پاسخ کوتاه: رایجترین باورهای غلط درباره هیپنوتیزم این است که هیپنوتیزم خواب است، باعث از دست دادن کنترل میشود، فقط روی آدمهای سادهلوح اثر دارد، ممکن است در آن گیر کنید یا رازهایتان را فاش میکند. در واقع هیپنوتیزم حالت تمرکز و آرامش عمیق است که در آن هوشیار میمانید، ارادهتان را از دست نمیدهید و هر زمان بخواهید میتوانید از آن خارج شوید؛ همچنین نه جادوست و نه راهحل فوری و معجزهآسا.

حتماً شما هم در فیلمها و نمایشهای تلویزیونی افرادی را دیدهاید که در حالتی عجیب قرار میگیرند و هر کاری از آنها خواسته شود انجام میدهند. همین تصاویر باعث شکلگیری باورهای غلط و گاهی ترسناکی درباره هیپنوتیزم شده است؛ اینکه هیپنوتیزم قدرتی ماورایی است که ذهن را کنترل میکند یا فرد را به «خواب مصنوعی» میبرد.
حقیقت چیز دیگری است. هیپنوتیزم پدیدهای روانشناختی است که در دانشگاهها و مراکز درمانی بررسی میشود و ربطی به جادو و کنترل ذهن ندارد. در این مقاله ۱۰ باور نادرست رایج را یکییکی بررسی میکنیم.
خلاصه: ۱۰ باور غلط و واقعیت در یک نگاه
پاسخ مستقیم: جدول زیر هر باور غلط را کنار واقعیت علمی آن نشان میدهد؛ توضیح کامل هر مورد در بخشهای بعدی آمده است.
| باور غلط | واقعیت |
|---|---|
| هیپنوتیزم خواب است. | حالت تمرکز و آرامش عمیق است؛ فرد هوشیار است. |
| کنترلم را از دست میدهم. | اراده حفظ میشود؛ اما به درمانگر معتبر مراجعه کنید. |
| فقط سادهلوحها هیپنوتیزم میشوند. | هیپنوتیزمپذیری به سادهلوحی یا هوش ربطی ندارد. |
| ممکن است گیر کنم. | کسی در هیپنوتیزم گیر نمیکند. |
| بعدش چیزی یادم نمیآید. | بیشتر افراد همهچیز را به یاد میآورند. |
| رازهایم فاش میشود. | هیپنوتیزم سرم حقیقت نیست. |
| جادو یا قدرت فراطبیعی است. | فرایندی روانشناختی است. |
| هیپنوتیست قدرت مرموز دارد. | راهنما و تسهیلگر است. |
| راهحل فوری همه مشکلات است. | ابزاری کمکی است که تمرین و زمان میخواهد. |
| برای بیماریهای جسمی کاربرد ندارد. | بهعنوان مکمل در درد و سندروم روده تحریکپذیر مؤثر است. |
باور غلط ۱: هیپنوتیزم همان خواب مصنوعی است
پاسخ مستقیم: خیر؛ هیپنوتیزم نه خواب است و نه بیهوشی. حالتی از توجه متمرکز و آرامش است که در آن صداها را میشنوید و از محیط آگاهید. الگوی امواج مغزی در هیپنوتیزم به بیداری آرام شبیه است، نه خواب.
این باور تا حدی از خود نام میآید: جیمز برید، جراح اسکاتلندی، در دهه ۱۸۴۰ واژه «هیپنوتیزم» را از کلمه یونانی «هیپنوس» (Hypnos) به معنی خواب رواج داد و بعدها خودش گفت این نامگذاری گمراهکننده است. درباره سیر تاریخی آن، «تاریخچه هیپنوتیزم» را بخوانید.
- حالت خلسه، نه خواب: هیپنوتیزم حالت خلسه (Trance) یا بیداری متمرکز است که در آن ذهن در آرامش عمیق است، اما شما هوشیار و بیدارید.
- چرا هوشیار هستید؟ توجه شما بهشدت روی یک موضوع متمرکز میشود؛ شبیه زمانی که غرق یک فیلم جذاب میشوید و گذر زمان را حس نمیکنید. در آن لحظه هوشیارید، اما از اطراف کمتر آگاهید.
باور غلط ۲: در هیپنوتیزم کنترلم را از دست میدهم و کارهای عجیب میکنم
پاسخ مستقیم: در هیپنوتیزم اراده و ارزشهای شما از بین نمیرود و میتوانید تلقینی را که نمیخواهید نپذیرید یا از حالت هیپنوتیزم خارج شوید. با این حال، چون اعتماد و پذیرش بیشتر میشود، فقط به درمانگر معتبر و قابل اعتماد مراجعه کنید.
- ذهن هیپنوتیزمشده آگاه و فعال است: اگر درمانگر چیزی برخلاف باورها یا میل شما بخواهد، معمولاً بهسادگی آن را رد میکنید یا از حالت هیپنوتیزم بیرون میآیید.
- چرا داوطلبان نمایش کارهای عجیب میکنند؟ در هیپنوتیزم نمایشی داوطلبانی انتخاب میشوند که تلقینپذیری بالا دارند و فضای صحنه آنها را به همراهی تشویق میکند؛ آنها کاری را انجام میدهند که در اصل با آن مشکلی ندارند.
- همکاری، نه اطاعت: در هیپنوتیزم درمانی شما با درمانگر همکاری میکنید. با این حال، مواردی از سوءاستفاده از اعتماد بیماران گزارش شده است؛ برای همین انتخاب درمانگر معتبر مهم است. درباره خطرات واقعی، «آیا هیپنوتیزم خطرناک است؟» را بخوانید.
باور غلط ۳: هیپنوتیزم فقط برای آدمهای سادهلوح است
پاسخ مستقیم: خیر؛ هیپنوتیزمپذیری به سادهلوحی، زودباوری یا ضعف اراده ربطی ندارد. پژوهشها ارتباط معناداری میان هوش و هیپنوتیزمپذیری پیدا نکردهاند؛ بیشترین ارتباط با توانایی «غرق شدن» در تجربهها و تخیل است.
- یک ویژگی نسبتاً پایدار: هیپنوتیزمپذیری در افراد متفاوت است و در طول زندگی نسبتاً ثابت میماند؛ حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افراد هیپنوتیزمپذیری بالا، بیشتر افراد متوسط و بخشی کم دارند.
- چه کسانی پاسخ بهتری میدهند؟ افرادی که راحت در یک کتاب یا فیلم غرق میشوند، تخیل قوی دارند و با انگیزه و همکاری وارد جلسه میشوند. سنجش آن را در «تست هیپنوتیزمپذیری» و نشانههایش را در مقاله «چگونه بفهمیم هیپنوتیزمپذیر هستیم؟» ببینید.
باور غلط ۴: ممکن است در حالت هیپنوتیزم «گیر کنم» و بیدار نشوم
پاسخ مستقیم: خیر؛ این ترس ریشه در فیلمها دارد. حالت هیپنوتیزمی طبیعی و گذراست و اگر ارتباط با درمانگر قطع شود، یا خودتان چشمها را باز میکنید یا به خوابی طبیعی میروید و بعد بیدار میشوید.
اگر به هر دلیلی (مثلاً قطع شدن صدای درمانگر) کسی شما را از این حالت بیرون نیاورد، یکی از این دو اتفاق میافتد:
- بهطور خودکار وارد خوابی طبیعی و سبک میشوید و پس از مدتی بیدار میشوید.
- بهسادگی متوجه شرایط میشوید و خودتان چشمهایتان را باز میکنید.
باور غلط ۵: بعد از هیپنوتیزم چیزی به یاد نمیآورم
پاسخ مستقیم: بیشتر افراد بعد از هیپنوتیزم همهچیز یا بخشهای مهم جلسه را به یاد میآورند. فراموشی پس از هیپنوتیزم معمولاً فقط وقتی رخ میدهد که آگاهانه تلقین شود، آن هم بیشتر در افراد بسیار هیپنوتیزمپذیر، و موقتی است.
فراموشی پس از هیپنوتیزم (Post-hypnotic Amnesia) پدیدهای شناختهشده در پژوهشهاست، اما خودبهخود اتفاق نمیافتد؛ معمولاً باید درمانگر بهطور مشخص آن را تلقین کند و حتی در این صورت هم خاطره با یک نشانه از پیش تعیینشده برمیگردد. در درمانهای امروزی این تلقین بهندرت استفاده میشود.
باور غلط ۶: با هیپنوتیزم میتوان رازهایم را فاش کرد
پاسخ مستقیم: هیپنوتیزم سرم حقیقت نیست؛ در هیپنوتیزم هم میتوانید دروغ بگویید یا چیزی را نگویید. نکته مهمتر اینکه هیپنوتیزم دقت حافظه را بیشتر نمیکند و ممکن است خاطره کاذب بسازد.
اطلاعاتی را که نمیخواهید فاش کنید، در هیپنوتیزم هم بر زبان نمیآورید. پژوهشهای حافظه نشان دادهاند که هیپنوتیزم اطمینان فرد به خاطراتش را بیشتر میکند، اما دقت آنها را نه؛ به همین دلیل در بسیاری از کشورها شهادت مبتنی بر «بازیابی خاطره با هیپنوتیزم» در دادگاه پذیرفته نمیشود. اگر برای کار روی خاطرات دردناک به هیپنوتیزم فکر میکنید، مقالههای «هیپنوتیزم و درمان تروما» و «کمرنگ کردن خاطرات بد با هیپنوتیزم» را بخوانید.
باور غلط ۷: هیپنوتیزم نوعی جادو یا قدرت فراطبیعی است
پاسخ مستقیم: خیر؛ هیپنوتیزم فرایندی روانشناختی است که از تواناییهای طبیعی ذهن مثل تمرکز، تخیل و تلقینپذیری استفاده میکند. پژوهشهای تصویربرداری مغز تغییرات مشخصی در شبکههای توجه و خودآگاهی هنگام هیپنوتیزم نشان دادهاند.
هیپنوتیزم هیچ ارتباطی با جادو یا نیروهای ماورایی ندارد. مهارتی است که با آموزش یاد گرفته میشود و انجمن روانشناسی آمریکا (APA) آن را حالتی از هوشیاری با توجه متمرکز و آگاهی کمتر از پیرامون تعریف میکند که توانایی پاسخ به تلقین را افزایش میدهد.
باور غلط ۸: هیپنوتیست قدرتهای مرموز و خاصی دارد
پاسخ مستقیم: هیپنوتراپیست حرفهای قدرت ماورایی ندارد؛ راهنما و تسهیلگری است که تکنیکهای آرامسازی، تمرکز و تلقین مؤثر را آموخته است. تغییر در ذهن خود شما رخ میدهد.
به همین دلیل خودهیپنوتیزم هم ممکن است: بسیاری از افراد بدون حضور هیپنوتیزور، با تمرین منظم همین حالت را در خود ایجاد میکنند. برای شروع، «آموزش هیپنوتیزم برای مبتدیان» را ببینید.
باور غلط ۹: هیپنوتیزم راهحل فوری و معجزهآسا برای همه مشکلات است
پاسخ مستقیم: هیپنوتیزم قرص جادویی نیست. برای بعضی مسائل ممکن است سریع نتیجه بدهد، اما بیشتر وقتها فرایندی چندجلسهای است که به انگیزه و مشارکت فعال شما نیاز دارد.
برای مسائل ریشهای و عمیق، ممکن است به چندین جلسه نیاز باشد و هیپنوتیزم اغلب در کنار رواندرمانی یا درمان پزشکی بهترین نتیجه را میدهد. داشتن انتظار واقعبینانه، کلید موفقیت در هر نوع درمانی از جمله هیپنوتیزم است.
باور غلط ۱۰: هیپنوتیزم برای بیماریهای جسمی کاربردی ندارد
پاسخ مستقیم: هیپنوتیزم بیماری جسمی را درمان نمیکند، اما بهعنوان درمان مکمل در کاهش درد، بهبود علائم سندروم روده تحریکپذیر (IBS) و کنترل تهوع و اضطراب ناشی از شیمیدرمانی شواهد خوبی دارد.
برای نمونه، هیپنوتراپی متمرکز بر روده (Gut-directed Hypnotherapy) در راهنمای مؤسسه ملی سلامت و مراقبت بریتانیا (NICE) برای بیماران IBS که به درمانهای دیگر پاسخ ندادهاند پیشنهاد شده است. بیشتر بخوانید: «هیپنوتیزم و سلامت بدن».
نتیجهگیری: از افسانه تا حقیقت
باورهای نادرست درباره هیپنوتیزم افراد زیادی را از تجربه این ابزار محروم کرده است. حقیقت این است که هیپنوتیزم روشی روانشناختی برای تمرکز، آرامش و پذیرش تلقینهای مفید است؛ نه کنترل ذهن، نه خواب و نه جادو. با شناخت درست و انتخاب درمانگر معتبر، میتوانید از آن برای مدیریت استرس، تغییر عادتها و بهبود کیفیت زندگی استفاده کنید. برای آشنایی بیشتر با انواع و کاربردهای هیپنوتیزم، مقاله «هیپنوتیزم چیست؟» و درباره رابطه آن با NLP، «آیا NLP بدون هیپنوتیزم کامل است؟» را بخوانید.

سوالات متداول
برای بیشتر افراد خیر، به شرط اینکه زیر نظر درمانگر آموزشدیده و معتبر انجام شود. اراده خود را از دست نمیدهید، اما عوارض گذرایی مثل سردرد یا سرگیجه و خطر خاطره کاذب در کار با خاطرات وجود دارد و افراد با سابقه روانپریشی باید احتیاط کنند.
بهعنوان روش کمکی برای افرادی که با اضطراب، فوبیا، عادتهای ناخواسته (مثل سیگار)، مشکلات خواب، درد مزمن یا سندروم روده تحریکپذیر درگیرند. برای افسردگی و مشکلات شدید روانی، در کنار درمان اصلی و با نظر متخصص استفاده شود.
به دنبال روانشناس، روانپزشک یا پزشک دارای مجوز باشید که آموزش هیپنوتیزم بالینی دیده است، درباره روش و محدودیتهایش شفاف صحبت میکند و وعده درمان معجزهآسا نمیدهد.
روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!
میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0
هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

