هیپنوتیزم نمایشی چیست؟ تست‌های تلقین‌پذیری، تکنیک‌های صحنه و تفاوت با هیپنوتیزم درمانی

صحنه‌ی خالی تئاتر با پرده‌ی قرمز، یک صندلی چوبی و ساعت جیبی آویزان در نور نورافکن

فهرست مطالب

پاسخ کوتاه: هیپنوتیزم نمایشی (Stage Hypnosis) شاخه‌ای از هیپنوتیزم است که برای سرگرمی و روی صحنه اجرا می‌شود؛ هیپنوتیزور با تست‌های تلقین‌پذیری، داوطلبان پذیراتر را انتخاب می‌کند و با تلقین، رفتارهای جالب و خنده‌دار را از آن‌ها می‌گیرد. موفقیت آن بیشتر به تلقین‌پذیری سوژه‌ها، اعتمادبه‌نفس اجراکننده و برنامه‌ریزی نمایش بستگی دارد. هدف آن درمان نیست و با هیپنوتیزم بالینی تفاوت دارد.

هیپنوتیزم یعنی چه؟

پاسخ مستقیم: در تعریف علمی (انجمن روان‌شناسی آمریکا، ۲۰۱۴)، هیپنوتیزم حالتی از توجه متمرکز با کاهش آگاهی پیرامونی است که در آن توانایی پاسخ به تلقین بیشتر می‌شود. در نگاه وسیع‌تر این مقاله، هر نوع اثر گذاشتن هدفمند روی ذهن از راه تلقین را می‌توان نوعی هیپنوتیزم دانست.

هر نوع اثرگذاری روی ذهن را می‌توان در معنای وسیع هیپنوتیزم دانست؛ فرقی نمی‌کند این اثر از چه راهی باشد. ممکن است خودتان یا کس دیگری به شما تلقین کند که «لحظه‌به‌لحظه آرامش بیشتری خواهید داشت و هر نفسی که می‌کشید شما را دو برابر آرام‌تر می‌کند»؛ این یک‌جور اثر گذاشتن روی ذهن است.

یا از کنار یک بیلبورد تبلیغاتی در خیابان رد می‌شوید که طوری طراحی شده تا در ذهنتان بنشیند، در حافظه بماند و شما را به خرید ترغیب کند؛ این هم نوعی تلقین است. پس تعریف هیپنوتیزم خیلی گسترده‌تر از این تصور است که جایی دراز بکشیم، شخص خاصی جلوی ما ظاهر شود و ما بی‌هوش شویم؛ اصلاً چنین چیزی نیست. برای تعریف کامل‌تر، مقاله «هیپنوتیزم چیست؟» را بخوانید.

بزرگ‌ترین سوءتفاهم درباره هیپنوتیزم

بزرگ‌ترین مشکل این است که بسیاری هیپنوتیزم را چیزی جادویی، ماورایی و ترسناک نشان می‌دهند. واقعیت این است که هیپنوتیزم اراده را از بین نمی‌برد و نمی‌توان کسی را وادار کرد کاری خلاف ارزش‌های عمیقش انجام دهد. با این حال، موارد سوءاستفاده از اعتماد مراجع توسط افراد غیرحرفه‌ای گزارش شده است؛ برای همین فقط به درمانگران آموزش‌دیده و دارای مجوز مراجعه کنید. درباره این ترس‌ها، «آیا هیپنوتیزم خطرناک است؟» را ببینید.

پوستر قدیمی نمایش هیپنوتیزم با تصویر گرافیکی هیپنوتیزوری با کت‌وشلوار رسمی، دست‌های باز و چشمان خیره زیر نور زرد صحنه
پوستر نمایش هیپنوتیزور آلبانی، ۱۹۱۹؛ پوسترهای قدیمی هیپنوتیزم را رازآلود و ترسناک نشان می‌دادند، تصویری که با واقعیت فاصله دارد

هیپنوتیزم چگونه کار می‌کند؟ تلقین مثبت و منفی

پاسخ مستقیم: هیپنوتیزم با تلقین کار می‌کند؛ تلقین می‌تواند از راه هر یک از حواس (دیداری، شنیداری، لامسه، بویایی و…) وارد ذهن شود. تلقین مثبت چیزی را که کم است اضافه می‌کند (مثل اعتمادبه‌نفس) و تلقین منفی چیزی را که هست کم می‌کند (مثل اضطراب).

نوع تلقینکارکردمثال
تلقین مثبتاضافه کردن چیزی که کم استاعتمادبه‌نفس، تمرکز، حافظه
تلقین منفیکم کردن یا حذف چیزی که هستتنش، اضطراب، نگرانی، غم

این تلقین‌ها از هر راهی می‌توانند انجام شوند و یک هیپنوتیزور حرفه‌ای معمولاً ترکیبی از حواس پنج‌گانه را به کار می‌گیرد. اگر به این موضوع علاقه دارید، مقاله‌های «کلید شرطی در هیپنوتیزم چیست؟» و «تلقینات هیپنوتیزمی چیست؟» را هم بخوانید.

آیا در هیپنوتیزم اراده از بین می‌رود؟

خیر. فرض کنید کسی را عمیقاً هیپنوتیزم کرده‌ایم و از او می‌پرسیم «چقدر پول در حساب بانکی داری؟»؛ اگر نخواهد دیگران بدانند، جواب نمی‌دهد و نمی‌توانیم مجبورش کنیم. اگر به سوژه فشار بیاورید که کاری خلاف میلش انجام دهد، معمولاً از خلسه بیرون می‌آید؛ ضمیر ناخودآگاه اجازه نمی‌دهد چیزی به او تحمیل شود.

انواع هیپنوتیزم

پاسخ مستقیم: دو دسته اصلی هیپنوتیزم، خودهیپنوتیزم و دگرهیپنوتیزم است؛ از نظر کاربرد هم شاخه‌هایی مثل هیپنوتیزم درمانی، هیپنوتیزم نمایشی، مانیه‌تیزم و هیپنوتیزم محاوره‌ای (اریکسونی) داریم که اغلب با هم هم‌پوشانی دارند.

  • خودهیپنوتیزم (Self-hypnosis): حالتی که خودمان را هیپنوتیزم می‌کنیم؛ نگاه کنید به «خود هیپنوتیزم چیست؟».
  • دگرهیپنوتیزم (Hetero-hypnosis): حالتی که شخصی، شخص دیگر را هیپنوتیزم می‌کند.
  • هیپنوتیزم درمانی: کاربرد بالینی در روان‌شناسی، پزشکی و دندان‌پزشکی؛ مثلاً کمک به کاهش درد زایمان یا درد و اضطراب دندان‌پزشکی، تقویت اعتمادبه‌نفس و کاهش اضطراب. این کاربردها مکمل درمان پزشکی‌اند، نه جایگزین آن.
  • هیپنوتیزم نمایشی (استیج): برای نمایش و سرگرمی اجرا می‌شود.
  • مانیه‌تیزم: نوعی هیپنوتیزم بیشتر دیداری که ریشه در روش‌های فرانتس مسمر دارد.
  • هیپنوتیزم محاوره‌ای: یکی از انواع آن هیپنوتیزم اریکسونی است؛ بدون این‌که از شخص بخواهیم چشم‌هایش را ببندد، فقط با یک گفت‌وگوی معمولی انجام می‌شود.

دسته‌بندی‌های دیگری هم وجود دارد و در عمل بسیاری از روش‌ها ترکیبی‌اند و هم‌پوشانی دارند. مثال معروف اثر تلقین در پزشکی، «اثر دارونما» است: وقتی به کسی قرص بی‌اثری بدهند و با اطمینان بگویند دردش را کم می‌کند، بخشی از افراد واقعاً کاهش درد را تجربه می‌کنند.

روند کلی یک جلسه هیپنوتیزم

پاسخ مستقیم: هیپنوتیزم معمولاً پنج مرحله دارد: آماده‌سازی، ورود به خلسه، عمیق‌سازی خلسه، تلقین و خروج از خلسه. در تمام این مدت سوژه صداها را می‌شنود، آگاه است و هر وقت بخواهد می‌تواند بیرون بیاید.

  1. آماده‌سازی: مثلاً چند نفس عمیق و آرام، و توضیح این‌که قرار است چه اتفاقی بیفتد.
  2. ورود به خلسه: مثلاً به دو انگشت نگاه می‌کنید و فقط روی آن‌ها تمرکز دارید؛ چشم‌ها کم‌کم خسته و پلک‌ها سنگین می‌شوند و با هر نفس آرام‌تر می‌شوید تا پلک‌ها بسته بمانند.
  3. عمیق‌سازی: مثلاً تصور می‌کنید ده پله رو به پایین وجود دارد و با هر قدم و هر نفس عمیق، یک پله پایین‌تر می‌روید.
  4. تلقین: تلقین هیپنوتیزمی، مثل «با هر نفس، اعتمادبه‌نفستان بیشتر و بیشتر می‌شود»، و تلقین پس‌هیپنوتیزمی، مثل «از این به بعد صبح‌ها سرحال و با انگیزه سراغ کارهایتان می‌روید».
  5. خروج از خلسه: نفس عمیق می‌کشید، آرام به حالت طبیعی برمی‌گردید و سرحال چشم‌ها را باز می‌کنید؛ ساده‌ترین بخش کار است.
دیاگرام پنج مرحله‌ی هیپنوتیزم: آماده‌سازی، ورود به خلسه، عمیق‌سازی، تلقین و خروج از خلسه
روند کلی هیپنوتیزم در پنج مرحله؛ سوژه در تمام مدت آگاه است و هر وقت بخواهد می‌تواند بیرون بیاید.

برای جزئیات هر مرحله، مقاله «مراحل و روش‌های انجام هیپنوتیزم» را ببینید.

آیا ممکن است کسی در هیپنوتیزم بماند؟

نه. اگر سوژه از خلسه بیرون نیاید و او را به حال خود رها کنیم، یا خودش بیرون می‌آید یا به خواب طبیعی می‌رود و بعد بیدار می‌شود. اما اگر هیپنوتیزور هول شود و به زور بخواهد او را بیدار کند، فقط اضطراب خودش و سوژه را بیشتر می‌کند و با تلقین‌های اضافه، روند را طولانی‌تر می‌کند. کافی است تلقین اضافه ندهیم.

خطر واقعی: هیپنوتیزور ناشی

مهم‌ترین خطر هیپنوتیزم این است که هیپنوتیزور کاربلد نباشد و نداند چه تلقینی را چطور بدهد. مثلاً مراجعی می‌گوید «می‌خواهم اضطرابم از بین برود» و او ناگهان تلقین می‌کند «از الان هیچ اضطرابی نداری»؛ یا برای کسی که عاشق شیرینی است تلقین می‌کند «داخل نان خامه‌ای سوسک است». این روش‌های تنفری می‌توانند به روان فرد آسیب بزنند و عوارض جانبی داشته باشند.

به همین ترتیب اگر به فرد سیگاری فقط بگوییم «از سیگار متنفری»، شاید سیگار نکشد، اما وقتی عصبانی شود و تخلیه همیشگی‌اش را نداشته باشد، ممکن است رفتار پرخاشگرانه‌تری نشان دهد. تلقین درست باید نیاز پشت عادت را هم در نظر بگیرد؛ نمونه درست را در «ترک سیگار با هیپنوتیزم» ببینید.

هیپنوتیزم نمایشی چیست و چطور اجرا می‌شود؟

پاسخ مستقیم: هیپنوتیزم نمایشی همان اصول تلقین را برای سرگرمی به کار می‌گیرد؛ چون برای تماشاگران ناآشنا قدرتمند و عجیب به نظر می‌رسد، جذاب است، اما بسیاری از اجراهای آن در واقع ساده‌اند و بخشی هم ترفند نمایشی است.

بیشتر وقت‌ها این بخش جذاب‌تر است و افرادی که با هیپنوتیزم آشنا نیستند آن را کاری قدرتمند و عجیب می‌دانند و هیپنوتیزورها هم از همین استفاده می‌کنند. مثلاً در کارگاه خودهیپنوتیزم عمیق، بدن یک شخص را منقبض کردیم و بین دو صندلی قرار دادیم؛ این ظاهراً هیجان‌انگیز است اما در واقع کار ساده‌ای است.

در کارگاه خلسه عمیق هم خانمی داوطلب شد که هیپنوتیزم‌پذیری کمی داشت و تا حدی مقاومت درونی هم داشت؛ هیپنوتیزم کردن او سخت‌تر بود و یک ربع گفت‌وگو لازم شد. هدف این بود که فیلم آموزشی این دو کارگاه مکمل هم باشند. در ادامه درباره تکنیک‌هایی صحبت می‌کنیم که بعضی از آن‌ها ترفند نمایشی‌اند.

مراحل یک نمایش هیپنوتیزم

  1. مقدمه: درباره هیپنوتیزم صحبت می‌کنیم و برای خود و هیپنوتیزم جایگاه‌سازی می‌کنیم.
  2. انتخاب سوژه: به‌ندرت پیش می‌آید که در هیپنوتیزم نمایشی کل جمع هیپنوتیزم شوند. در بهترین حالت حدود دو سوم افراد از هیپنوتیزم جمعی احساس یا نتیجه‌ای می‌گیرند و یک سوم هیچ چیزی حس نمی‌کنند؛ برای همین معمولاً یک یا چند سوژه را روی صحنه دعوت می‌کنیم.
  3. ورود به خلسه، عمیق‌سازی، تلقین‌های نمایشی و خروج طبق همان پنج مرحله بالا.

سوژه را چگونه انتخاب می‌کنند؟

دو راه وجود دارد. هیپنوتیزور حرفه‌ای از کل جمع تست هیپنوتیزم‌پذیری می‌گیرد (طوری که انگار می‌خواهد همه را هیپنوتیزم کند) و پذیراترین افراد را انتخاب می‌کند. هیپنوتیزور ناشی از قبل با دو سه نفر هماهنگ می‌کند و هر کس هم داوطلب شود، فقط همان‌ها را انتخاب می‌کند.

بعضی تازه‌کارها هم خودِ تست‌های هیپنوتیزم‌پذیری را به‌عنوان نمایش اجرا می‌کنند؛ این کار اشتباه نیست، چون تست‌ها جذابیت خودشان را دارند.

تست هیپنوتیزم‌پذیری چیست؟

پاسخ مستقیم: تست هیپنوتیزم‌پذیری میزان پاسخ فرد به تلقین را در حالت بیداری و بدون ورود به خلسه می‌سنجد؛ هرچه فرد بیشتر به تلقین‌هایی مثل «دستت سنگین می‌شود» پاسخ دهد، هیپنوتیزم‌پذیرتر است.

در خلسه هیپنوتیزمی، بدن به بعضی تلقین‌ها پاسخ فیزیولوژیک می‌دهد؛ مثلاً تغییر حس دما یا ضربان قلب، یا افتادن دست وقتی می‌گوییم سنگین شده است. اما در تست هیپنوتیزم‌پذیری فرد وارد خلسه نشده؛ بدون گفتن «چشم‌هایت را ببند» یا «عمیق شدی»، در بیداری می‌گوییم «تصور کن دستت سنگین می‌شود» و می‌بینیم چقدر تلقین‌پذیر است.

تست قفل شدن دست‌ها

  1. دست‌ها را در هم قلاب کنید و محکم فشار دهید (چشم‌ها می‌توانند باز یا بسته باشند).
  2. تصور کنید روی دست‌هایتان چسب ریخته شده و انگشت‌ها سفت و محکم به هم چسبیده‌اند.
  3. حالا سعی کنید دست‌ها را از هم جدا کنید؛ بکشید، محکم بکشید.

در این تست بدون ورود به خلسه، با یک جمله روی ذهن اثر گذاشته شد. کسی که دست‌هایش به‌سختی جدا می‌شود هیپنوتیزم‌پذیرتر است؛ کسانی که خیلی راحت دست‌ها را باز می‌کنند هیپنوتیزم‌پذیری کمتری دارند و معمولاً برای نمایش انتخاب نمی‌شوند، چون ورودشان به خلسه زمان‌بر است. خودتان هم می‌توانید با «چگونه بفهمیم هیپنوتیزم‌پذیر هستیم؟» آشنا شوید.

توصیه مهم: اگر دوست دارید این کارها را در جمع‌های خانوادگی و دوستانه انجام دهید، تا وقتی حرفه‌ای و باتجربه نشده‌اید فقط تست‌ها را اجرا کنید و کسی را هیپنوتیزم نکنید؛ ممکن است دردسر ایجاد شود.

ویژگی‌های یک هیپنوتیزور موفق

پاسخ مستقیم: هیپنوتیزور نمایشی باید با اعتمادبه‌نفس و قاطع صحبت کند، عجله نکند و پیش از اجرا در تماشاگران اشتیاق و کنجکاوی ایجاد کند؛ عجله شایع‌ترین دلیل شکست نمایش است.

  • اعتمادبه‌نفس: باید راحت و مطمئن صحبت کند؛ در نمایش، لحن مردد و بی‌انرژی اثر تلقین را کم می‌کند.
  • عجله نکردن: بسیاری حتی در جلسه درمانی به‌خاطر عجله نمی‌توانند فرد را هیپنوتیزم کنند؛ در نمایش هم وقتی سوژه هیپنوتیزم نمی‌شود یا کار وسط اجرا خراب می‌شود، دلیلش اغلب عجله است.
  • ایجاد اشتیاق پیش از اجرا: اگر جمع از قبل کلافه و بی‌حوصله منتظر باشد، هول می‌شوید و عجله می‌کنید؛ اما اگر با هیجان توضیح دهید و کنجکاوی آن‌ها را تحریک کنید، مشتاق منتظر می‌مانند و شما با آرامش بیشتری کار می‌کنید.

نقطه نگاه و زاویه نگاه

نقطه نگاه: بیشتر هیپنوتیزورها یا چشم در چشم سوژه نگاه می‌کنند یا به نقطه بین دو ابروی او. حالت دوم بهتر است؛ سوژه حس می‌کند روبه‌روی چشم‌هایش هستید اما مستقیم به چشمش نگاه نمی‌کنید و انگار به پیشانی‌اش خیره شده‌اید، و این اثر را بیشتر می‌کند.

زاویه نگاه: بهتر است نگاه سوژه همیشه رو به بالا باشد. اگر قدش از شما بلندتر است، از او بخواهید روی صندلی بنشیند. نگاه کردن با زاویه حدود ۳۰ درجه رو به بالا خودبه‌خود او را به خلسه سبکی می‌برد و آماده‌اش می‌کند تا تلقین‌ها را راحت‌تر بپذیرد، به تست‌ها پاسخ دهد و عمیق‌تر شود.

تست‌ها و اجراهای رایج هیپنوتیزم نمایشی

پاسخ مستقیم: رایج‌ترین اجراها تلقین‌های حرکتی ساده‌اند (غش به عقب، قفل شدن دست‌ها و پلک‌ها، پرواز یا سقوط دست) و بعد تلقین‌های پیچیده‌تر مثل تغییر مزه، ناتوانی در صحبت کردن یا نشستن که فقط روی سوژه‌های بسیار تلقین‌پذیر جواب می‌دهند.

اجرانحوه کلیسختی
غش به عقببا چشم بسته تلقین می‌شود نیرویی او را به عقب می‌کشد؛ حتماً کسی پشت سوژه آماده گرفتن او باشدآسان
سقوط به جلومثل قبلی اما رو به جلو؛ نیاز به دستیار روبه‌رو و کنار سوژهآسان
قفل شدن دست‌ها یا پلک‌هاتلقین چسبیدن انگشت‌ها یا پلک‌ها به همآسان
چسبیدن چوب به دستتلقین می‌شود چوب کوتاهی که در دست دارد چسبیده و رها نمی‌شودمتوسط
سقوط دستتلقین سنگینی دست؛ جاذبه هم کمک می‌کندآسان
پرواز دستتلقین سبکی دست مثل بادکنک تا دست بالا برود؛ خلاف جاذبه استسخت‌تر
تست مزهتلقین ترش یا شور شدن نوک انگشت و حس آن در دهانمتوسط
ناتوانی در صحبت، نشستن یا بلند شدنتلقین موقت قفل شدن زانوها یا زبانفقط برای سوژه‌های بسیار پذیرا

نمونه متن تلقین: پرواز دست

«دست‌هایتان را روی پاهایتان بگذارید و چشم‌ها را ببندید. یک نفس عمیق بکشید و حس کنید دست‌هایتان چقدر سبک شده‌اند؛ انگار از جنس بادکنک‌اند، توخالی و پر از هوا. با هر نفس سبک‌تر می‌شوند و انگار طنابی نامرئی آن‌ها را آرام به سمت بالا می‌کشد… حالا چشم‌ها را باز کنید، دست‌ها را در همان نقطه نگه دارید و بعد آرام‌آرام پایین بیاورید و کاملاً ریلکس روی پاها بگذارید.» تکرار آرام و یکنواخت همین تصویر سبکی، کلید این تلقین است.

نمونه متن تلقین: تست مزه

«به نوک انگشتتان نگاه کنید؛ انگار آغشته به آب‌لیموست، ترشِ ترش… حالا آب‌لیمو تبخیر شده و نوک انگشت پر از کریستال‌های نمک است و شوری را در دهانتان حس می‌کنید.» در هیپنوتیزم جمعی حدود دو سوم افراد مزه را حس می‌کنند و می‌توان آرام‌آرام و با فاصله، سه چهار مزه (شوری، تندی، شیرینی، تلخی) را عوض کرد. در پایان بگویید «یک بار آب دهانتان را قورت دهید و مزه دهانتان طبیعی می‌شود».

خارش، انعطاف بدن و انقباض

  • احساس خارش: با چشم بسته تلقین می‌شود خارش از پاها شروع می‌شود و پخش می‌شود و با یک نفس عمیق کاملاً از بین می‌رود؛ خیلی از آن استقبال نمی‌شود، اما برای جلب اعتماد به کار می‌رود.
  • افزایش انعطاف بدن: با تکرار تصویر «بدنت آن‌قدر نرم است که کامل خم می‌شوی»، فرد در ده بیست دقیقه بیشتر از همیشه خم می‌شود؛ اما ممکن است دو سه روز بدن‌درد بگیرد و باید از قبل به او گفته شود.
  • انقباض دست یا پا: تلقین می‌شود هر جا دست کشیده شد منقبض می‌شود؛ فرد ممکن است حدود بیست دقیقه همین‌طور بماند، اما بعدش ممکن است بدن‌درد بگیرد.

هشدار ایمنی: اجرای معروف «پل انسانی» که بدن منقبض‌شده سوژه را بین دو صندلی می‌گذارند و کسی روی او می‌ایستد، خطر آسیب جدی ستون فقرات دارد، چون سوژه در خلسه درد و فشار را به‌درستی حس نمی‌کند. امروز بیشتر انجمن‌های حرفه‌ای هیپنوتیزم آن را منع می‌کنند؛ هرگز آن را اجرا نکنید.

اثر تلقین روی کبودی و درد

یکی از اجراهای پزشکی‌تر این است که فرد را در یک ربع تا بیست دقیقه وارد خلسه کنیم و تلقین کنیم جریان خون بیشتر شده و کبودی را با خود می‌برد؛ گاهی رنگ کبودی کم‌رنگ‌تر به نظر می‌رسد. شواهد علمی درباره سرعت و میزان این اثر محدود است و نباید آن را معجزه دانست.

درباره دردهایی مثل درد سنگ کلیه هم هیپنوتیزم می‌تواند به‌عنوان مکمل، به کاهش درک درد و اضطراب کمک کند؛ اما سنگ را خرد یا دفع نمی‌کند و جایگزین درمان پزشکی نیست. همچنین هیپنوتیزم هیچ اثری روی اجسام ندارد. برای کاربردهای سلامت، «چگونه هیپنوتیزم به سلامت بدن کمک می‌کند؟» را ببینید.

هیپنوتیزم با چشم باز و تلقین‌های دیداری

پاسخ مستقیم: در هیپنوتیزم با چشم باز، سوژه بسیار پذیرا پس از دست‌کم ۱۵ تا ۲۰ دقیقه عمیق‌سازی، چشم‌ها را باز می‌کند اما در خلسه می‌ماند و تلقین‌های دیداری را می‌پذیرد؛ اجراهای «سی‌ثانیه‌ای» تلویزیونی اغلب صحنه‌سازی‌اند.

هیپنوتیزم با چشم باز با تست‌های لحظه‌ای مثل غش به عقب فرق دارد. یک فرد بسیار هیپنوتیزم‌پذیر را وارد خلسه می‌کنیم و عمیق می‌کنیم؛ این کار دست‌کم یک ربع تا بیست دقیقه زمان می‌برد. بعد تلقین می‌کنیم: «بدون این‌که از خلسه خارج شوی چشم‌هایت را باز می‌کنی و همین که چشم‌ها باز شد، خلسه‌ات دو برابر عمیق‌تر می‌شود.»

سوژه چشم‌هایش را باز می‌کند اما در خلسه است؛ ممکن است دیگر تماشاگران را نبیند و اگر بگوییم «الان در سیبری هستی»، کم‌کم سردش شود و خودش را جمع کند، یا با تلقین «زیر پایت یخ زده» احتیاط کند. نسخه هدفمند و غیرنمایشی این حالت را در «هیپنوتیزم با چشمان باز» بخوانید.

تلقین دیداری مثبت و منفی

  • تلقین دیداری منفی (ندیدن چیزی که هست): بسیار سخت است و فقط روی سوژه‌های خیلی پذیرا و با هیپنوتیزور باتجربه جواب می‌دهد؛ مثلاً سوژه هیپنوتیزور را که جلویش ایستاده نمی‌بیند یا ماژیک داخل دست را نمی‌بیند.
  • تلقین دیداری مثبت (دیدن چیزی که نیست): راحت‌تر است؛ مثلاً «بالا را نگاه کن، آسمان را ببین» و سوژه ابرها و پرنده‌ها را تصور می‌کند.
  • تبدیل یک شیء موجود: از همه راحت‌تر است؛ به‌جای «این‌جا یک شیر هست»، بگویید «این صندلی تبدیل به شیر می‌شود»، چون ذهن از چیزی که واقعاً هست استفاده می‌کند.
اینفوگرافیک سه سطح تلقین دیداری: تبدیل یک شیء موجود آسان‌تر، تلقین دیداری مثبت متوسط و تلقین دیداری منفی سخت‌تر
سه نوع تلقین دیداری به ترتیب سختی؛ تبدیل یک شیء موجود از همه آسان‌تر و ندیدن چیزی که هست از همه سخت‌تر است.

همه این اجراها هیپنوتیزم‌اند، چون گفتیم هیپنوتیزم هر گونه اثر گذاشتن روی ذهن از راه تلقین است؛ حتی اگر فرد را خیلی وارد خلسه نکرده باشیم و فقط بگوییم «به عقب کشیده می‌شوی» و او بیفتد.

مقاومت هیپنوتیزمی و هیپنوتیزم سریع

پاسخ مستقیم: مقاومت هیپنوتیزمی یعنی سوژه عمداً با تلقین همراهی نکند. هیپنوتیزور حرفه‌ای برای این حالت به‌جای زور، از پرت کردن حواس، غافلگیری و تکنیک‌های القای سریع روی سوژه‌های پذیرا استفاده می‌کند؛ روش‌های قدیمی مثل فشار دادن شاهرگ گردن خطرناک و غیراخلاقی‌اند.

فرض کنید وسط نمایش، کسی که در تست هیپنوتیزم‌پذیری تقلب کرده (مثلاً با تلقین سبکی دست، سریع دستش را بالا آورده) داوطلب می‌شود و حالا می‌خواهد مقاومت کند و برنامه را خراب کند. این با هیپنوتیزم‌پذیری پایین فرق دارد: فرد کم‌پذیرا مقاومت نمی‌کند و فقط زمان بیشتری لازم دارد، اما کسی که مقاومت می‌کند اصلاً به تلقین گوش نمی‌دهد.

در این شرایط هیپنوتیزور حرفه‌ای حواس سوژه را به چند جای مختلف پرت می‌کند، با نگاه مستقیم و دستورهای کوتاه و قاطع او را درگیر می‌کند، یا خیلی ساده آن سوژه را با احترام کنار می‌گذارد و فرد دیگری را انتخاب می‌کند.

هشدار جدی: در گذشته بعضی هیپنوتیزورهای نمایشی برای «شکستن مقاومت»، شاهرگ گردن (سرخرگ کاروتید) سوژه را فشار می‌دادند تا خون‌رسانی مغز کم شود و او گیج و بی‌حال بیفتد، یا او را وادار می‌کردند پشت سر هم و تند نفس عمیق بکشد تا سرگیجه بگیرد و از حال برود. این‌ها هیپنوتیزم نیست و بسیار خطرناک است: فشار روی کاروتید می‌تواند باعث سکته مغزی، کندی شدید ضربان قلب و بیهوشی شود و تنفس تند (هایپرونتیلاسیون) با کاهش دی‌اکسید کربن خون، رگ‌های مغز را تنگ می‌کند و باعث سرگیجه و غش می‌شود. هرگز این کارها را انجام ندهید و اجازه ندهید روی شما انجام شود.

القای سریع با غافلگیری

تکنیک‌های هیپنوتیزم سریع بر غافلگیری تکیه دارند و فقط روی افراد هیپنوتیزم‌پذیرتر جواب می‌دهند، نه همه. مهم‌ترین نکته این است که سوژه حواسش به شما باشد؛ اگر کسی سرگرم یادداشت‌برداری است، او را انتخاب نکنید.

نمونه رایج، القای «دست دادن» یا «کشیدن دست» است: سوژه دستش را روی کف دست هیپنوتیزور فشار می‌دهد و نفس عمیق می‌کشد؛ ناگهان دست خالی می‌شود و هیپنوتیزور با فرمان کوتاه «بخواب» او را به خلسه می‌برد، بعد با تلقین آرام‌سازی عمیقش می‌کند و در پایان با شمارش و تلقین سرحالی، کاملاً هوشیار بیدارش می‌کند. آنچه کار می‌کند، شوک ناگهانی و به هم خوردن الگوی انتظار ذهن است.

منابع فارسی برای یادگیری هیپنوتیزم نمایشی

پاسخ مستقیم: دو کتاب فارسی مفید در این زمینه «دایرةالمعارف هیپنوتیزم» اثر اورموند مک‌گیل و «هیپنوتیزم هارتلند» (هر دو با ترجمه دکتر جمالیان) هستند؛ کتاب مک‌گیل بیشتر به هیپنوتیزم نمایشی می‌پردازد.

  • دایرةالمعارف هیپنوتیزم (اورموند مک‌گیل): حدود ۴۰۰ صفحه؛ ابتدا چیستی و روش هیپنوتیزم را توضیح می‌دهد و از حدود صفحه ۱۵۰ به بعد اختصاصاً به هیپنوتیزم نمایشی می‌پردازد. ایده‌هایی مثل آزمون چسبیدن انگشت‌ها، «گم کردن انگشت»، فراموش کردن موقت نام و ابزارهای جانبی مثل چوب، چراغ‌قوه، پاندول و گوی را معرفی می‌کند و در پایان، برنامه کامل یک جلسه نمایش (از سخنرانی و مقدمه تا هیپنوتیزم جمعی، سوژه‌ها و خداحافظی) را ارائه می‌دهد.
  • هیپنوتیزم هارتلند: منبعی کلاسیک‌تر و بالینی‌تر برای درک اصول هیپنوتیزم.

برای آشنایی با ریشه‌های تاریخی نمایش‌های هیپنوتیزم از مسمر تا امروز هم مقاله «تاریخچه هیپنوتیزم» را بخوانید.

جمع‌بندی

هیپنوتیزم نمایشی همان اصول تلقین و خلسه را برای سرگرمی به کار می‌گیرد: انتخاب سوژه‌های پذیرا با تست، اعتمادبه‌نفس و حوصله هیپنوتیزور، و اجراهای ساده‌ای که برای تماشاگر جادویی به نظر می‌رسند. سوژه در تمام مدت اراده دارد و خطر اصلی، هیپنوتیزور ناشی و اجراهای ناایمن است. اگر می‌خواهید هیپنوتیزم را اصولی یاد بگیرید، از «آموزش هیپنوتیزم برای مبتدیان» شروع کنید و دوره «آموزش هیپنوتیزم ذنیران» را ببینید.

سوالات متداول

هیپنوتیزم نمایشی چیست؟

هیپنوتیزم نمایشی اجرای هیپنوتیزم روی صحنه با هدف سرگرمی است که در آن هیپنوتیزور با تلقین، داوطلبان را به انجام کارهای جالب و غیرمعمول هدایت می‌کند.

فرق هیپنوتیزم نمایشی با هیپنوتیزم درمانی چیست؟

هیپنوتیزم نمایشی برای سرگرمی تماشاگران است، اما هیپنوتیزم درمانی در جلسه‌ای خصوصی و با هدف کمک به حل مشکل مراجع انجام می‌شود.

چرا فقط بعضی از تماشاگران روی صحنه هیپنوتیزم می‌شوند؟

هیپنوتیزور با تست‌های تلقین‌پذیری افرادی را انتخاب می‌کند که پذیرش بیشتری دارند؛ همه افراد به یک اندازه به تلقین پاسخ نمی‌دهند.

آیا سوژه در هیپنوتیزم نمایشی کنترل خود را از دست می‌دهد؟

خیر؛ سوژه هوشیار است و معمولاً کاری را که با ارزش‌های خودش در تضاد باشد انجام نمی‌دهد. همراهی او بیشتر از تمرکز و پذیرش تلقین در فضای نمایش می‌آید.

برای یادگیری هیپنوتیزم نمایشی از کجا شروع کنیم؟

یادگیری اصول هیپنوتیزم و تلقین، تمرین تست‌های تلقین‌پذیری و مطالعه منابع تخصصی هیپنوتیزم نمایشی گام‌های اول هستند؛ رعایت اخلاق و احترام به داوطلبان هم ضروری است.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاه‌ها

  1. Arman میگوید:

    چقدر هیپنوتیزم نمایشی هیپنوتیزم کارای بزرگ جهان در مقابل دوربین و صحنه واقعیه؟
    آیا هماهنگن با سوژه یا باهاش چند جلسه ای کار میکنن؟
    چقدر از منیه تیزم استفاده میکنن در هیپنوتیزم نمایشی؟

    • پشتیبانی ذنیران میگوید:

      بیشتر فیلم هایی که می‌بینید هماهنگ شده است و عموما کسی چنین توانایی ندارد که هیپنوتیزم نمایشی را با تکنیک های مانیه تیزم انجام بدهد

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر