مانتاک چیا کیست؟ تائوی درمانی جهانی، لبخند درونی، مدار کوچک و انرژی جنسی تائوئیستی

پاسخ کوتاه: مانتاک چیا (Mantak Chia، متولد ۱۹۴۴ در بانکوک) مؤلف و مدرس «تائوی درمانی جهانی» است و کتاب‌هایی درباره‌ی چی‌گونگ، کیمیای درونی و «انرژی جنسی تائوئیستی» دارد. بیشتر آنچه درباره‌ی او می‌خوانید، از زندگی‌نامه تا فواید تمرین‌ها، ادعای خود اوست و شاهد علمی مستقل ندارد.

در این مقاله او را معرفی می‌کنیم و هر جا از قول او می‌نویسیم می‌گوییم «به ادعای خودش». این مقاله معرفی و ارزیابی است، نه آموزش تمرین یا راهنمای درمان. برای زمینه‌ی بیشتر، چی کونگ چیست؟، تائوئیسم و دانتیان را ببینید. دیگر استادان چی‌گونگ: کن کوهن، یانگ جوئینگ مینگ و چونی لین.

مانتاک چیا کیست؟ زندگی‌نامه به نقل از خودش

پاسخ مستقیم: نویسنده و مدرس تایلندی‌تبار که در دهه‌ی ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ «تائوی درمانی جهانی» را در تایلند و آمریکا بنیان گذاشت؛ جزئیات زندگی‌نامه‌اش بیشتر از منابع مرتبط با خود او می‌آید.

طبق ویکی‌پدیا، چیا در ۲۴ آوریل ۱۹۴۴ در بانکوک به خانواده‌ای چینی‌تبار در تایلند به دنیا آمد. خانواده‌اش مسیحی بودند و پدربزرگش کشیش باپتیست و مادرش مبلغ بود. او می‌گوید از شش‌سالگی مراقبه‌ی بودایی آموخت و بعدها موای‌تای، تای‌چی، کونگ‌فو و تمرین‌های مراقبه‌ی تائوئی را از چند استاد یاد گرفت. به گفته‌ی خودش مهم‌ترین استادش یی انگ («ابر سفید»)، عضوی گوشه‌نشین از مکتب لونگ‌من (دروازه‌ی اژدها) تائوئیسم چوان‌جن، بود که به او نظامی کامل آموخت و اجازه‌ی تدریس داد؛ پژوهشگرانی چون لیویا کوهن (۲۰۰۸) هم همین روایت را آورده‌اند، اما سرچشمه‌ی آن گزارش خود چیا است. ویکی‌پدیا درباره‌ی تاریخ تأسیس مراکز او می‌نویسد او نخستین مدرسه‌ی «تائوی درمانی جهانی» را در ۱۹۷۴ در تایلند، مرکزی در نیویورک در ۱۹۷۹ و «مرکز آموزشی تائوی جهانی» (تائو گاردن) را پس از بازگشت به تایلند در ۱۹۹۴ در چیانگ‌مای ساخت؛ این تاریخ‌ها در ویکی‌پدیا هنوز نیازمند منبع مستقل‌اند.

پیتر کلارک (۲۰۰۶) تائوی درمانی چیا را یکی از معدود جنبش‌های دینی نوین تایلندی می‌داند که پیروان بین‌المللی پیدا کرده است. چیا بیش از ۶۰ کتاب نوشته و کتاب‌هایش به بیش از ۴۰ زبان ترجمه شده‌اند؛ این هم از ادعاهای مرتبط با خود او است.

نظام «نه فرمول» و ادعاهای چیا

پاسخ مستقیم: چیا نظامی به نام «نه فرمول» تدریس می‌کند که از آگاهی از چی شروع می‌شود و به «کیمیای درونی» و ادعای «بی‌مرگی» می‌رسد؛ همه‌ی این‌ها ادعای خود او است.

طبق ویکی‌پدیا، چیا می‌گوید هدف دو فرمول نخست بیدار کردن آگاهی از چی، تقویت آن و باز کردن «مسیرهای مهم چی» است و انرژی جنسی در پرورش چی نقش مهمی دارد. فرمول سوم، «همجوشی»، آغاز «کیمیای درونی» است که او آن را در سه مرحله می‌داند: تبدیل جینگ به چی، چی به شن و بازگشت شن به تهی. در تمرین‌های پیشرفته‌ی «کان و لی» می‌گوید باید چی‌ای قوی پرورش داد تا «پرل چی» یا «بدن درونی» پدید آید و سرانجام به «بی‌مرگی» برسد. این‌ها اصطلاحات سنت نیدان‌اند، اما سطح یقینی که چیا برای ادعاهایش بیان می‌کند را هیچ منبع مستقلی تأیید نکرده است؛ ویکی‌پدیا صریحاً می‌نویسد شاهد علمی برای چی و ادعاهای «نه فرمول» وجود ندارد.

لبخند درونی، شش صدای شفابخش و مدار کوچک

پاسخ مستقیم: «لبخند درونی» و «مدار کوچک» دو تمرین شناخته‌شده‌ی چیا هستند؛ تمرین‌های آرام‌سازی و تصویرسازی ذهنی‌اند و فواید ادعاشده برایشان ثابت نشده است.

• مدار کوچک (Microcosmic Orbit): در کتاب «Awaken Healing Energy Through the Tao» (۱۹۸۳) او گردش «چی» از مسیر پشت و جلوی بدن را شرح می‌دهد. این تمرین از سنت چی‌گونگ و نیدان می‌آید و چیا آن را زیربنای نظامش می‌داند.
• لبخند درونی و شش صدای شفابخش: کتابی از ۱۹۸۵ با عنوان فرعی «لبخند درونی، شش صدای شفابخش» که در آن مراقب به اندام‌هایش «لبخند می‌زند» و صداهایی را با تنفس تولید می‌کند. این تمرین‌ها می‌توانند آرام‌سازی ایجاد کنند، اما ادعای تأثیر بر اندام‌ها ادعای خود او است.
• چی نی تسانگ (Chi Nei Tsang): «ماساژ چی اندام‌های درونی»، کتابی از ۱۹۹۰ که چیا با مانیوان چیا نوشته است؛ ماساژ ناحیه‌ی شکم که به ادعای او اندام‌ها را درمان می‌کند. در منابعی که بررسی کردیم، کارآزمایی مستقلی برای این روش به‌طور اختصاصی نیافتیم.

انرژی جنسی تائوئیستی در کتاب‌های چیا

پاسخ مستقیم: چیا از ۱۹۸۴ درباره‌ی «پرورش انرژی جنسی» می‌نویسد و می‌گوید انرژی جنسی («جینگ») را می‌توان نگه داشت و به چی و شن تبدیل کرد؛ این نظریه‌ی کیمیای درونی است و پشتوانه‌ی پزشکی مستقل ندارد.

چیا کتاب‌های متعددی درباره‌ی این موضوع نوشته: «Taoist Secrets of Love: Cultivating Male Sexual Energy» با مایکل وین (۱۹۸۴)، «Healing Love Through the Tao: Cultivating Female Sexual Energy» با مانیوان چیا (۱۹۸۶) و «The Multi-Orgasmic Man» با داگلاس آبرامز (۱۹۹۶). کتاب‌هایی که با عنوان‌هایی مثل «راز تائوی عشق» (Taoist Secrets of Love) و «انرژی جنسی تائوئیستی» شناخته می‌شوند، همین‌ها هستند. بر پایه‌ی معرفی خود این کتاب‌ها، او تمرین‌هایی را درباره‌ی نگه‌داشتن و گردش «انرژی جنسی» ارائه می‌دهد؛ ما در این مقاله هیچ مرحله‌ی تمرینی یا جزئیات جنسی نمی‌دهیم.

پیشینه‌ی تاریخی هم هست: متن‌های چینی کهن درباره‌ی «هنر اتاق خواب» (فانگ‌ژونگ‌شو) در گنجینه‌ی دست‌نوشته‌های ماوانگدوی (حدود سده‌ی دوم پیش از میلاد) دیده می‌شود. اما ماچاچک و ویلکاکس (۲۰۰۳) نوشتن چیا را در سبک نگارشی مناسب مخاطب غربی می‌دانند که ترکیبی از نظریه و تجربه‌ی شخصی را می‌خواهد و به موجی از «کتابچه‌های راه عشق تائوئی» انجامیده است. جیمز میلر (۲۰۰۶) هم می‌گوید کتاب‌های او بحث سنتی فلسفه، اخلاق یا توصیه‌ی عملی روزمره ندارد.

سنجش پزشکی. ادعای «نگه داشتن انرژی» یا فواید سلامتی ناشی از کنترل انزال را مطالعه‌ی مستقلی ثابت نکرده است. تنها نمونه‌ی مرتبطی که می‌شناسیم مطالعه‌ی ریدر و همکاران (۲۰۱۶) روی ۳۱٬۹۲۵ مرد در «European Urology» است: مردانی که ماهانه ۲۱ بار یا بیشتر انزال گزارش کردند، خطر کلی کمتری برای سرطان پروستات (بیشتر از نوع کم‌خطر) نسبت به مردان با ۴ تا ۷ بار داشتند (نسبت خطر ۰٫۸۱ برای فراوانی در بیست‌سالگی و ۰٫۷۸ در چهل‌سالگی). این مطالعه مشاهده‌ای است، رابطه‌ی علّی نشان نمی‌دهد و توصیه‌ی شخصی نیست؛ ولی مطالعه‌ای هم نیافتیم که فایده‌ی نگه‌داشتن عمدی را نشان دهد.

دیدگاه‌های مستقل و ارزیابی شواهد

پاسخ مستقیم: پژوهشگران دانشگاهی چیا را یک آموزگار مؤثر چی‌گونگ و نیدان برای مخاطب غربی می‌دانند اما یادآوری می‌کنند کتاب‌هایش فاقد زمینه‌ی فلسفی و اخلاقی سنت‌اند؛ شاهد علمی برای ادعاهایش نیست.

جیمز میلر در «Chinese Religions in Contemporary Societies» (۲۰۰۶، ص ۲۶۸) تعلیمات چیا درباره‌ی چی و کیهان‌شناسی را شبیه آموزگار تائوئی هوآچینگ نی می‌داند، اما می‌گوید کتاب‌های او هیچ بحث فلسفه، اخلاق یا توصیه‌ی عملی روزمره‌ای ندارد؛ نظامی که چیا ارائه می‌دهد را چی‌گونگی کاملاً متمرکز و ریشه‌دار در نیدان توصیف می‌کند. لیویا کوهن (۲۰۰۸) روایت استادش یی انگ را نقل کرده است. ماچاچک و ویلکاکس (۲۰۰۳) هم نوشته‌ی او درباره‌ی جنسیت تائوئیستی را متناسب با خواننده‌ی غربی می‌دانند.

درباره‌ی شواهد پزشکی، پژوهش‌هایی که NCCIH درباره‌ی تای‌چی و چی‌گونگ مرور کرده، درباره‌ی چی‌گونگ به‌طور کلی است و نظام اختصاصی «تائوی درمانی جهانی» را ارزیابی نکرده است. هیچ منبعی که دیدیم ادعاهایی مثل «تبدیل جینگ به چی» یا «بدن درونی» را آزموده یا تأیید کرده باشد.

• آنچه مستند است: نام و کتاب‌های او، مراکز آموزشی‌اش و نظر پژوهشگرانی مثل میلر و کلارک درباره‌ی جایگاهش در تائوئیسم غربی.
• آنچه محل بحث است: اصالت سلسله‌ی آموزشی، رابطه‌ی نظامش با تائوئیسم سنتی و تفسیر او از سنت.
• آنچه تأییدپذیر نیست: فواید سلامتی و جنسی که خودش ادعا می‌کند، از ماساژ اندام‌ها تا «تبدیل جینگ» و «بی‌مرگی».

نکته‌های ایمنی و پزشکی

• این مقاله دستورالعمل تمرین نیست. هیچ تمرین مرتبط با انرژی جنسی، ماساژ شکم یا تنفس را نباید جایگزین ارزیابی پزشکی کرد.
• اگر درد لگن، درد یا سوزش هنگام ادرار، خون در ادرار یا مایع منی، مشکل نعوظ یا اختلال جنسی دارید، به پزشک یا اورولوژیست مراجعه کنید؛ درمان‌های جنسی ادعاشده جای معاینه را نمی‌گیرد.
• ماساژ عمیق شکم، به‌ویژه در بارداری، فتق، جراحی اخیر شکم، بیماری گوارشی، مصرف داروی ضدانعقاد یا تومور شناخته‌شده، باید با نظر پزشک انجام شود.
• تمرین‌هایی که با حبس یا تغییر الگوی تنفس همراه‌اند می‌توانند سرگیجه یا تپش قلب بدهند؛ در بیماری قلبی، فشار خون یا اضطراب شدید پیش از شروع با پزشک مشورت کنید و اگر علامت پیدا کردید فوراً متوقف شوید.
• گزارش شده که مراقبه‌ی طولانی یا شدید در برخی افراد ناراحتی روانی ایجاد کرده است؛ اگر سابقه‌ی بیماری روانی دارید یا مضطرب‌تر شدید، با روان‌پزشک یا روان‌شناس حرف بزنید.
• برای دوره‌های گران، سفرهای آموزشی یا بسته‌های «پیشرفته» با وعده‌ی «بی‌مرگی» یا درمان بیماری هزینه‌ی سنگین نپردازید.
• برای تمرین‌های آرام‌سازی و آگاهی بدنی، دوره‌ی آستانه را هم می‌توانید ببینید.

جمع‌بندی

مانتاک چیا آموزگار پرکتاب و تأثیرگذار چی‌گونگ و کیمیای درونی برای مخاطب غربی است و تمرین‌هایی مثل «لبخند درونی» و «مدار کوچک» را رواج داده است. اما بیشتر آنچه درباره‌ی او و فواید تمرین‌هایش می‌دانیم، از جمله ماجرای استادش و ادعای «انرژی جنسی»، ادعای خود او است و شواهد مستقلی ندارد. اگر به این حوزه علاقه دارید، آن را بخشی از تاریخ تائوئیسم غربی بخوانید و برای ادامه به چی کونگ چیست؟ و تائوئیسم مراجعه کنید.

منابع

• Mantak Chia. Wikipedia.
• Miller J, ed. Chinese Religions in Contemporary Societies. ABC-CLIO; 2006. p. 268.
• Kohn L. Chinese Healing Exercises: The Tradition of Daoyin. University of Hawai‘i Press; 2008. p. 221.
• Machacek DW, Wilcox MM, eds. Sexuality and the World’s Religions. ABC-CLIO; 2003. p. 96.
• Clarke PB. New Religions in Global Perspective. Routledge; 2006. p. 277.
• Rider JR et al. Ejaculation frequency and risk of prostate cancer: updated results with an additional decade of follow-up. Eur Urol. 2016;70(6):974-982.
• Chia M. Awaken Healing Energy Through the Tao. Aurora Press; 1983.
• Chia M, Winn M. Taoist Secrets of Love: Cultivating Male Sexual Energy. Aurora Press; 1984.
• Chia M, Chia M. Healing Love Through the Tao: Cultivating Female Sexual Energy. Healing Tao Books; 1986.
• Chia M, Chia M. Chi Nei Tsang: Internal Organ Chi Massage. Healing Tao Books; 1990.
• Tai Chi and Qigong: What You Need To Know. NCCIH, NIH.