دیو المن کیست؟ زندگی، کتاب «یافته‌هایی در هیپنوتیزم» و میراث او
فهرست مطالب
دیو المن (Dave Elman، ۱۹۰۰–۱۹۶۷) یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های هیپنوتیزم در آمریکای قرن بیستم است؛ اما نه به‌عنوان پزشک یا پژوهشگر دانشگاهی. او سال‌ها هیپنوتیزم‌گر صحنه، ترانه‌سرا و مجری رادیو بود و فقط در دهه‌های پایانی عمرش به آموزش هیپنوتیزم به پزشکان و دندانپزشکان روی آورد.
شهرت امروز المن بیشتر به دو چیز برمی‌گردد: روش القای سریعی که به نام او معروف شده و کتابی که در سال ۱۹۶۴ منتشر کرد. در این مقاله زندگی او، مسیرش از صحنه تا کلاس‌های پزشکی، ایده‌های اصلی کتابش و نگاه پژوهش‌های امروز به این ایده‌ها را مرور می‌کنیم.
کودکی دیو المن و نخستین آشنایی با هیپنوتیزم
دیو المن با نام دیوید کوپلمن در ۶ مه ۱۹۰۰ در شهر کوچک پارک ریور در ایالت داکوتای شمالی به دنیا آمد. خانواده‌اش در سال ۱۹۰۲ به شهر فارگو در همان ایالت رفتند و او کودکی‌اش را آنجا گذراند.
به روایت زندگی‌نامه‌ی او، پدرش جیکوب به سرطان مبتلا شد و دردی شدید داشت. یکی از دوستان خانواده با هیپنوتیزم توانست درد او را به‌سرعت کاهش دهد. این تجربه بر دیو نوجوان اثری ماندگار گذاشت؛ او از همان دوست، فنون هیپنوتیزم را یاد گرفت و به امکان کاهش درد بیرون از روش‌های رایج پزشکی علاقه‌مند شد. پدرش در نوامبر ۱۹۰۸ درگذشت.
این روایت را باید با احتیاط خواند؛ جزئیات آن بیشتر از نوشته‌های خود المن و خانواده‌اش آمده و سند مستقل دیگری درباره‌اش در دست نیست. با این حال، توضیح می‌دهد چرا او در سال‌های بعد کاهش درد را مهم‌ترین کاربرد هیپنوتیزم می‌دانست.
از وودویل تا ترانه‌سرایی در نیویورک
المن از نوجوانی در نمایش‌های وودویل، یعنی نمایش‌های سرگرمی چندبخشی رایج آن زمان در آمریکا، اجرا می‌کرد. در اجراهایش کمدی، موسیقی و هیپنوتیزم صحنه‌ای را با هم درمی‌آمیخت. او در سال ۱۹۲۲ به نیویورک رفت و در آگهی‌ها او را «جوان‌ترین و سریع‌ترین هیپنوتیزم‌گر جهان» معرفی می‌کردند. شهرت او به سرعت در القا از همین دوره ریشه می‌گیرد؛ در هیپنوتیزم صحنه‌ای، اجراکننده باید در چند ثانیه یا چند دقیقه داوطلبان را برای نمایش آماده کند.
المن در همین سال‌ها ترانه هم می‌نوشت. او با دبلیو. سی. هندی، آهنگساز سیاه‌پوست آمریکایی که به «پدر بلوز» شهرت دارد، همکاری کرد و ترانه‌هایی مانند «Atlanta Blues» و «Oh Papa!» حاصل این همکاری بود. این بخش از زندگی‌اش نشان می‌دهد که او پیش از هر چیز، اهل سرگرمی و صحنه بود.
دیو المن در رادیو و برنامه Hobby Lobby
المن در اواخر دهه‌ی ۱۹۲۰ وارد رادیو شد؛ نخست در ایستگاه WHN نیویورک و سپس در شبکه‌ی CBS. مشهورترین کار رادیویی‌اش برنامه‌ی «Hobby Lobby» بود که در ۶ اکتبر ۱۹۳۷ از شبکه‌ی NBC پخش شد. در این برنامه، مردم عادی سرگرمی‌ها و کلکسیون‌های غیرمعمول خود را معرفی می‌کردند.
این برنامه چنان محبوب شد که چهره‌های سرشناس هم در آن حاضر شدند؛ از جمله النور روزولت، همسر رئیس‌جمهور وقت آمریکا، که در اوت ۱۹۳۹ یک قسمت را به‌عنوان مجری مهمان اجرا کرد. در سال‌های جنگ جهانی دوم، المن «حراج‌های پیروزی» را در رادیو برگزار کرد که حدود ۲۵ میلیون دلار برای حمایت از جنگ جمع‌آوری کرد. Hobby Lobby تا سال ۱۹۴۸ پخش می‌شد.
تجربه‌ی سال‌ها اجرای زنده در رادیو، مهارت المن در سخن گفتن ساده، سریع و قانع‌کننده را تقویت کرد؛ مهارتی که بعدها در کلاس‌های آموزشی‌اش برای پزشکان هم به کار آمد.
آموزش هیپنوتیزم به پزشکان و دندانپزشکان
در سال ۱۹۴۹ المن تصمیم گرفت تمرکزش را بر آموزش هیپنوتیزم به کادر درمان بگذارد. او از ۱۹۴۹ تا ۱۹۶۲ در سراسر آمریکا سفر کرد و دوره‌ای با عنوان «آرام‌سازی پزشکی» (Medical Relaxation) را برای پزشکان و دندانپزشکان برگزار کرد. انتخاب این نام بی‌دلیل نبود؛ واژه‌ی «هیپنوتیزم» در آن زمان برای بسیاری از پزشکان یادآور نمایش‌های صحنه‌ای بود.
او درس‌هایش را به‌صورت مجموعه‌ای از ضبط‌های صوتی هم منتشر کرد؛ از جمله «Medical Relaxation» و «Medical Relaxation in Obstetrics» در سال ۱۹۵۶. مجموعه‌ی دیگری با نام «Hypno-Analysis» شامل ضبط جلسه‌های واقعی هیپنوتیزم بود که در دوره‌اش به آن ارجاع می‌داد. در سال ۱۹۶۱ نیز یادداشت‌های مرجع دوره‌ی هیپنوتیزم پزشکی خود را چاپ کرد.
نکته‌ی مهم این است که المن خودش مدرک پزشکی یا روان‌شناسی نداشت و آموزش‌هایش بیرون از دانشگاه و انجمن‌های علمی برگزار می‌شد. در همان دهه‌ها، پزشکانی مانند میلتون اریکسون مسیر دیگری را دنبال کردند و با تأسیس انجمن آمریکایی هیپنوتیزم بالینی در ۱۹۵۷، آموزش هیپنوتیزم به متخصصان را در چارچوب حرفه‌ای و علمی سامان دادند.
کتاب «یافته‌هایی در هیپنوتیزم»
المن در سال ۱۹۶۳، پس از یک بیماری طولانی، تصمیم گرفت تجربه‌هایش را مکتوب کند. او متن کتاب را برای همسرش پائولین که تندنویس بود دیکته کرد و پسرش رابرت المن، که نویسنده و ویراستار بود، آن را ویرایش کرد. کتاب ۳۳۶ صفحه‌ای در سال ۱۹۶۴ با عنوان «Findings in Hypnosis» به هزینه‌ی خود او منتشر شد. چاپ‌های بعدی این کتاب با عنوان «Hypnotherapy» عرضه شده و هنوز در میان علاقه‌مندان هیپنوتیزم خوانده می‌شود.
کتاب بیشتر مجموعه‌ای از تجربه‌ها، گفت‌وگوهای کلاسی و نمونه‌های موردی است تا یک پژوهش علمی. المن در آن تعریف معروفی از هیپنوتیزم ارائه می‌کند: حالتی ذهنی که در آن «قوه‌ی نقادی» انسان کنار زده می‌شود و «تفکر انتخابی» جای آن را می‌گیرد. منظور او این بود که فرد در هیپنوتیزم، پیشنهادهای مناسب را بدون ارزیابی نقادانه‌ی معمول می‌پذیرد و توجهش بر آن‌ها متمرکز می‌ماند.
المن در کتابش همچنین از حالت بسیار عمیقی سخن می‌گوید که آن را به یاد جیمز اسدیل، جراح اسکاتلندی قرن نوزدهم که در هند با کمک مسمریسم جراحی می‌کرد، «حالت اسدیل» نامید. به باور او، در این حالت بی‌حسی عمیق و آرامش کامل ایجاد می‌شود. این مفهوم در منابع علمی امروز تعریف و آزموده نشده و بیشتر در دوره‌های آموزشی غیردانشگاهی نقل می‌شود.
القای المن و جایگاه آن امروز
نام المن امروز بیش از هر چیز با «القای المن» گره خورده است؛ روشی برای القای سریع که در چند دقیقه انجام می‌شود و بر تمرکز بر آرامش پلک‌ها، آرامش تدریجی بدن و شمارش ذهنی تکیه دارد. توضیح تاریخی و منطق این روش را در مقاله‌ی القای دیو المن و مقایسه‌ی آن با روش‌های دیگر را در مقاله‌ی القای سریع هیپنوتیزم آورده‌ایم.
سرعت این روش آن را میان هیپنوتراپیست‌ها محبوب کرده است. با این حال، پژوهش‌های امروز نشان می‌دهند که پاسخ به هیپنوتیزم بیشتر به توانایی و انتظار خود فرد بستگی دارد تا به نوع القا. به بیان دیگر، القای سریع کسی را که هیپنوتیزم‌پذیری پایینی دارد، به‌طور جادویی به هیپنوتیزم عمیق نمی‌برد. برای آشنایی با رویکرد متفاوتی که بر زبان غیرمستقیم تکیه دارد، مقاله‌ی هیپنوتیزم اریکسونی را ببینید.
نقد و ارزیابی میراث دیو المن
میراث المن دو چهره دارد. از یک سو، او در دوره‌ای که هیپنوتیزم بیشتر با نمایش و سرگرمی شناخته می‌شد، شمار زیادی از پزشکان و دندانپزشکان را با کاربرد آن در کاهش درد و اضطراب آشنا کرد. کاربردهایی که او بر آن‌ها تأکید داشت، مانند هیپنوتیزم در دندانپزشکی و کاهش درد، امروز در پژوهش‌های بالینی کنترل‌شده هم بررسی شده‌اند.
از سوی دیگر، بیشتر ادعاهای کتاب او بر تجربه‌های شخصی و گزارش‌های موردی تکیه دارد، نه بر پژوهش کنترل‌شده. مفاهیمی مانند «کنار زدن قوه‌ی نقادی» یا «حالت اسدیل» استعاره‌هایی آموزشی‌اند و پژوهش‌های تجربی هیپنوتیزم چنین سازوکاری را به این شکل تأیید نکرده‌اند. امروز تعریف‌های علمی، هیپنوتیزم را حالتی از توجه متمرکز همراه با افزایش پاسخ به تلقین توصیف می‌کنند.
برای خواننده‌ی امروزی، بهترین راه این است که المن را چهره‌ای تاریخی و اثرگذار در آموزش هیپنوتیزم بشناسد، نه مرجع علمی. استفاده از هیپنوتیزم برای کاهش درد یا درمان هر بیماری، باید زیر نظر متخصص دارای مجوز و در کنار درمان پزشکی انجام شود.
جمع‌بندی
دیو المن مسیری غیرمعمول را طی کرد: از هیپنوتیزم‌گر نوجوان صحنه‌های وودویل و ترانه‌سرای همکار دبلیو. سی. هندی، به مجری پرطرفدار برنامه‌ی رادیویی Hobby Lobby و سرانجام مدرس هیپنوتیزم برای پزشکان و دندانپزشکان. کتاب او، «یافته‌هایی در هیپنوتیزم»، و روش القای سریعی که به نامش معروف شده، هنوز در دوره‌های هیپنوتراپی نقل می‌شوند.
ارزش تاریخی کار المن در این است که هیپنوتیزم را از صحنه‌ی نمایش به مطب پزشکان نزدیک کرد. اما ایده‌های او بیشتر بر تجربه‌ی شخصی تکیه دارند و باید آن‌ها را در کنار پژوهش‌های علمی امروز خواند.
منابع
- Dave Elman – Wikipedia
- Elman, D. Hypnotherapy (Findings in Hypnosis, 1964) – Open Library
- Hypnotic induction – Wikipedia
- W. C. Handy – Wikipedia
سؤالات متداول
دیو المن (۱۹۰۰–۱۹۶۷) هیپنوتیزم‌گر صحنه، ترانه‌سرا و مجری رادیوی آمریکایی بود که از ۱۹۴۹ تا ۱۹۶۲ در سراسر آمریکا به پزشکان و دندانپزشکان هیپنوتیزم آموزش داد و در ۱۹۶۴ کتاب «یافته‌هایی در هیپنوتیزم» را منتشر کرد.
خیر. المن مدرک پزشکی یا روان‌شناسی نداشت. او از دنیای نمایش و رادیو آمده بود و آموزش‌هایش بیرون از دانشگاه‌ها و انجمن‌های علمی برگزار می‌شد.
کتاب «Findings in Hypnosis» که در ۱۹۶۴ منتشر شد و چاپ‌های بعدی آن با عنوان «Hypnotherapy» عرضه شده است. کتاب مجموعه‌ای از تجربه‌ها، نمونه‌های موردی و گفت‌وگوهای کلاس‌های اوست.
او هیپنوتیزم را حالتی ذهنی می‌دانست که در آن قوه‌ی نقادی فرد کنار زده می‌شود و تفکر انتخابی جای آن را می‌گیرد. این تعریف بیشتر یک استعاره‌ی آموزشی است و تعریف‌های علمی امروز، هیپنوتیزم را حالت توجه متمرکز همراه با افزایش پاسخ به تلقین توصیف می‌کنند.
برنامه‌ای رادیویی که المن از ۱۹۳۷ اجرا می‌کرد و در آن مردم عادی سرگرمی‌ها و کلکسیون‌های غیرمعمول خود را معرفی می‌کردند. این برنامه تا ۱۹۴۸ پخش می‌شد و چهره‌هایی مانند النور روزولت هم در آن حاضر شدند.
خیر. المن این حالت عمیق را در کتابش به نام جیمز اسدیل، جراح قرن نوزدهم، نام‌گذاری کرد، اما این مفهوم در پژوهش‌های کنترل‌شده تعریف و آزموده نشده است.
