حمله پانیک چیست؟ علائم، تفاوت با حمله قلبی و کارهایی که در لحظه کمک می‌کند

موج کوچک و کف‌آلود دریا که روی ساحل شنی و سنگ‌ریزه‌ای پهن می‌شود و دوباره عقب می‌رود؛ تصویری از اوج گرفتن و فروکش کردن حمله پانیک

فهرست مطالب

پاسخ کوتاه: حمله پانیک موجی ناگهانی از ترس شدید است که بدن را در حالت آماده‌باش کامل قرار می‌دهد: قلب تند می‌زند، نفس کم می‌آید، دست‌ها می‌لرزند و فرد ممکن است بترسد که در حال مردن یا دیوانه شدن است. این موج معمولاً در چند دقیقه به اوج می‌رسد و بعد فروکش می‌کند. حمله پانیک ناخوشایند است اما به‌خودی‌خود خطرناک نیست و با درمان مناسب، به‌ویژه درمان شناختی رفتاری، قابل‌کنترل است.

حمله پانیک چیست؟

حمله پانیک یا حمله هراس، هجوم ناگهانی ترس یا ناراحتی شدید است که در چند دقیقه به اوج می‌رسد و با دست‌کم چند علامت جسمی و ذهنی همراه است.

در راهنمای تشخیصی انجمن روان‌پزشکی آمریکا، حمله پانیک وقتی تعریف می‌شود که دست‌کم چهار علامت از فهرستی شامل تپش قلب، تعریق، لرزش، تنگی نفس، حس خفگی، درد قفسه‌ی سینه، تهوع، سرگیجه، لرز یا گرگرفتگی، گزگز، حس غیرواقعی بودن و ترس از مردن یا از دست دادن کنترل، هم‌زمان ظاهر شوند. در زبان روزمره به آن «پنیک اتک» هم می‌گویند.

حمله پانیک ممکن است در موقعیتی مشخص رخ دهد، مثلاً در مترو یا جلسه‌ی امتحان، یا کاملاً بی‌مقدمه و حتی در خواب. همین غیرمنتظره بودن است که آن را این‌قدر ترسناک می‌کند و بسیاری را برای بار اول به اورژانس می‌کشاند.

علائم حمله پانیک

علائم حمله پانیک ترکیبی از نشانه‌های جسمی مثل تپش قلب و تنگی نفس و نشانه‌های ذهنی مثل ترس از مردن، از دست دادن کنترل یا غیرواقعی دیدن محیط است.

علائم جسمی

  • تپش قلب یا ضربان تند و محکم
  • تنگی نفس، حس خفگی یا اینکه هوا به ریه‌ها نمی‌رسد
  • درد یا فشار در قفسه‌ی سینه
  • لرزش دست و پا، تعریق، لرز یا گرگرفتگی
  • سرگیجه، سبکی سر یا حس غش کردن
  • تهوع یا به هم ریختن معده
  • گزگز یا بی‌حسی در انگشت‌ها و دور لب‌ها

علائم ذهنی

  • ترس شدید از مردن، سکته یا دیوانه شدن
  • حس از دست دادن کنترل
  • حس غیرواقعی بودن محیط یا جدا شدن از بدن خود
  • میل شدید به فرار از موقعیت

گزگز انگشت‌ها و سبکی سر اغلب به تنفس تند و سطحی مربوط است. وقتی بیش از حد نفس می‌کشیم، تعادل گازهای خون کمی به هم می‌خورد و همین حس‌ها را می‌سازد؛ حس‌هایی که خودشان ترس را بیشتر می‌کنند.

تفاوت حمله پانیک با حمله قلبی

برخی علائم این دو شبیه‌اند، اما درد حمله قلبی معمولاً فشاری، پایدار و رو به بدتر شدن است و ممکن است به بازو یا فک برسد؛ در هر تردیدی باید فوراً با ۱۱۵ تماس گرفت.

جدول فارسی مقایسه‌ی حمله پانیک، حمله قلبی و اضطراب معمولی از نظر شروع، اوج، درد قفسه سینه، مدت و اقدام لازم
مقایسه‌ی کلی حمله پانیک با حمله قلبی و اضطراب معمولی

هیچ جدولی جای معاینه را نمی‌گیرد. اگر بار اول است که چنین علائمی را تجربه می‌کنید، اگر بیش از چهل سال دارید، دیابت، فشار خون بالا یا سابقه‌ی خانوادگی بیماری قلبی دارید، یا درد قفسه‌ی سینه با فعالیت شروع شده است، باید فرض را بر احتمال مشکل قلبی بگذارید و به اورژانس بروید. تشخیص حمله پانیک معمولاً پس از رد کردن علت‌های جسمی، مثل بیماری قلب، پرکاری تیروئید یا اثر داروها و مواد، گذاشته می‌شود.

حمله پانیک، اختلال پانیک و اضطراب؛ فرقشان چیست؟

حمله پانیک یک رویداد است؛ اختلال پانیک یعنی حمله‌های مکرر و غیرمنتظره همراه با نگرانی دائمی از حمله‌ی بعدی؛ اضطراب معمولی تدریجی‌تر و پراکنده‌تر است.

بسیاری از مردم در طول زندگی یک یا دو حمله‌ی پانیک را تجربه می‌کنند، معمولاً در دوره‌های فشار شدید، و بعد دیگر تکرار نمی‌شود. اما در اختلال پانیک، حمله‌ها بارها و بدون دلیل روشن می‌آیند و فرد دست‌کم یک ماه نگران حمله‌ی بعدی است یا زندگی‌اش را برای پرهیز از آن تغییر می‌دهد؛ مثلاً از رانندگی، مترو یا بیرون رفتن تنها اجتناب می‌کند. این اجتناب گاهی به ترس از مکان‌های شلوغ و بی‌راه فرار، یعنی آگورافوبیا، می‌رسد.

اضطراب معمولی بیشتر به نگرانی درباره‌ی موضوعی مشخص گره خورده است و آرام‌آرام بالا می‌رود. حمله پانیک برعکس، مثل زنگ خطری است که ناگهان و با تمام قدرت به صدا درمی‌آید.

چرا حمله پانیک اتفاق می‌افتد؟

حمله پانیک واکنش «جنگ یا گریز» بدن است که بی‌موقع فعال می‌شود؛ تفسیر فاجعه‌آمیز حس‌های بدنی، استرس، ژنتیک و محرک‌ها آن را تقویت می‌کنند.

سیستم هشدار بدن برای روبه‌رو شدن با خطر واقعی ساخته شده است: آدرنالین ترشح می‌شود، قلب تند می‌زند و تنفس سریع می‌شود تا برای دویدن یا جنگیدن آماده شویم. در حمله پانیک، این سیستم بدون خطر واقعی روشن می‌شود. یکی از تأثیرگذارترین توضیح‌ها مدل شناختی دیوید کلارک است که در سال ۱۹۸۶ مطرح شد (چکیده‌ی مقاله). طبق این مدل، فرد یک حس بدنی معمولی مثل تپش قلب را فاجعه‌آمیز تفسیر می‌کند، مثلاً «دارم سکته می‌کنم»، و همین فکر ترس را بیشتر و حس‌ها را شدیدتر می‌کند؛ چرخه‌ای که در چند دقیقه به اوج می‌رسد.

عواملی که احتمال حمله را بیشتر می‌کنند

  • دوره‌های استرس شدید، سوگ، تغییرهای بزرگ زندگی یا کم‌خوابی
  • سابقه‌ی خانوادگی اختلال‌های اضطرابی
  • مصرف زیاد کافئین، نوشیدنی انرژی‌زا، نیکوتین یا مواد محرک
  • قطع ناگهانی برخی داروها یا الکل
  • برخی بیماری‌های جسمی مثل پرکاری تیروئید که باید پزشک بررسی کند

عادت به افکار مزاحم و نگرانی مداوم هم می‌تواند زمینه را آماده‌تر کند، چون ذهن را در حالت گوش‌به‌زنگ نگه می‌دارد.

در لحظه‌ی حمله پانیک چه کنیم؟

وقتی مطمئنید مشکل قلبی یا پزشکی فوری نیست، حمله را نام‌گذاری کنید، تنفس را آهسته کنید، به حواس برگردید و بگذارید موج بدون جنگیدن بگذرد.

اینفوگرافیک فارسی پنج گام کنترل حمله پانیک در لحظه شامل نام‌گذاری، آهسته کردن تنفس، بازگشت به حواس، نجنگیدن با حس‌ها و ماندن در موقعیت
پنج گام کاربردی برای گذر از حمله پانیک در لحظه

تنفس آهسته با بازدم طولانی‌تر، سیستم عصبی را به سمت آرامش هدایت می‌کند. روش‌هایی مثل تنفس دیافراگمی و تنفس جعبه‌ای را بهتر است در روزهای آرام تمرین کنید تا هنگام حمله آماده باشید. برای بازگشت به لحظه‌ی حال هم تکنیک ۵۴۳۲۱ یکی از ساده‌ترین تمرین‌هاست.

کارهایی که بهتر است نکنید

  • نفس کشیدن عمیق و تند پشت سر هم؛ این کار تنفس بیش از حد را بدتر می‌کند.
  • فرار فوری از موقعیت، اگر امن است؛ فرار به مغز می‌آموزد که آن موقعیت واقعاً خطرناک است.
  • جست‌وجوی پی‌درپی علائم در اینترنت وسط حمله.
  • مصرف خودسرانه‌ی آرام‌بخش یا داروی دیگران.

درمان حمله پانیک و اختلال پانیک

درمان شناختی رفتاری اولین انتخاب است و در صورت نیاز، روان‌پزشک داروهای ضدافسردگی مناسب را تجویز می‌کند؛ ترکیب این دو برای برخی افراد بهترین نتیجه را دارد.

در درمان شناختی رفتاری، فرد یاد می‌گیرد تفسیرهای فاجعه‌آمیز را بشناسد و آن‌ها را بیازماید. بخش مهمی از این درمان «مواجهه‌ی درون‌حسی» است: درمانگر در محیطی امن، حس‌هایی شبیه حمله را عمداً و به‌تدریج ایجاد می‌کند، مثلاً با چرخیدن روی صندلی یا تنفس از نی، تا فرد تجربه کند که این حس‌ها خطرناک نیستند. راهنمای بالینی مؤسسه‌ی ملی سلامت و مراقبت بریتانیا هم این درمان را برای اختلال پانیک توصیه می‌کند و درباره‌ی مصرف درازمدت آرام‌بخش‌های گروه بنزودیازپین هشدار می‌دهد (راهنمای NICE).

دارو فقط باید با تجویز روان‌پزشک مصرف شود. داروهای ضدافسردگی معمولاً چند هفته طول می‌کشد تا اثر کنند و نباید خودسرانه قطع شوند. توضیح ساده و قابل‌اعتماد درباره‌ی گزینه‌های درمان را در صفحه‌ی اختلال پانیک در سایت خدمات سلامت بریتانیا می‌توانید بخوانید.

روش‌های مکمل

تمرین‌های آرام‌سازی، ورزش منظم، خواب کافی و کم کردن کافئین در کنار درمان اصلی مفیدند. مدیتیشن برای اضطراب، آرام‌سازی پیشرونده‌ی عضلانی و هیپنوتیزم برای کاهش اضطراب از گزینه‌هایی هستند که برخی افراد زیر نظر متخصص از آن‌ها بهره می‌برند؛ اما هیچ‌کدام جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی نیستند.

حمله پانیک شبانه چیست؟

حمله پانیک شبانه یعنی بیدار شدن ناگهانی از خواب با ترس شدید و همان علائم جسمی حمله، بدون اینکه کابوسی دلیل آن باشد.

این حمله‌ها معمولاً در خواب غیر REM و در ساعت‌های اول شب رخ می‌دهند و به همین دلیل با کابوس فرق دارند؛ فرد معمولاً رؤیای ترسناکی به یاد نمی‌آورد و فقط با تپش قلب، تعریق و حس خفگی بیدار می‌شود. بسیاری از کسانی که حمله‌ی شبانه دارند، در طول روز هم حمله‌هایی را تجربه کرده‌اند. چون بیدار شدن با تنگی نفس می‌تواند نشانه‌ی مشکلاتی مثل آپنه‌ی خواب، ریفلاکس معده یا بیماری قلبی هم باشد، بررسی پزشکی در این حالت اهمیت بیشتری دارد. پس از حمله، به‌جای ماندن در تخت و نگرانی، چند دقیقه بلند شوید، با نور کم تنفس آهسته را تمرین کنید و وقتی آرام شدید به رختخواب برگردید.

کمک به کسی که دچار حمله پانیک شده است

آرام و کنار او بمانید، با جمله‌های کوتاه اطمینان بدهید که حمله می‌گذرد، با او آهسته نفس بکشید و اگر نشانه‌ی قلبی یا شک دارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

  • با صدای آرام بگویید «من کنارت هستم، این حمله می‌گذرد».
  • از او بخواهید با شما هم‌زمان آهسته نفس بکشد و بشمارد.
  • جمله‌هایی مثل «آرام باش» یا «چیزی نیست» را تکرار نکنید؛ بیشتر حس نادیده گرفته شدن می‌دهد.
  • بعد از حمله، او را تشویق کنید برای بررسی پزشکی و روان‌شناختی وقت بگیرد.

چه زمانی به متخصص مراجعه کنیم؟

اگر حمله‌ها تکرار می‌شوند، از موقعیت‌هایی دوری می‌کنید یا نگرانی از حمله‌ی بعدی زندگی‌تان را محدود کرده است، به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه کنید.

اولین قدم معمولاً یک معاینه‌ی پزشکی برای رد کردن علت‌های جسمی است و بعد ارزیابی روان‌شناختی. اگر هم‌زمان افکار آسیب به خود دارید، افسردگی شدید را تجربه می‌کنید یا برای آرام شدن به الکل و مواد پناه می‌برید، کمک را به تأخیر نیندازید. خبر خوب این است که اختلال پانیک از اختلال‌هایی است که به درمان پاسخ خوبی می‌دهد.

جمع‌بندی

حمله پانیک زنگ خطری است که بی‌موقع به صدا درمی‌آید: ترسناک، اما گذرا و غیرخطرناک. شناختن علائم، جدا کردن آن از مشکل قلبی با کمک پزشک، تمرین تنفس آهسته و پرهیز از فرار، اولین قدم‌ها برای پس گرفتن کنترل‌اند.

اگر حمله‌ها تکرار می‌شوند، درمان شناختی رفتاری و در صورت نیاز دارو، راه‌هایی شناخته‌شده و مؤثرند. لازم نیست این مسیر را تنها بروید.

حمله پانیک چقدر طول می‌کشد؟

بیشتر حمله‌های پانیک در چند دقیقه به اوج می‌رسند و معمولاً کمتر از نیم ساعت طول می‌کشند، هرچند ممکن است احساس خستگی و نگرانی تا ساعتی بعد باقی بماند. اگر علائم طولانی است یا با درد شدید قفسه سینه همراه است، با اورژانس تماس بگیرید.

آیا حمله پانیک می‌تواند باعث مرگ یا سکته شود؟

حمله پانیک به‌خودی‌خود باعث مرگ یا سکته نمی‌شود، هرچند حس ترس از مردن یکی از علائم شایع آن است. مشکل این است که برخی علائم آن به بیماری قلبی شبیه است؛ پس اگر بار اول است یا عامل خطر قلبی دارید، باید پزشک شما را معاینه کند.

تفاوت حمله پانیک با اختلال پانیک چیست؟

حمله پانیک یک رویداد است که ممکن است هر کسی یک یا چند بار در زندگی تجربه کند. اختلال پانیک وقتی است که حمله‌ها مکرر و غیرمنتظره باشند و فرد دست‌کم یک ماه نگران حمله‌ی بعدی بماند یا رفتارش را برای اجتناب از آن تغییر دهد.

آیا قهوه و نوشیدنی‌های انرژی‌زا حمله پانیک را بدتر می‌کنند؟

کافئین ضربان قلب را بالا می‌برد و در افراد مستعد می‌تواند حس‌هایی شبیه شروع حمله ایجاد کند. بسیاری از متخصصان پیشنهاد می‌کنند کسانی که حمله پانیک دارند مصرف قهوه، نوشیدنی انرژی‌زا و محرک‌ها را کم کنند و اثرش را روی خودشان بسنجند.

بهترین درمان حمله پانیک چیست؟

درمان شناختی رفتاری بیشترین پشتوانه‌ی علمی را دارد و در آن فرد یاد می‌گیرد حس‌های بدنی را فاجعه‌آمیز تفسیر نکند و به‌تدریج با آن‌ها روبه‌رو شود. در برخی افراد، روان‌پزشک داروهای ضدافسردگی مناسب را هم تجویز می‌کند. انتخاب درمان باید با متخصص باشد.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر