طب سوزنی برای درد قاعدگی؛ شواهد علمی، نقاط رایج و ایمنی

چند سوزن طلایی و دو سوزن نقره‌ای طب سوزنی روی پارچه‌ی قهوه‌ای؛ تصویر شاخص مقاله‌ی طب سوزنی برای درد قاعدگی

فهرست مطالب

پاسخ کوتاه: طب سوزنی برای درد قاعدگی، به‌ویژه دیسمنوره‌ی اولیه که علت بیماری مشخصی ندارد، در برخی کارآزمایی‌ها با کاهش شدت درد همراه بوده است. با این حال مرور کاکرین کیفیت شواهد را پایین ارزیابی کرده و برتری روشنی نسبت به طب سوزنی ساختگی نیافته است. اگر درد شدید، تازه یا همراه با علائم هشدار است، ابتدا باید پزشک زنان علت آن را بررسی کند.

درد قاعدگی یا پریود دردناک یکی از شایع‌ترین شکایت‌های زنان جوان است و برای بسیاری، چند روز از هر ماه را به روزهای کم‌کاری و غیبت تبدیل می‌کند. در کنار مسکن‌ها و گرما، طب سوزنی یکی از روش‌هایی است که زیاد درباره‌اش سؤال می‌شود. برای آشنایی با اصول کلی این روش، مقاله‌ی طب سوزنی چیست را ببینید؛ در اینجا فقط به کاربرد آن در درد قاعدگی می‌پردازیم.

درد قاعدگی (دیسمنوره) چیست و چه انواعی دارد؟

دیسمنوره نام پزشکی درد قاعدگی است و دو نوع اصلی دارد: اولیه، که بدون بیماری زمینه‌ای و به دلیل انقباض رحم رخ می‌دهد، و ثانویه، که از بیماری‌هایی مانند اندومتریوز یا فیبروم ناشی می‌شود.

در دیسمنوره‌ی اولیه، مواد شیمیایی به نام پروستاگلاندین‌ها در دیواره‌ی رحم ساخته می‌شوند و انقباض‌های قوی و کاهش جریان خون ایجاد می‌کنند. درد معمولاً گرفتگی‌مانند است، از زیر شکم به کمر و ران‌ها می‌رسد و در یک تا سه روز اول خونریزی بیشترین شدت را دارد. تهوع، سردرد و خستگی هم ممکن است همراهش باشد. این نوع اغلب چند سال پس از نخستین قاعدگی شروع می‌شود.

دیسمنوره‌ی ثانویه معمولاً دیرتر آغاز می‌شود و با گذشت زمان بدتر می‌شود. اندومتریوز، آدنومیوز، فیبروم رحم و عفونت لگن از علت‌های رایج آن هستند. تشخیص این تفاوت مهم است، چون طب سوزنی فقط درباره‌ی نوع اولیه بیشتر بررسی شده است.

شواهد علمی درباره‌ی طب سوزنی برای درد قاعدگی چه می‌گویند؟

شواهد موجود نشان می‌دهد طب سوزنی ممکن است درد دیسمنوره‌ی اولیه را کمتر کند، اما کیفیت مطالعات پایین است و نتیجه‌ی قطعی درباره‌ی برتری آن بر اثر دارونما وجود ندارد.

مهم‌ترین منبع، مرور کاکرین درباره‌ی طب سوزنی و طب فشاری برای درد قاعدگی است. این مرور نتیجه گرفت که شواهد برای نشان دادن مؤثر بودن یا نبودن طب سوزنی کافی نیست. در مقایسه با طب سوزنی ساختگی نتیجه‌ها متناقض بودند و تنها مطالعه‌ی کم‌خطر از نظر سوگیری تفاوتی میان گروه‌ها نیافت. در مقایسه با مسکن‌های ضدالتهاب، نمره‌ی درد در گروه طب سوزنی پایین‌تر گزارش شد، اما ناهمگونی مطالعات زیاد و کیفیت شواهد پایین بود.

یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد و طب سوزنی و موکسا را در دیسمنوره‌ی اولیه بررسی کرد، از ۱۳ کارآزمایی با ۶۷۵ شرکت‌کننده کاهش معنادار نمره‌ی درد را گزارش کرد. نویسندگان در عین حال بر کمبود کارآزمایی‌های دقیق و بزرگ تأکید کردند. بخش بزرگی از مطالعات در چین انجام شده و کورسازی در آن‌ها دشوار بوده است.

  • آنچه می‌دانیم: طب سوزنی در دست درمانگر آموزش‌دیده عارضه‌ی جدی کمی دارد و برخی زنان کاهش درد را تجربه می‌کنند.
  • آنچه نمی‌دانیم: چه سهمی از این اثر به خود نقاط برمی‌گردد و چه سهمی به انتظار، آرام‌سازی و توجه درمانگر.

طب سوزنی چگونه ممکن است درد قاعدگی را کم کند؟

توضیح‌های علمی پیشنهادی شامل تحریک سیستم عصبی و ترشح مواد ضددرد طبیعی مانند اندورفین‌ها، کاهش تنش عضلانی و اثر بر جریان خون لگن است؛ هیچ‌کدام هنوز به‌طور قطعی ثابت نشده‌اند.

در طب سنتی چینی، درد قاعدگی معمولاً به «رکود چی و خون» یا «سرما در رحم» نسبت داده می‌شود و درمانگر بر اساس الگوی هر فرد نقاط را انتخاب می‌کند. این زبان توصیفی با مفاهیم فیزیولوژی امروز یکی نیست؛ برای آشنایی با آن، مقاله‌های طب سنتی چینی و مریدین‌ها و نقاط طب سوزنی را ببینید. در الگوی «سرما»، درمانگران چینی اغلب موکسا درمانی را هم کنار سوزن به کار می‌برند.

کدام نقاط طب سوزنی برای درد قاعدگی رایج‌اند؟

پرکاربردترین نقطه در پژوهش‌ها SP6 یا سان‌یین‌جیائو در بخش داخلی ساق پاست. نقاط زیر شکم مانند CV4 و CV3، و نقاط دیگری مثل SP8 و LI4 هم زیاد استفاده می‌شوند.

جدول فارسی نقاط رایج طب سوزنی برای درد قاعدگی: SP6، SP8، CV4، CV3 و LI4 با نام چینی و محل
پنج نقطه‌ی پرکاربرد طب سوزنی در پژوهش‌های درد قاعدگی

انتخاب نقاط در عمل یکسان نیست و هر درمانگر بسته به الگوی علائم، ترکیب متفاوتی به کار می‌برد. برخی درمانگران از طب سوزنی گوش هم استفاده می‌کنند و گاهی تحریک الکتریکی ملایم سوزن‌ها، یعنی الکتروآکوپانکچر، به کار می‌رود. این فهرست برای آشنایی است و نباید با آن سوزن‌زنی را در خانه امتحان کرد.

یک دوره‌ی طب سوزنی برای درد قاعدگی چگونه پیش می‌رود؟

معمولاً درمانگر پس از گرفتن شرح حال، جلسه‌ها را چند روز پیش از زمان مورد انتظار قاعدگی شروع می‌کند و دوره را برای دو تا سه چرخه‌ی ماهانه ادامه می‌دهد؛ هر جلسه حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه است.

  1. ارزیابی: پرسش درباره‌ی الگوی درد، طول دوره، شدت خونریزی، داروها و نتیجه‌ی معاینه‌ی پزشک زنان.
  2. سوزن‌گذاری: سوزن‌های استریل یک‌بارمصرف در نقاط انتخاب‌شده قرار می‌گیرند و فرد دراز کشیده استراحت می‌کند.
  3. پیگیری: ثبت شدت درد با یک مقیاس صفر تا ده در هر چرخه، تا بتوان اثر را واقعی سنجید.

نگه داشتن یک دفترچه‌ی ساده‌ی درد، از دو چرخه پیش از شروع درمان، بهترین راه برای فهمیدن این است که آیا تغییر واقعی رخ داده یا نه.

طب فشاری در خانه برای درد قاعدگی چه کمکی می‌کند؟

طب فشاری، یعنی فشار دادن نقاط به جای سوزن، روشی ساده و ارزان است که برخی مطالعات کوچک کاهش درد را با آن گزارش کرده‌اند؛ شواهد آن هم مانند طب سوزنی محدود است.

رایج‌ترین تمرین، فشار نقطه‌ی SP6 است: حدود چهار انگشت بالای برجستگی قوزک داخلی پا، درست پشت لبه‌ی استخوان ساق. با شست، یک تا دو دقیقه فشار ملایم و دایره‌ای بدهید و در پای دیگر تکرار کنید. جزئیات بیشتر و نکته‌های ایمنی را در مقاله‌ی طب فشاری آورده‌ایم. کیسه‌ی آب گرم روی زیر شکم، ورزش منظم مثل پیاده‌روی و حرکات کششی ملایم هم در کنار این روش مفیدند.

طب سوزنی در مقایسه با روش‌های دیگر کاهش درد قاعدگی

درمان خط اول دیسمنوره‌ی اولیه، طبق راهنمای کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG)، مسکن‌های ضدالتهاب و در صورت نیاز روش‌های هورمونی است؛ طب سوزنی گزینه‌ای مکمل به شمار می‌آید.

روشجایگاهنکته
مسکن‌های ضدالتهابخط اولبهتر است با شروع درد یا کمی پیش از آن مصرف شوند
روش‌های هورمونیبا تجویز پزشکبرای درد شدید یا تکرارشونده
گرما و ورزشمکمل سادهکم‌هزینه و کم‌خطر
طب سوزنی و طب فشاریمکملشواهد محدود؛ برای کسانی که دارو را تحمل نمی‌کنند

ایمنی طب سوزنی و علائم هشدار درد قاعدگی

طب سوزنی در دست درمانگر دارای مجوز و با سوزن استریل یک‌بارمصرف معمولاً ایمن است، اما پیش از آن باید مطمئن شد درد از بیماری زمینه‌ای ناشی نمی‌شود.

عوارض رایج خفیف‌اند: کبودی کوچک، درد محل سوزن یا سرگیجه‌ی گذرا. اگر احتمال بارداری وجود دارد، نقاطی مانند SP6 و LI4 در سنت طب سوزنی پرهیز می‌شوند و باید به درمانگر اطلاع داد. افرادی که داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنند یا اختلال خونریزی دارند هم باید پیش از شروع با پزشک مشورت کنند. فهرست کامل را در عوارض طب سوزنی و راه بررسی صلاحیت درمانگر را در مدرک طب سوزنی معتبر بخوانید.

اینفوگرافیک فارسی علائم هشدار درد قاعدگی: درد تازه، خونریزی غیرعادی، درد بیرون از قاعدگی و تب یا ناباروری
علائم هشداری که نیاز به معاینه‌ی پزشک زنان دارند

اگر یکی از این نشانه‌ها را دارید، طب سوزنی را به بعد از معاینه موکول کنید. درد قاعدگی که با مسکن معمول کنترل نمی‌شود و زندگی روزمره را مختل می‌کند هم ارزش بررسی پزشکی دارد. برای ارتباط طب سوزنی با سلامت باروری، مقاله‌ی طب سوزنی برای ناباروری را هم ببینید.

جمع‌بندی

طب سوزنی برای درد قاعدگی گزینه‌ای مکمل با شواهد امیدوارکننده اما کم‌کیفیت است. بیشترین پشتوانه مربوط به دیسمنوره‌ی اولیه است، نقطه‌ی SP6 پرکاربردترین نقطه است و دوره‌های معمول دو تا سه چرخه طول می‌کشند. پیش از شروع، علائم هشدار را جدی بگیرید، درمان خط اول را کنار نگذارید و اثر را با ثبت منظم شدت درد بسنجید.

منابع

چند جلسه طب سوزنی برای درد قاعدگی لازم است؟

عدد ثابتی وجود ندارد. در بسیاری از کارآزمایی‌ها جلسه‌ها چند روز پیش از شروع قاعدگی آغاز شده و برای دو تا سه چرخه‌ی ماهانه ادامه یافته است. اگر پس از دو یا سه چرخه تغییری حس نکردید، ادامه دادن منطقی نیست.

آیا طب سوزنی جای مسکن‌های ضدالتهاب را می‌گیرد؟

نه لزوماً. مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن درمان خط اول دیسمنوره‌ی اولیه هستند. طب سوزنی می‌تواند گزینه‌ی مکمل باشد، به‌ویژه برای کسانی که دارو را تحمل نمی‌کنند، اما تصمیم را با پزشک بگیرید.

آیا در روزهای قاعدگی می‌توان طب سوزنی انجام داد؟

بله، طب سوزنی در روزهای قاعدگی منعی ندارد و برخی پروتکل‌ها همان روزها هم جلسه دارند. بسیاری از درمانگران ترجیح می‌دهند جلسه‌ها را چند روز پیش از شروع درد برگزار کنند.

نقطه SP6 را چطور در خانه فشار دهم؟

حدود چهار انگشت بالای برجستگی قوزک داخلی پا، پشت لبه‌ی استخوان ساق را پیدا کنید و با شست یک تا دو دقیقه فشار ملایم و دایره‌ای بدهید. در صورت احتمال بارداری این نقطه را تحریک نکنید.

آیا طب سوزنی برای درد ناشی از اندومتریوز هم کاربرد دارد؟

چند پژوهش کوچک طب سوزنی را در درد اندومتریوز بررسی کرده‌اند، اما شواهد محدود است. اندومتریوز بیماری‌ای است که باید با پزشک زنان پیگیری شود و طب سوزنی فقط در کنار درمان اصلی و با هماهنگی پزشک مطرح است.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر