهومی فلسفی است و در منابعی که مرور کردیم آزمون علمی مستقلی که نیروی حیاتی جدا از فیزیولوژی را نشان دهد نیامده است. درباره‌ی شفای روانی و اثرگذاری از دور هم شاهد قوی و تکرارپذیری در این منابع نبود؛ هر ادعای درمانی باید با پزشک بررسی شود. تله‌پاتی و روشن‌بینی نیز در مقاله‌ی تله‌پاتی بحث شده است.
اعتبار تاریخی کتاب‌ها
از نظر تاریخ، کتاب‌ها سندی از چگونگی ورود یوگا به فرهنگ عامه‌ی آمریکاست. هاتا یوگا (۱۹۰۴) به‌گفته‌ی روزن یکی از نخستین کتاب‌های مردمی انگلیسی درباره‌ی هاتا یوگا بود. ولی آنها ترکیبی از فلسفه‌ی هندی، تئوسوفی، فکر نو و روان‌شناسی دوره‌ی خود بودند، نه ترجمه‌ی مستقیم متون سنتی یوگا.
چطور آن را با دید باز بخوانیم؟
- کتاب‌ها را به‌عنوان متنی تاریخی بخوانید و ادعاهای درمانی را بدون تأیید پزشک به‌کار نبندید.
- تمرین تنفس را آرام و راحت انجام دهید؛ نگه‌داشتن نفس یا تنفس شدید می‌تواند برای بعضی افراد (بیماری ریوی، فشار خون، بارداری) مناسب نباشد؛ اول با پزشک مشورت کنید.
- اگر به آموزش امروزی علاقه دارید، ذهن‌آگاهی و پرانایاما را ببینید.
- برای تمرین‌های آرام‌سازی و خودشناسی می‌توانید آستانه را هم ببینید؛ این محصول جایگزین مشاوره یا درمان نیست.
برای زندگی، مجله‌ها و نام‌های مستعار نویسنده‌ی احتمالی این کتاب‌ها، ویلیام واکر اتکینسون را ببینید؛ مسئله‌ی نویسندگی در هر دو مقاله با منبع بحث شده است.
یوگا از مسیری دیگر هم به غرب رسید: «خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی» و سنت کریا یوگا؛ زندگی‌نامه‌ی پاراماهانسا یوگاناندا را ببینید.
جمع‌بندی
یوگی راماچاراکا بیش از آنکه یک آدم باشد، یک «هویت نویسندگی» بود که انتشارات یوگی در شیکاگو با آن نظامی آموزشی از یوگا، ذهن و غیب‌شناسی به غرب عرضه کرد. اتکینسون نقش اصلی داشت، ولی منبع تخصصی پروژه‌ی تاریخ انتشارات یوگی شهادت ۱۹۱۹ را دلیل بر نام جمعی می‌داند. از نظر علمی، بخش تنفس شواهد دارد، اما پرانا و قدرت‌های روانی شاهد مستقل ندارند.
منابع
- Yogi Publication Society History Project؛ Yogi Ramacharaka و 1919 Post Office Investigation و Atkinson’s Who’s Who claims.
- Richard Rosen؛ Who was Yogi Ramacharaka? (Watkins Mind Body Spirit، ۲۰۲۳).
- Wikipedia؛ William Walker Atkinson؛ کتابخانه‌ی کنگره؛ Atkinson, William Walker؛ Theosophy Wiki.
- Zaccaro A و همکاران. How Breath-Control Can Change Your Life: A Systematic Review on Psycho-Physiological Correlates of Slow Breathing. Front Hum Neurosci. 2018.
- تصاویر: آگهی ناتیلوس ۱۹۰۳، صفحه‌های عنوان «هاتا یوگا» و «علم شفای روانی» و نشان انتشارات یوگی، مالکیت عمومی، ویکی‌مدیا کامنز؛ تغییر اندازه برای ذنیران.
«یوگی راماچاراکا» نامی است که از ۱۹۰۳ بر روی چندین کتاب یوگا و غیب‌شناسی شرقی از انتشارات یوگی (Yogi Publication Society) در شیکاگو آمد. منابعی مانند ویکی‌پدیا و کتابخانه‌ی کنگره آن را نام مستعار ویلیام واکر اتکینسون می‌دانند، ولی پروژه‌ی تاریخ انتشارات یوگی با استناد به شهادت ۱۹۱۹ می‌گوید این نام را چند نویسنده به کار می‌بردند.
ناشر او را یوگی هندی زاده‌ی حدود ۱۷۹۹ معرفی می‌کرد که شاگردی به نام «بابا بهاراتا» داشت. ولی ویکی‌پدیا می‌نویسد هیچ سند تاریخی از وجود آن دو نیست و شهادت ۱۹۱۹ از یکی از افراد خود ناشر وجود «راماچاراکای واقعی» را رد کرد.
اتکینسون (۱۸۶۲ تا ۱۹۳۲) نویسنده و ناشر نهضت فکر نو در شیکاگو بود. در ۱۹۰۸ در «چه کسی کیست آمریکا» نوشت کتاب‌های راماچاراکا را با این نام مستعار نوشته است. به‌نوشته‌ی پروژه‌ی تاریخ انتشارات یوگی او نقش اصلی نویسنده و سازمان‌دهنده را داشت، ولی ادعای «نویسنده‌ی تنها» ساده‌سازی است. مقاله‌ی جدا درباره‌ی خود اتکینسون جداگانه نوشته می‌شود.
«چهارده درس فلسفه‌ی یوگی و غیب‌شناسی شرقی» (۱۹۰۳)، «علم نفس هندو-یوگی»، «هاتا یوگا» (۱۹۰۴)، «راجا یوگا» (۱۹۰۵)، «گنانی یوگا» و «علم شفای روانی» (۱۹۰۶) و «مسیحیت عرفانی». بیش از ده عنوان با این نام منتشر شد.
تمرین تنفس آرام و منظم شواهد علمی دارد: مرور سیستماتیک ۲۰۱۸ نشان داد تنفس کمتر از ۱۰ بار در دقیقه در افراد سالم با افزایش تغییرپذیری ضربان قلب و کاهش نشانه‌های اضطراب همراه است. ولی مفهوم «پرانا» به‌عنوان نیروی جداگانه‌ی حیات شاهد علمی ندارد.
بله، به‌عنوان سند تاریخی برای ورود یوگا به غرب و به‌عنوان آموزش ساده‌ی تمرکز و تنفس. ولی ادعاهای «قدرت‌های روانی»، شفای روانی و پرانا را باید باور معنوی دانست، نه یافته‌ی علمی. برای مسائل سلامتی به پزشک مراجعه کنید.
