جراردو رایخل-دولماتوف کیست؟ تُکانوها، «یاگه» و شمنیسم آمازون
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: جراردو رایخل-دولماتوف (Gerardo Reichel-Dolmatoff، ۱۹۱۲ تا ۱۹۹۴) مردم‌شناس و باستان‌شناس اتریشی-کلمبیایی بود که با کوگی‌ها، تُکانوهای آمازون و بسیاری گروه‌های دیگر کار کرد. شناخته‌ترین کتاب‌های او درباره‌ی شمنیسم «کیهان آمازونی» (۱۹۷۱) و «شمن و جگوار» (۱۹۷۵) هستند.
برای زمینه، پیتر فرست، شمنیزم و جوآن هالیفاکس را ببینید.
رایخل-دولماتوف کیست؟ زندگی و ارتباطات
پاسخ مستقیم: مردم‌شناس و باستان‌شناسی که از ۱۹۳۹ در کلمبیا زندگی کرد و نخستین گروه مردم‌شناسی آن کشور را بنیان گذاشت.
طبق ویکی‌پدیا، او ۱۹۱۲ در سالتسبورگ، بخشی از اتریش-مجارستان، پسر هنرمندی به نام کارل آنتون رایخل به دنیا آمد، کلاسیک (لاتین و یونانی) خواند و بیشتر دبیرستان را در مدرسه‌ی بندیکتی کرمس‌مونستر گذراند؛ ۱۹۳۷–۳۸ در دانشکده‌ی ادبیات سوربن و مدرسه‌ی لوور شرکت کرد. ۱۹۳۹ به کلمبیا مهاجرت کرد، ۱۹۴۲ تابعیت گرفت و با کمک پل ریوه، مردم‌شناس فرانسوی، منشی جنبش فرانسه‌ی آزاد در کلمبیا شد. همسرش آلیسیا دوسان نیز مردم‌شناس و باستان‌شناس بود. ۱۹۴۵ مؤسسه‌ی مردم‌شناسی ماگدالنا را در سانتامارتا پایه‌گذاری کردند و ۱۹۶۴ او گروه مردم‌شناسی دانشگاه لس‌آندس را در بوگوتا بنیان گذاشت.
روش: کار میدانی بلندمدت
پاسخ مستقیم: زندگی و پژوهش میدانی میان گروه‌های بومی کلمبیا، همراه با کاوش باستان‌شناسی.
ویکی‌پدیا می‌نویسد او از دهه‌ی ۱۹۴۰ پنج سال در سیرا نوادا دسانتامارتا روی کوگی‌ها، آرهواکوها و ویوا کار کرد و تک‌نگاری دو جلدی درباره‌ی کوگی‌ها نوشت که تا امروز مرجع کلاسیک است. در باستان‌شناسی، در پوئرتو هورمیگا قدیمی‌ترین سفال تاریخ‌دار قاره‌ی آمریکا (آن زمان) را کشف کرد. ویکی‌پدیا همچنین می‌گوید او از دهه‌ی ۱۹۶۰ تا میانه‌ی دهه‌ی ۱۹۹۰ روی شمنیسم، کیهان‌شناسی، گیاهان توهم‌زا، ستاره‌شناسی بومی و معماری مالوکا آمازونی کار کرد. در سخنرانی ۱۹۸۷ گفت در جوامع بومی «فلسفه‌ای منسجم، اخلاقی والا و سازمان اجتماعی پیچیده» دیده است، نه «وحشی نجیب» و نه «بدوی» (برگردان آزاد).
آثار اصلی
پاسخ مستقیم: «کیهان آمازونی» (۱۹۷۱)، «شمن و جگوار» (۱۹۷۵)، «جنگل درون» و «شمن‌های جنگل بارانی».
ویکی‌پدیا او را نویسنده‌ی ۴۰ کتاب و بیش از ۴۰۰ مقاله می‌داند. در فهرست گزیده‌ی آن آمده: «مردم آریتاما»، «سرزمین برادران بزرگ‌تر»، «شمن‌های جنگل بارانی»، «یوروپاری: مطالعاتی درباره‌ی اسطوره‌ی بنیان آمازونی»، «جنگل درون: جهان‌بینی هندیان تُکانو»، «هندیان کلمبیا: تجربه و شناخت»، «شمن و جگوار» و «کیهان آمازونی». طبق کتابخانه‌ها «کیهان آمازونی» ۱۹۷۱ (شیکاگو) و «شمن و جگوار» ۱۹۷۵ (تمپل) منتشر شد. نقد HAHR می‌گوید دومی «یاگه» (نوعی Banisteriopsis) و پودرهای ویرولا و آنادنانتهرا را در آیین تُکانوها بررسی می‌کند. ما متن کتاب‌ها را بررسی نکرده‌ایم.
ارزیابی: چه چیزی مستند است؟
پاسخ مستقیم: مناصب، جایزه‌ها و فهرست آثار مستند است؛ ما نقد مستقلی از ادعاهای مردم‌شناسانه‌اش پیدا نکردیم.
طبق ویکی‌پدیا او ۱۹۷۵ مدال هاکسلی را گرفت، عضو فرهنگستان علوم کلمبیا و عضو خارجی وابسته‌ی فرهنگستان ملی علوم آمریکا بود و ۱۹۸۳ از بنیان‌گذاران فرهنگستان علوم جهان سوم شد؛ ژنرال دوگل هم نشان ملی شایستگی (Ordre national du Mérite) را به او داد. اما ادعای محوری آثار او ــ که ساختار آیین و کیهان‌شناسی تُکانوها منطق منسجمی دارد ــ توصیف یک پژوهشگر از دنیای دیگران است و ما برای آن بازبینی مستقلی پیدا نکردیم. پس آن را «روایت پژوهشی» می‌خوانیم، نه حقیقت علمی درباره‌ی «آنچه یاگه نشان می‌دهد».
شواهد: آیاواسکا و افسردگی
پاسخ مستقیم: یک کارآزمایی کوچک ۲۰۱۹ نشانه‌ی اثر کوتاه‌مدت یافته، اما درباره‌ی کار او نیست و توصیه‌ی مصرف نیست.
پالیانو-فونتس و همکاران (۲۰۱۹، Psychological Medicine) ۲۹ بیمار با افسردگی مقاوم به درمان را تصادفی به یک دُز آیاواسکا (۱۴ نفر) یا دارونما (۱۵ نفر) تقسیم کردند. نمرات افسردگی MADRS در روزهای ۱، ۲ و ۷ در گروه آیاواسکا کمتر بود؛ در روز هفتم پاسخ‌دهی ۶۴٪ در برابر ۲۷٪ و بهبود کامل ۳۶٪ در برابر ۷٪ بود (p برابر ۰٫۰۵۴ و بالای آستانه‌ی معمول). نویسندگان می‌گویند نتایج ایمنی و ارزش درمانی را در محیط مناسب پشتیبانی می‌کند، اما نمونه‌ی کوچک و محدودیت‌ها را یادآوری می‌کنند.
این پژوهش درباره‌ی «یاگه» تُکانوها یا توصیف‌های رایخل-دولماتوف نیست و دُز، ترکیب و بستر آیینی متفاوت است. اثر دارو در آزمایشگاه و ادعای کیهان‌شناختی یک جامعه دو پرسش جدا هستند.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا گروه مردم‌شناسی دانشگاه لس‌آندس را او بنیان گذاشت؟ | بله؛ ۱۹۶۴ طبق ویکی‌پدیا |
| آیا «کیهان آمازونی» را او نوشت؟ | بله؛ ۱۹۷۱ |
| آیا مدال هاکسلی گرفت؟ | بله؛ ۱۹۷۵ |
| آیا نقد مستقلی یافتیم؟ | خیر |
| آیا مصرف یاگه توصیه می‌شود؟ | خیر |
او را چطور بخوانیم؟
- او را «مردم‌شناس و باستان‌شناس» بخوانید، نه شمن و نه راهنمای مصرف.
- آنچه درباره‌ی یاگه و تُکانوها می‌خوانید روایت یک ناظر است؛ مصرف گیاهان توهم‌زا ریسک دارد و در بسیاری کشورها قانونی نیست.
- برای تمرین‌های آرام‌سازی و تمرکز بدون ماده می‌توانید آستانه را امتحان کنید؛ جایگزین درمان نیست.
جمع‌بندی
رایخل-دولماتوف از مردم‌شناسان و باستان‌شناسان مهم کلمبیا بود که کوگی‌ها و تُکانوها را بررسی کرد. نقش دانشگاهی، جایزه‌ها و آثارش مستند است، اما ما کتاب‌هایش را نخوانده‌ایم و نقد مستقلی نیافتیم. شواهد آیاواسکا زمینه‌ای است و کار او را ارزیابی نمی‌کند.
منابع
- Gerardo Reichel-Dolmatoff. Wikipedia.
- The Shaman and the Jaguar. Hispanic American Historical Review 57(2) (نقد).
- Amazonian Cosmos. University of Chicago Press, 1971 (فهرست).
- Palhano-Fontes F et al. Rapid antidepressant effects of the psychedelic ayahuasca in treatment-resistant depression. Psychol Med. 2019.
طبق ویکی‌پدیا، جراردو رایخل-دولماتوف (۱۹۱۲ تا ۱۹۹۴) مردم‌شناس و باستان‌شناس اتریشی-کلمبیایی بود که ۱۹۳۹ به کلمبیا مهاجرت کرد و ۱۹۴۲ شهروند آن شد. او دهه‌ها درباره‌ی کوگی‌ها، تُکانوها و بسیاری گروه‌های دیگر پژوهش کرد و نخستین گروه مردم‌شناسی کلمبیا را (۱۹۶۴) در دانشگاه لس‌آندس پایه‌گذاری کرد.
طبق فهرست کتابخانه‌ها، «کیهان آمازونی: نمادگرایی جنسی و دینی تُکانوها» ۱۹۷۱ در انتشارات دانشگاه شیکاگو درآمد. ما متن کتاب را بررسی نکرده‌ایم.
طبق نقد نشریه‌ی Hispanic American Historical Review، «شمن و جگوار: بررسی داروهای مخدر میان هندیان کلمبیا» (انتشارات دانشگاه تمپل ۱۹۷۵) شمنیسم تُکانوها و استفاده‌ی آیینی از یاگه، همراه با پودرهای ویرولا و آنادنانتهرا را بررسی می‌کند. ما کتاب را نخوانده‌ایم.
ویکی‌پدیا می‌نویسد او مدال یادبود هاکسلی انجمن سلطنتی مردم‌شناسی بریتانیا و ایرلند را ۱۹۷۵ گرفت، عضو فرهنگستان علوم کلمبیا و عضو خارجی وابسته‌ی فرهنگستان ملی علوم آمریکا بود و از بنیان‌گذاران فرهنگستان علوم جهان سوم (۱۹۸۳) شد.
یک آزمایش تصادفی کنترل‌شده‌ی ۲۰۱۹ روی ۲۹ بیمار افسردگی مقاوم به درمان نشان داد یک دُز آیاواسکا نمرات افسردگی را در روزهای ۱، ۲ و ۷ بیشتر از دارونما کاهش داد، اما نمونه کوچک بود. این پژوهش درباره‌ی تُکانوها یا کار رایخل-دولماتوف نیست و توصیه‌ی مصرف نیست.
نه. منابع ما او را باستان‌شناس و مردم‌شناس توصیف می‌کنند که کار میدانی می‌کرد، نه کسی که آیین را اجرا کند.
