پاسخ کوتاه: آرامش درونی در شرایط بحرانی به معنای نترسیدن نیست؛ ترس واکنشی طبیعی است، اما با شناختن آن، تکیه بر ایمان و معنا، تنفس آرام و تمرکز بر کارهایی که از دستمان برمیآید میتوان بر خود مسلط ماند. محدود کردن دنبال کردن اخبار، حفظ روال روزانه و ارتباط با دیگران هم کمک میکند. اگر ترس و اضطراب طولانی و شدید شد، کمک گرفتن از مشاور یا رواندرمانگر ضروری است.
در زندگی همه ما لحظههایی پیش میآید که سایه سنگین ترس روی ذهن و روانمان میافتد؛ ترس از ناشناختهها، نگرانی برای آیندهای نامعلوم یا این احساس که در برابر اتفاقهای غیرقابل کنترل کاری از دستمان برنمیآید. در شرایط بحرانی، مثل شنیدن خبرهای ناگوار جنگ یا روبهرو شدن با زلزله و بلایای طبیعی، این ترس پررنگتر میشود و پیدا کردن ذرهای آرامش درونی گاهی ناممکن به نظر میرسد.
اما درست در همین لحظههای سخت میتوان عمیقترین درسها را آموخت و به پناهگاهی امن در درون رسید؛ پناهگاهی که با نخ نامرئی ایمان به وجود ما گره خورده است. این مقاله توضیح میدهد ترس در بحران چرا طبیعی است، ایمان چگونه به آرامش کمک میکند و چه تمرینها و توصیههای عملی برای تسلط بر خود وجود دارد.
آیا ترسیدن در شرایط بحرانی طبیعی است؟
پاسخ مستقیم: بله. ترس واکنش طبیعی بدن و ذهن به خطر و عدم قطعیت است و به ما هشدار میدهد که مراقب خودمان باشیم. واکنش هر کس متفاوت است؛ یکی مضطرب میشود، دیگری عصبانی یا منزوی، و همه این واکنشها تا حدی طبیعیاند.
بیایید روراست باشیم: در شرایط بحرانی ترسیدن کاملاً طبیعی است؛ فرقی نمیکند با جنگ روبهرو باشیم، با زلزله یا هر رویداد بزرگ و ناگوار دیگر. این احساس به ما علامت میدهد حواسمان را جمع کنیم و از خود و عزیزانمان محافظت کنیم.
نکته مهمتر این است که واکنش هر فرد به ترس متفاوت است و نباید از خود انتظار داشته باشیم مثل دیگران رفتار کنیم. پس خود را بابت ترسیدن سرزنش نکنید. پذیرفتن این واقعیت، اولین قدم برای مدیریت ترس و رسیدن به آرامش درونی است.
ترس را بشناسیم: دشمن یا معلم؟
پاسخ مستقیم: ترس در بدن با تپش قلب، تنفس تند، بیخوابی و افت تمرکز خود را نشان میدهد و ذهن را در چرخه سناریوهای منفی گیر میاندازد. اگر بهجای فرار، ترس را بدون قضاوت بپذیریم و به پیامش گوش دهیم، به معلمی برای خودشناسی تبدیل میشود.
وقتی ترس ما را فرا میگیرد، بدن واکنش نشان میدهد: قلب تندتر میزند، نفس کوتاه میشود، خواب به هم میریزد و تمرکز از بین میرود. ذهن هم در چرخهای منفی گیر میکند و مدام سناریوهای بد را تکرار میکند. اینها نشانههای فعال شدن پاسخ «جنگ یا گریز» در دستگاه عصبی هستند.

اما میتوان به ترس جور دیگری نگاه کرد. وقتی یاد میگیریم بهجای فرار با ترسهایمان روبهرو شویم، دریچهای تازه به سوی خودشناسی باز میشود. ترس ضعفهای ما را نشان میدهد و مهمتر از آن، ما را به سمت تواناییهای پنهانمان هدایت میکند. پس قدم اول این است: ترس را همانطور که هست بپذیریم، بدون آنکه قضاوتش کنیم.
ایمان چه نقشی در آرامش درونی دارد؟
پاسخ مستقیم: ایمان در اینجا فقط مفهومی مذهبی نیست؛ یعنی اعتماد به خود، به توانایی عبور از سختی و به معنایی بزرگتر از ترس. این اعتماد مثل لنگری در طوفان عمل میکند و توجه را از چیزهای غیرقابل کنترل به کارهایی که از دستمان برمیآید برمیگرداند.
حالا که ترس را بخش طبیعی تجربه انسانی دانستیم، پرسش این است که چگونه بر آن مسلط شویم. پاسخ در تقویت ایمان است؛ اعتماد به خودمان، به تواناییمان برای گذر از مشکلات و به اینکه حتی در دل تاریکی نوری هست که راه را نشان میدهد. ایمان یعنی آرام ماندن وقتی شرایط آرام نیست.
پرورش این حس، چه ایمان به نیرویی بزرگتر باشد، چه به نظم جهان یا به تواناییهای خودمان، مثل لنگری قدرتمند در طوفانهای زندگی عمل میکند. وقتی به چیزی بزرگتر از ترسهایمان ایمان داریم، بخشی از بار از دوشمان برداشته میشود و میتوانیم بهجای تمرکز بر آنچه کنترلش دست ما نیست، روی کارهای ممکن تمرکز کنیم. پژوهشهای روانشناسی هم نشان دادهاند که داشتن معنا و باورهای معنوی، برای بسیاری از افراد با تابآوری بیشتر در برابر سختی همراه است.
سه راه برای تقویت ایمان و معنا
- خودشناسی: وقتی نقاط قوت و ضعف خود و آنچه برایمان واقعاً مهم است را بشناسیم، منبعی محکم از اعتماد در درون پیدا میکنیم.
- سکوت و مدیتیشن: مدیتیشن و ذهنآگاهی فرصتی میدهند تا صدای درونی ایمان را از میان شلوغی ترسها بشنویم. دعا و نیایش هم برای بسیاری همین نقش را دارد.
- شکرگزاری: نوشتن چند مورد کوچک که برایشان سپاسگزاریم، توجه ذهن را از کمبود و خطر به داشتهها برمیگرداند؛ ژورنالنویسی ابزار سادهای برای این کار است.
تسلط بر خود در دل بحران؛ چرا مهم است؟
پاسخ مستقیم: تسلط بر خود یعنی سرکوب احساسات نیست، بلکه یعنی حتی در شرایط پراسترس آگاهانه انتخاب کنیم چگونه واکنش نشان دهیم. نتیجهاش تصمیمگیری بهتر، حفظ انرژی، اثر مثبت بر اطرافیان، سلامت بیشتر و تابآوری بالاتر است.
وقتی بر خود مسلط هستیم، اجازه نمیدهیم ترس و اضطراب فرمان را به دست بگیرند. فواید این مهارت در شرایط سخت عبارتاند از:
- تصمیمگیری بهتر: وقتی احساسات ما را کنترل نمیکنند، تصمیمهای منطقیتری میگیریم؛ در موقعیتهایی مثل زلزله یا جنگ این میتواند جان ما را نجات دهد.
- حفظ انرژی: کشمکش دائمی با ترس انرژی زیادی میگیرد. تسلط بر خود این انرژی را برای کارهای سازنده نگه میدارد.
- اثر مثبت بر اطرافیان: آرامش ما مثل موجی به خانواده و اطرافیان، بهویژه کودکان، منتقل میشود.
- سلامت جسم و روان: استرس طولانیمدت به بدن آسیب میزند و تسلط بر خود به کاهش آن کمک میکند.
- تابآوری بیشتر: توانایی بازگشت به حالت عادی پس از هر ضربه بیشتر میشود.
تمرینهای ساده برای آرام شدن در لحظه
پاسخ مستقیم: سه تمرین کوتاه در لحظههای پرتنش کمک میکنند: تنفس آرام با بازدم طولانی، تمرین حواس ۵-۴-۳-۲-۱ برای برگشتن به زمان حال، و جملهای کوتاه از ایمان یا اطمینان که با آرامش تکرار شود.
- تنفس با بازدم طولانی: چهار شماره از بینی دم بگیرید و شش شماره آرام از دهان بیرون بدهید؛ پنج تا ده بار. بازدم طولانی به فعال شدن بخش آرامبخش دستگاه عصبی کمک میکند.
- تمرین ۵-۴-۳-۲-۱: پنج چیز که میبینید، چهار چیز که لمس میکنید، سه صدا، دو بو و یک مزه را نام ببرید. این تمرین ذهن را از سناریوهای ترسناک به لحظه حال برمیگرداند؛ تمرینهای بیشتر را در مقاله «گراندینگ چیست؟» ببینید.
- جمله لنگر: جملهای کوتاه انتخاب کنید که به شما اطمینان میدهد، مثل «این لحظه هم میگذرد» یا ذکری که برایتان معنادار است، و همراه با تنفس آرام تکرار کنید.

توصیههای رفتاری در شرایط بحرانی (جنگ، زلزله و…)
پاسخ مستقیم: از منابع رسمی خبر بگیرید و دنبال کردن اخبار را محدود کنید، تنها نمانید، روی کارهای قابل کنترل تمرکز کنید، خواب و تغذیه را رها نکنید، هر روز زمانی برای فاصله گرفتن از فضای بحران بگذارید و با خودتان مهربان باشید.
- روی اطلاعات موثق تمرکز کنید: در بحران شایعه زیاد میشود. فقط از منابع رسمی و معتبر خبر بگیرید و برای دیدن اخبار زمان مشخصی بگذارید؛ دنبال کردن بیوقفه اخبار فقط اضطراب را بیشتر میکند.
- با دیگران در ارتباط باشید: صحبت با دوستان، خانواده یا افرادی که به آنها اعتماد دارید، حس تنهایی و ترس را کم میکند.
- روی چیزهای قابل کنترل تمرکز کنید: آماده کردن کیف اضطراری، کمک به همسایه یا حتی چند نفس عمیق؛ همین کارهای کوچک حس توانمندی میدهند.
- به نیازهای اولیه توجه کنید: خواب، تغذیه مناسب و کمی فعالیت بدنی به بدن و ذهن کمک میکنند قوی بمانند.
- از فضای بحران فاصله بگیرید: هر روز چند دقیقه یا چند ساعت از اخبار دور شوید و به کاری که دوست دارید بپردازید؛ موسیقی آرام، فیلم یا چند دقیقه مدیتیشن.
- با خودتان شفقت داشته باشید: هیچکس کامل نیست. با خودتان همانقدر مهربان باشید که با یک دوست؛ تمرینهای شفقت به خود در این روزها بسیار کمککنندهاند.

اگر فرزند دارید، آرامش شما مهمترین پشتوانه اوست؛ راهکارهای ویژه کودکان را در مقاله «سلامت روان کودکان در بحران» بخوانید.
چه زمانی باید از متخصص کمک گرفت؟
پاسخ مستقیم: اگر ترس، بیخوابی، حملات پانیک یا ناامیدی بیش از چند هفته ادامه پیدا کرد، کار و زندگی روزمره را مختل کرد یا فکر آسیب به خود به ذهنتان رسید، حتماً با روانشناس یا روانپزشک مشورت کنید.
ایمان و تمرینهای آرامسازی جایگزین درمان تخصصی نیستند. در ایران میتوانید با صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ و اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید و در شرایط اورژانسی با ۱۱۵ تماس بگیرید.
جمعبندی
آرامش درونی در بحران یعنی ترس را بپذیریم، به آن گوش دهیم و اجازه ندهیم فرمان را به دست بگیرد. ایمان، به معنای اعتماد به خود، به معنا و به نیرویی بزرگتر، لنگری است که ما را در طوفان نگه میدارد؛ و تنفس آرام، ارتباط با دیگران، تمرکز بر کارهای ممکن و مهربانی با خود، این لنگر را محکمتر میکنند. اگر میخواهید مراقبه را بهصورت منظم و اصولی یاد بگیرید، «دوره مدیتیشن ذنیران» را ببینید.
سوالات متداول
تنفس آرام و عمیق، تمرکز بر کارهای قابل انجام، محدود کردن اخبار، حفظ روال روزانه و صحبت با افراد مورد اعتماد به حفظ آرامش کمک میکند.
بله؛ ترس واکنش طبیعی ذهن و بدن به خطر است و هدف، شناختن و مدیریت آن است نه سرکوب کردنش.
ایمان و معنا مانند لنگری عمل میکنند که به فرد کمک میکند در شرایط غیرقابل کنترل، امید و تعادل خود را حفظ کند.
پیروی از دستورالعملهای ایمنی، آماده داشتن وسایل ضروری، در ارتباط ماندن با خانواده و مراقبت از خواب و تغذیه به آرامش بیشتر کمک میکند.
اگر ترس، بیخوابی یا اضطراب چند هفته ادامه پیدا کرد یا زندگی روزمره را مختل کرد، بهتر است با مشاور یا رواندرمانگر صحبت کنید.
روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!
میانگین امتیاز 5 / 5. امتیاز: 2
هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

