استیون جی. لین کیست؟ زندگی، دیدگاه اجتماعی–شناختی و پژوهش‌های هیپنوتیزم
فهرست مطالب
استیون جی. لین (Steven Jay Lynn، ۱۹۴۶–۲۰۲۴) روان‌شناس بالینی آمریکایی و استاد ممتاز دانشگاه بینگهمتون در ایالت نیویورک بود. او یکی از پرکارترین پژوهشگران هیپنوتیزم در نیم قرن اخیر بود و در کنار هیپنوتیزم، درباره‌ی خیال‌پردازی، حافظه‌ی کاذب، تجزیه و باورهای نادرست رایج درباره‌ی روانشناسی هم پژوهش کرد.
لین از چهره‌های اصلی دیدگاه «اجتماعی–شناختی» به هیپنوتیزم بود؛ دیدگاهی که پاسخ‌های هیپنوتیزمی را بیشتر حاصل انتظار، تخیل و انگیزه‌ی خود فرد می‌داند تا یک حالت ویژه‌ی ذهنی. در این مقاله زندگی، دیدگاه‌ها و مهم‌ترین آثار او را مرور می‌کنیم.
زندگی و تحصیلات استیون جی. لین
لین در سال ۱۹۴۶ در شیکاگو به دنیا آمد. او در سال ۱۹۶۷ کارشناسی روانشناسی را از دانشگاه میشیگان گرفت و در سال ۱۹۷۶ دکترای روانشناسی بالینی را از دانشگاه ایندیانا دریافت کرد. پیش از آن، دوره‌ی کارورزی بالینی را در خدمات سلامت روان شهرستان آلامدا در کالیفرنیا گذراند و سپس با بورس پسادکترای مؤسسه‌ی ملی سلامت روان آمریکا در کلینیک لافایت در دیترویت کار کرد.
او کار دانشگاهی‌اش را در سال ۱۹۷۷ به‌عنوان استادیار در دانشگاه اوهایو آغاز کرد و در ۱۹۸۶ به رتبه‌ی استادی رسید. در سال ۱۹۹۶ به دانشگاه بینگهمتون رفت و تا پایان عمر در آنجا ماند. در بینگهمتون مدیر آموزش بالینی و مدیر کلینیک روانشناسی دانشگاه بود و آزمایشگاه «هشیاری، شناخت و آسیب‌شناسی روانی» را اداره می‌کرد. در سال ۲۰۱۰ عنوان استاد ممتاز، بالاترین رتبه‌ی دانشگاهی در دانشگاه ایالتی نیویورک، به او داده شد.
لین نزدیک به دو دهه عضو هیئت علمی مؤسسه‌ی بین‌المللی مطالعات پیشرفته‌ی روان‌درمانی در دانشگاه بابش-بویویی در کلوژ رومانی بود و در سال ۲۰۱۰ استاد مدعو دانشگاه ماستریخت هلند شد. او در کنار پژوهش، به‌عنوان روان‌شناس بالینی هم کار می‌کرد و تا پایان دوران دانشگاهی‌اش مراجع می‌پذیرفت. لین در ۲۹ مارس ۲۰۲۴ پس از ابتلا به سرطان در خانه‌اش درگذشت.
دیدگاه اجتماعی–شناختی لین به هیپنوتیزم
در قرن بیستم دو دیدگاه اصلی درباره‌ی هیپنوتیزم شکل گرفت. دیدگاه «حالت ویژه»، که ارنست هیلگارد از چهره‌های شاخص آن بود، هیپنوتیزم را حالت متمایزی از هشیاری می‌دانست. در مقابل، پژوهشگرانی مانند تئودور ساربین، تئودور باربر و نیکلاس اسپانوس نشان دادند که بسیاری از پدیده‌های هیپنوتیزم را می‌توان با عوامل روان‌شناختی عادی مانند انتظار، نگرش و انگیزه توضیح داد.
لین همراه با همکار نزدیکش ایروینگ کرش این دیدگاه را گسترش داد. مقاله‌ی مشترک آن‌ها در سال ۱۹۹۵ در مجله‌ی American Psychologist با عنوان «حالت تغییریافته‌ی هیپنوتیزم: تغییر در چشم‌انداز نظری» نشان داد که فاصله‌ی دو دیدگاه کمتر از گذشته شده است. آن‌ها در مقاله‌ی دیگری در سال ۱۹۹۹ درباره‌ی «خودکاری در روانشناسی بالینی» توضیح دادند که چرا پاسخ به تلقین برای فرد غیرارادی به نظر می‌رسد: به باور آن‌ها، انتظار پاسخ و آمادگی ذهنی می‌تواند رفتار را بدون احساس تلاش آگاهانه به راه بیندازد.
لین، کرش و ژان-روک لورنس در سال ۲۰۱۵ در مجله آمریکایی هیپنوتیزم بالینی مدلی یکپارچه از «هیپنوتیزم، تلقین و تلقین‌پذیری» ارائه کردند. این مدل تلاش می‌کند یافته‌های دیدگاه‌های مختلف را در یک چارچوب کنار هم بنشاند و نشان می‌دهد که لین بیش از دفاع از یک مکتب، به دنبال توضیح تجربی پدیده‌ها بود.
پژوهش‌های لین درباره خیال‌پردازی و هیپنوتیزم‌پذیری
یکی از موضوع‌های اصلی پژوهش لین، رابطه‌ی هیپنوتیزم‌پذیری با ویژگی‌های شخصیتی بود. شریل ویلسون و تئودور باربر در اواخر دهه‌ی ۱۹۷۰ مفهوم «شخصیت مستعد خیال‌پردازی» را مطرح کرده بودند؛ افرادی که زندگی خیالی بسیار زنده و پرجزئیاتی دارند. لین و همکارش جودیت رو این مفهوم را در مجموعه‌ای از پژوهش‌ها آزمودند.
آن‌ها در مقاله‌ای که در سال ۱۹۸۸ در مجله‌ی American Psychologist منتشر شد، رابطه‌ی خیال‌پردازی شدید با هیپنوتیزم‌پذیری، پیشینه‌ی رشدی و آسیب‌شناسی روانی را بررسی کردند. یافته‌ی مهم این پژوهش‌ها این بود که افراد بسیار خیال‌پرداز به‌طور میانگین هیپنوتیزم‌پذیرترند، اما همه‌ی افراد بسیار هیپنوتیزم‌پذیر خیال‌پرداز نیستند. بنابراین هیپنوتیزم‌پذیری را نمی‌توان به یک ویژگی شخصیتی ساده فروکاست. برای آشنایی با سنجش این توانایی، مقاله‌ی مقیاس هیپنوتیزم‌پذیری استنفورد را ببینید.
لین همچنین با جودیت رو و ایروینگ کرش «راهنمای هیپنوتیزم بالینی» را ویرایش کرد که انجمن روانشناسی آمریکا در سال ۱۹۹۳ منتشر کرد. این کتاب، که بعدها ویرایش دوم آن هم منتشر شد، از منابع درسی رایج هیپنوتیزم بالینی است.
هیپنوتیزم و حافظه کاذب
لین سال‌ها درباره‌ی رابطه‌ی هیپنوتیزم و حافظه پژوهش کرد؛ موضوعی که در دهه‌ی ۱۹۹۰ در آمریکا بحث‌برانگیز شده بود، زیرا برخی درمانگران از هیپنوتیزم برای «بازیابی» خاطره‌های سرکوب‌شده استفاده می‌کردند. لین و همکارانش در مقاله‌ای در سال ۱۹۹۷ با عنوان «یادآوری آنچه یادآوری‌پذیر نیست: آیا باید از هیپنوتیزم برای بازیابی خاطره در روان‌درمانی استفاده کرد؟» شواهد این زمینه را مرور کردند.
نتیجه‌ی این مرور هشداری روشن بود: هیپنوتیزم دقت یادآوری را به‌طور قابل‌اعتماد بالا نمی‌برد، اما می‌تواند اطمینان فرد به خاطره‌هایش را افزایش دهد؛ چه آن خاطره‌ها درست باشند و چه نادرست. به همین دلیل، استفاده از هیپنوتیزم برای کشف خاطره‌های فراموش‌شده‌ی کودکی یا جزئیات یک رویداد، خطر ساختن خاطره‌ی کاذب را دارد. امروز بسیاری از انجمن‌های حرفه‌ای هیپنوتیزم نیز از این نوع کاربرد پرهیز می‌دهند.
دیدگاه لین درباره تجزیه و اختلال هویت تجزیه‌ای
لین در دهه‌های پایانی کارش به بحث درباره‌ی «تجزیه» (dissociation) پرداخت؛ تجربه‌هایی مانند احساس جدایی از خود یا محیط. دیدگاه رایج در میان بسیاری از متخصصان تروما این است که تجزیه عمدتاً واکنشی به آسیب‌های شدید، به‌ویژه در کودکی، است. لین و همکارانش، از جمله تیمو گیزبرشت، هارالد مرکلباخ و اسکات لیلینفلد، این «مدل تروما» را به چالش کشیدند.
آن‌ها در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۸ در مجله‌ی Psychological Bulletin فرض‌های نظری اصلی درباره‌ی فرایندهای شناختی تجزیه را بررسی کردند و در سال ۲۰۱۴ در پاسخ به مقاله‌ی دالنبرگ و همکاران، با عنوان «مدل تروما در تجزیه: حقیقت‌های ناخوشایند و افسانه‌های سرسخت»، استدلال کردند که عواملی مانند خیال‌پردازی، تلقین‌پذیری، اختلال خواب و تأثیر روش‌های درمانی هم در شکل‌گیری علائم تجزیه نقش دارند.
این بحث هنوز ادامه دارد و طرفداران مدل تروما، از جمله دالنبرگ و همکارانش، به نقدهای لین پاسخ داده‌اند. آنچه مسلم است این است که لین با طرح این پرسش‌ها، پژوهش تجربی درباره‌ی ریشه‌های تجزیه را پررنگ‌تر کرد.
تفکر انتقادی و افسانه‌های روانشناسی عامه‌پسند
لین در کنار پژوهش‌های تخصصی، به روشن کردن باورهای نادرست رایج درباره‌ی روانشناسی هم اهمیت می‌داد. او همراه با اسکات لیلینفلد، جان روسکیو و بری بیرستاین کتاب «۵۰ افسانه‌ی بزرگ روانشناسی عامه‌پسند» را در سال ۲۰۱۰ منتشر کرد. این کتاب باورهایی مانند «ما فقط از ده درصد مغزمان استفاده می‌کنیم» را با شواهد علمی بررسی می‌کند. لین همچنین با لیلینفلد ویراستار مجموعه‌کتاب‌های «افسانه‌های بزرگ روانشناسی» در انتشارات وایلی بود.
او ویراستار مؤسس مجله‌ی «روانشناسی هشیاری: نظریه، پژوهش و عمل» از انتشارات انجمن روانشناسی آمریکا بود و در هیئت تحریریه‌ی مجله‌های مهم هیپنوتیزم هم حضور داشت. لین در سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۰ رئیس بخش هیپنوتیزم روان‌شناختی (بخش ۳۰) انجمن روانشناسی آمریکا بود و جایزه‌ی «مشارکت برجسته در هیپنوتیزم حرفه‌ای» این انجمن را دریافت کرد.
جمع‌بندی
استیون جی. لین پژوهشگری بود که هیپنوتیزم را از یک پدیده‌ی رازآلود به موضوعی برای پژوهش تجربی دقیق تبدیل کرد. او همراه با ایروینگ کرش دیدگاه اجتماعی–شناختی را گسترش داد، رابطه‌ی خیال‌پردازی و هیپنوتیزم‌پذیری را آزمود، درباره‌ی خطر خاطره‌سازی با هیپنوتیزم هشدار داد و فرض‌های رایج درباره‌ی تجزیه را به چالش کشید.
میراث لین برای خواننده‌ی امروز یک درس روشن دارد: ادعاهای مربوط به هیپنوتیزم را باید با شواهد سنجید، نه با تجربه‌های شخصی یا روایت‌های جذاب. آثار او، از مقاله‌های تخصصی تا کتاب «۵۰ افسانه‌ی بزرگ روانشناسی عامه‌پسند»، هنوز نقطه‌ی شروع خوبی برای این نگاه انتقادی‌اند.
منابع
- Steven Jay Lynn – Profile, Binghamton University
- A Tribute to the Life and Work of Steven Jay Lynn (1946–2024): In Memoriam – International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis
- Kirsch, I. & Lynn, S. J. (1995). The altered state of hypnosis: Changes in the theoretical landscape. American Psychologist
- Lynn, S. J. & Rhue, J. W. (1988). Fantasy proneness: Hypnosis, developmental antecedents, and psychopathology. American Psychologist
- Lynn, S. J. et al. (2014). The trauma model of dissociation: Inconvenient truths and stubborn fictions. Psychological Bulletin
- 50 Great Myths of Popular Psychology – Wikipedia
سؤالات متداول
استیون جی. لین (۱۹۴۶–۲۰۲۴) روان‌شناس بالینی آمریکایی و استاد ممتاز دانشگاه بینگهمتون بود که درباره‌ی هیپنوتیزم، خیال‌پردازی، حافظه‌ی کاذب و تجزیه پژوهش می‌کرد.
در این دیدگاه، پاسخ‌های هیپنوتیزمی بیشتر نتیجه‌ی انتظار، تخیل، نگرش و انگیزه‌ی خود فرد دانسته می‌شود تا یک حالت ذهنی کاملاً متمایز. لین همراه با ایروینگ کرش از چهره‌های اصلی این دیدگاه بود.
لین و جودیت رو نشان دادند که افراد بسیار خیال‌پرداز به‌طور میانگین هیپنوتیزم‌پذیرترند، اما همه‌ی افراد بسیار هیپنوتیزم‌پذیر خیال‌پرداز نیستند.
به گفته‌ی مرورهای لین و همکارانش، هیپنوتیزم دقت یادآوری را به‌طور قابل‌اعتماد افزایش نمی‌دهد ولی اطمینان فرد به خاطره‌ها را بالا می‌برد و خطر ساخته شدن خاطره‌ی کاذب را بیشتر می‌کند.
از جمله «راهنمای هیپنوتیزم بالینی» که با جودیت رو و ایروینگ کرش ویرایش کرد (۱۹۹۳) و «۵۰ افسانه‌ی بزرگ روانشناسی عامه‌پسند» که با اسکات لیلینفلد و همکاران نوشت (۲۰۱۰).
او در ۲۹ مارس ۲۰۲۴ پس از ابتلا به سرطان در خانه‌اش درگذشت.
