انجمن تحقیقات روانی (SPR) چیست؟ تاریخ، پژوهش‌ها و نقدها

فضای نمادین خالی

فهرست مطالب

انجمن تحقیقات روانی (Society for Psychical Research یا SPR) سازمانی غیرانتفاعی در بریتانیاست که هدف اعلام‌شده‌اش فهم رویدادها و توانایی‌هایی است که معمولاً «فراروانی» یا «ماورایی» خوانده می‌شوند. این انجمن خود را «نخستین انجمنی که پژوهش علمی سازمان‌یافته درباره‌ی تجربه‌های انسانی چالش‌برانگیز برای مدل‌های علمی رایج را انجام داد» معرفی می‌کند.

انجمن از زمان تأسیس در ۱۸۸۲ هیچ موضع جمعی ندارد و اعضایش درباره‌ی ماهیت این پدیده‌ها باورهای گوناگونی دارند. در این مقاله تاریخ، پژوهش‌های مهم، نقش انجمن در افشای تقلب و نقدهایی را که از دو سو به آن شده مرور می‌کنیم.

تأسیس انجمن تحقیقات روانی در ۱۸۸۲

ایده‌ی انجمن از گفت‌وگوی ادموند راجرز، روزنامه‌نگار، و ویلیام بارت، فیزیک‌دان، در پاییز ۱۸۸۱ آغاز شد. در ۵ و ۶ ژانویه ۱۸۸۲ نشستی در مقر «انجمن ملی روح‌گرایان بریتانیا» برگزار شد و تشکیل انجمن پیشنهاد شد. کمیته‌ی بنیان‌گذار از بارت، راجرز، استینتون موزس، چارلز مسی، ادموند گرنی، هنزلی وجوود و فردریک مایرز تشکیل می‌شد.

انجمن در ۲۰ فوریه ۱۸۸۲ رسماً تأسیس شد و هنری سیجویک، فیلسوف دانشگاه کمبریج، نخستین رئیس آن شد. هدف اعلام‌شده، بررسی این مسائل «بدون پیش‌داوری و با همان روحیه‌ی پژوهش دقیق و بی‌طرفانه‌ای بود که به علم امکان داده است مسائل بسیاری را حل کند». انجمن نخستین سازمان از این نوع در جهان بود.

در میان اعضای نخستین، نام‌هایی مانند شیمی‌دان سر ویلیام کروکس، فیزیک‌دان سر الیور لاج، شارل ریشه برنده‌ی نوبل پزشکی و روان‌شناس آمریکایی ویلیام جیمز دیده می‌شود. مری اورست بول در ۱۸۸۲ نخستین عضو زن انجمن شد، اما پس از شش ماه کناره گرفت.

ریاست انجمن در دهه‌های بعد به چهره‌های سرشناسی رسید؛ از جمله آرتور بالفور، سیاستمدار و نخست‌وزیر بعدی بریتانیا، ویلیام جیمز در میانه‌ی دهه‌ی ۱۸۹۰ و هانری برگسون، فیلسوف فرانسوی، در ۱۹۱۳. حضور چنین نام‌هایی به انجمن اعتبار اجتماعی داد، هرچند به معنای پذیرش علمی یافته‌هایش نبود. ویلیام جیمز همچنین در ۱۸۸۵ در شکل‌گیری انجمن آمریکایی تحقیقات روانی در بوستون نقش داشت.

عکس پرتره‌ی هنری سیجویک، فیلسوف کمبریج و نخستین رئیس انجمن تحقیقات روانی
هنری سیجویک، نخستین رئیس انجمن تحقیقات روانی (۱۸۸۲)

حوزه‌های پژوهش و دستاوردهای روش‌شناختی

حوزه‌های پژوهش انجمن شامل هیپنوتیزم، تجزیه، انتقال فکر، مدیومیسم، پدیده‌های رایشنباخ، اشباح و خانه‌های جن‌زده و پدیده‌های فیزیکی جلسه‌های احضار روح بود. واژه‌ی تله‌پاتی را نیز مایرز در همین انجمن وضع کرد. اعضای انجمن کنگره‌های بین‌المللی روان‌شناسی تجربی را هم راه انداختند.

یکی از نخستین آثار مهم، کتاب دوجلدی «اشباح زندگان» (۱۸۸۶) درباره‌ی تله‌پاتی و اشباح بود که گرنی، مایرز و فرانک پادمور نوشتند؛ این کتاب با واکنش منفی جریان اصلی علم روبه‌رو شد. در ۱۸۹۴ «سرشماری توهم‌ها» منتشر شد که ۱۷ هزار نفر را بررسی کرده بود و ۱۶۸۴ نفر از آنان گفته بودند توهم دیدن شبح را تجربه کرده‌اند. به گفته‌ی پژوهشگران، این کار به کنار گذاشتن این تصور کمک کرد که توهم و تجزیه ذاتاً بیمارگونه‌اند.

انجمن نوآوری‌هایی در روش پژوهش، مانند طراحی تصادفی‌شده، داشت و نخستین آزمایش‌ها درباره‌ی روان‌شناسی شهادت شاهدان عینی را هاجسون و دیوی در ۱۸۸۷ انجام دادند. در اوایل قرن بیستم، انجمن مجموعه‌ای از نوشته‌های خودکار چند نویسنده را با نام «مکاتبات متقابل» بررسی کرد. پرونده‌هایی مانند خانه‌ی کشیش بورلی و روح آزارگر انفیلد نیز از بررسی‌های مشهور انجمن‌اند.

مایرز حاصل سال‌ها پژوهش خود را در کتاب «شخصیت انسانی و بقای آن پس از مرگ بدن» گرد آورد که پس از مرگش در ۱۹۰۳ منتشر شد. این کتاب مفهوم «خود نیمه‌آگاه» را مطرح می‌کرد و بر روان‌شناسان هم‌دوره مانند ویلیام جیمز اثر گذاشت.

در ۱۹۱۲ انجمن از زیگموند فروید خواست برای ویژه‌نامه‌ی پزشکی نشریه‌اش مقاله بنویسد. به گفته‌ی رونالد کلارک، فروید گمان می‌کرد پیوند بنیان‌گذاران روان‌کاوی با پژوهش فراروانی پذیرش روان‌کاوی را دشوار می‌کند، اما سرانجام مقاله‌ی «یادداشتی درباره‌ی ناخودآگاه در روان‌کاوی» را فرستاد.

افشای مدیوم‌های متقلب

بخش بزرگی از کار انجمن در سال‌های نخست، بررسی، افشا و گاهی بازسازی پدیده‌های ساختگی بود و بررسی‌های آن به افشای بسیاری از مدیوم‌های متقلب انجامید. در ۱۸۸۶ و ۱۸۸۷ مقاله‌هایی از دیوی، هاجسون و سیجویک ترفندهای «لوح‌نویسی» مدیومی به نام ویلیام اگلینتون را افشا کرد. دیوی با نامی ساختگی جلسه‌های احضار برگزار می‌کرد، همان پدیده‌های اگلینتون را بازسازی می‌کرد و سپس به حاضران نشان می‌داد چگونه فریب خورده‌اند.

در ۱۸۹۱ آلفرد راسل والاس از انجمن خواست عکاسی ارواح را بررسی کند و النور سیجویک در مقاله‌ای انتقادی روش‌های تقلب عکاسانی مانند ویلیام ماملر را شرح داد. انجمن مدیوم‌هایی مانند اوا کاریر و اوزاپیا پالادینو را نیز بررسی کرد. ریچارد هاجسون در ۱۸۸۴ برای بررسی ادعاهای هلنا بلاواتسکی، بنیان‌گذار تئوسوفی، به آدیار هند رفت و نتیجه گرفت که ادعاهای او ساختگی است؛ در ۱۹۸۵ ورنون هریسون، کارشناس تشخیص جعل، در همان انجمن روش هاجسون را به‌شدت نقد کرد.

عکس تاریخی جلسه‌ی احضار روح با مدیوم ایتالیایی اوزاپیا پالادینو که در آن ادعا می‌شد میز از زمین بلند شده است
عکسی از جلسه‌ی احضار با اوزاپیا پالادینو؛ مدیومی که انجمن تحقیقات روانی بررسی کرد

نقد روح‌گرایان و استعفای کانن دویل

روح‌گرایان سرشناس در آغاز از انجمن استقبال کردند و با آن همکاری کامل داشتند، اما وقتی دریافتند انجمن شهادت بیرونی را به‌عنوان دلیل نمی‌پذیرد و برخی مدیوم‌های مشهور را به تقلب متهم می‌کند، رابطه تیره شد. به نوشته‌ی ویلیام براک، تاریخ‌نگار علم، تا دهه‌ی ۱۹۰۰ بیشتر روح‌گرایان آشکار از انجمن بیرون رفته بودند.

پس از افشای ویلیام هوپ، عکاس ارواح، و مدیوم‌های متقلب دیگر، آرتور کانن دویل، نویسنده‌ی شرلوک هلمز و روح‌گرای پرشور، در ۱۹۳۰ همراه ۸۴ عضو دیگر در اعتراض به آنچه معیارهای سخت‌گیرانه‌ی اثبات می‌دانست از انجمن استعفا داد.

نقد شکاکان به روش‌های انجمن

از سوی دیگر، شکاکان اعضای انجمن را به داشتن انگیزه‌هایی متهم کرده‌اند که عینیت علمی را مخدوش می‌کند. به گفته‌ی جان گرانت و اریک دینگوال، که خود عضو انجمن بود، اعضای نخستین مانند سیجویک، مایرز و بارت امیدوار بودند از راه پژوهش فراروانی به چیزی معنوی دست یابند. دینگوال که سرانجام از انجمن استعفا داد، در ۱۹۸۵ نوشت که پس از شصت سال آشنایی با پژوهشگران فراروانی، نمی‌تواند حتی شش نفر را نام ببرد که صادقانه دنبال حقیقت بودند.

ویکتور استنگر، فیزیک‌دان، نوشت انجمن گاه تقلب‌های آشکار را افشا کرده، اما نشریه‌هایش هرگز در چشم بقیه‌ی جامعه‌ی علمی اعتبار بالایی نیافته‌اند و بیشتر مقاله‌ها با این فرض آغاز می‌شوند که پدیده‌های فراروانی واقعیت‌هایی اثبات‌شده‌اند. مطالعه‌ای در ۲۰۰۴ روی ۱۷۴ عضو انجمن نیز نشان داد کسانی که باور قوی به پدیده‌های فراطبیعی داشتند، در آزمون استدلال قیاسی خطای بیشتری داشتند.

انجمن تحقیقات روانی امروز

انجمن را یک رئیس و شورایی بیست‌نفره اداره می‌کنند و عضویت در آن برای عموم آزاد است. دفتر و کتابخانه‌ی انجمن در لندن است و مجموعه‌ی بزرگی از کتاب‌ها و اسناد آن در کتابخانه‌ی دانشگاه کمبریج نگهداری می‌شود.

انجمن نشریه‌ی داوری‌شده‌ی فصلی «ژورنال انجمن تحقیقات روانی» را از ۱۸۸۴ منتشر می‌کند و «مجموعه‌مقالات» نامنظم، مجله‌ی «پارانرمال ریویو» و دانشنامه‌ی برخط «Psi Encyclopedia» را نیز منتشر می‌کند. انجمن هر سال همایشی برگزار می‌کند. «مجموعه‌مقالات» که از ۱۸۸۲ منتشر می‌شود، امروز به کارهای بلند مانند سخنرانی‌های رؤسای انجمن اختصاص دارد و ژورنال بر پژوهش‌های آزمایشگاهی و میدانی و مقاله‌های روش‌شناختی و تاریخی تمرکز می‌کند.

جمع‌بندی

انجمن تحقیقات روانی که در ۲۰ فوریه ۱۸۸۲ با ریاست هنری سیجویک در لندن تأسیس شد، نخستین تلاش سازمان‌یافته برای بررسی علمی پدیده‌های فراروانی بود. کارنامه‌ی آن دوگانه است: از یک سو مدیوم‌های متقلب و عکاسان ارواح را افشا کرد، به روش‌شناسی پژوهش و مطالعه‌ی توهم، تجزیه و شهادت شاهدان کمک کرد و واژه‌ی تله‌پاتی را وارد زبان کرد؛ از سوی دیگر، پس از بیش از یک قرن هنوز هیچ پدیده‌ی فراروانی را به شکلی که جامعه‌ی علمی بپذیرد اثبات نکرده است. روح‌گرایان آن را بیش از حد سخت‌گیر و شکاکان آن را بیش از حد زودباور دانسته‌اند.

منابع

سؤالات متداول

انجمن تحقیقات روانی چه زمانی تأسیس شد؟

در ۲۰ فوریه ۱۸۸۲ در لندن، پس از نشستی در ۵ و ۶ ژانویه همان سال؛ هنری سیجویک، فیلسوف کمبریج، نخستین رئیس آن بود.

بنیان‌گذاران انجمن تحقیقات روانی چه کسانی بودند؟

کمیته‌ی بنیان‌گذار شامل ویلیام بارت، ادموند راجرز، استینتون موزس، چارلز مسی، ادموند گرنی، هنزلی وجوود و فردریک مایرز بود.

آیا انجمن تحقیقات روانی وجود پدیده‌های فراروانی را تأیید می‌کند؟

خیر؛ انجمن هیچ موضع جمعی ندارد و اعضایش باورهای گوناگونی دارند. هیچ پدیده‌ی فراروانی هم تاکنون به شکلی که جامعه‌ی علمی بپذیرد اثبات نشده است.

مهم‌ترین پژوهش‌های انجمن کدام‌اند؟

کتاب «اشباح زندگان» (۱۸۸۶)، «سرشماری توهم‌ها» (۱۸۹۴) با ۱۷ هزار نفر، آزمایش‌های شهادت شاهدان عینی (۱۸۸۷) و بررسی «مکاتبات متقابل».

چرا کانن دویل از انجمن استعفا داد؟

او در ۱۹۳۰ همراه ۸۴ عضو دیگر در اعتراض به افشای مدیوم‌ها و آنچه معیارهای بیش از حد سخت‌گیرانه‌ی اثبات می‌دانست، از انجمن جدا شد.

واژه تله‌پاتی از کجا آمد؟

این واژه را فردریک مایرز، از بنیان‌گذاران انجمن تحقیقات روانی، وضع کرد.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر