پیرز ویتبسکی کیست؟ «شمن»، «گفت‌وگو با مردگان» و مردم گوزن‌دار سیبری
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: پیرز ویتبسکی (Piers Vitebsky) مردم‌شناس اجتماعی دانشگاه کمبریج است که دهه‌ها میان شمن‌ها و مردم سورا در هند و گوزن‌داران کوچنده‌ی سیبری کار کرده است. کتاب‌های او «شمن» (۱۹۹۵)، «گفت‌وگو با مردگان» (۱۹۹۳) و «مردم گوزن‌دار» (۲۰۰۵) هستند.
برای زمینه، شمنیزم، سرگئی شیروکوگوروف و آنا-لینا سیکالا را ببینید.
ویتبسکی کیست؟ زندگی و ارتباطات
پاسخ مستقیم: مردم‌شناس اجتماعی؛ رئیس مردم‌شناسی SPRI کمبریج از ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۶.
طبق ویکی‌پدیا، ویتبسکی ۱۹۷۱ در کینگز کالج کمبریج زبان‌های باستان و مدرن را به پایان برد، دیپلم مردم‌شناسی اجتماعی را در آکسفورد گرفت، در اواخر دهه‌ی ۱۹۷۰ دانشجوی وابسته‌ی دانشکده‌ی اقتصاد دهلی بود و دکترایش را ۱۹۸۲ از SOAS لندن گرفت. صفحه‌ی SPRI می‌گوید او از ۱۹۷۵ در هند و از ۱۹۸۸ در سیبری کار میدانی کرده، «نخستین غربی پس از انقلاب» بود که بلندمدت با یک جامعه‌ی بومی روسیه زندگی کرد، حدود ۴۰ رساله‌ی دکترا را راهنمایی کرده و زبان سورا را می‌داند. ویکی‌پدیا می‌نویسد پس از چند ماه کار در موزه‌ی مردم‌شناسی لنینگراد در ۱۹۸۸ اجازه‌ی پرواز به یاکوتسک را گرفت.
روش: کار میدانی بلندمدت و زبان
پاسخ مستقیم: زندگی بلندمدت میان جوامع، یادگیری زبان و مقایسه‌ی سیبری و جنگل‌های هند.
SPRI او را «مردم‌شناس اجتماعی متخصص دین، روان‌شناسی، شعر و بوم‌شناسی جوامع کوچک‌مقیاس و رابطه‌ی آن‌ها با دولت مرکزی» معرفی می‌کند. در همان صفحه آمده او آغازگر و برگزارکننده‌ی سمینار بین‌رشته‌ای Magic Circle درباره‌ی دین، آیین و نمادگرایی در کمبریج بود و در حال نوشتن فرهنگ لغت تعاملی زبان سورا است. ویکی‌پدیا تمرکز فعلی او را درک گوزن‌داران از تغییر اقلیم و واکنش به آن می‌نویسد.
آثار اصلی
پاسخ مستقیم: «گفت‌وگو با مردگان» (۱۹۹۳)، «شمن» (۱۹۹۵)، «مردم گوزن‌دار» (۲۰۰۵) و «زندگی بدون مردگان» (۲۰۱۷).
طبق SPRI: «گفت‌وگو با مردگان» (کمبریج ۱۹۹۳)، «شمن» (۱۹۹۵؛ ۱۵ ترجمه)، «معماری مقدس» (۱۹۹۷، همکار)، «مردم گوزن‌دار: زندگی با حیوانات و ارواح در سیبری» (۲۰۰۵) و «زندگی بدون مردگان: فقدان و رستگاری در کیهان جنگلی» (دانشگاه شیکاگو ۲۰۱۷؛ در فهرست کوتاه جایزه‌ی بنیاد نیوایندیا). او در ژانویه‌ی ۲۰۲۳ در Scientific American با عنوان «گفت‌وگو با مردگان…» نوشت، که ویکی‌پدیا فهرست کرده است. ما محتوای کتاب‌ها را بررسی نکرده‌ایم.
مقاله‌ی «قربانی به‌عنوان شکار آرمانی» (Willerslev، Vitebsky و Alekseyev، ۲۰۱۵، JRAI) توضیحی کیهان‌شناختی درباره‌ی ریشه‌ی اهلی‌شدن گوزن می‌دهد؛ ویکی‌پدیا یادداشتی با عنوان «دفاع از تز دوگانگی شکارچی» در همان نشریه هم فهرست کرده است. ما محتوای بحث را نخوانده‌ایم.
ارزیابی: چه چیزی مستند است؟
پاسخ مستقیم: نقش دانشگاهی و جوایز او مستند است؛ ادعاهای محتوایی کتاب‌ها را ما نسنجیده‌ایم.
SPRI و ویکی‌پدیا می‌نویسند «مردم گوزن‌دار» جایزه‌ی کیریاما ۲۰۰۶ را برد و برای جایزه‌ی ویکتور ترنر تقدیر شد (ویکی‌پدیا: نایب‌قهرمان ۲۰۰۷)؛ ویکی‌پدیا اضافه می‌کند مستند «سیبری: پس از شمن» جایزه‌ی اول جشنواره‌ی بنیاد اروپایی محیط‌زیست را گرفت. ما کمبود نقد مستقل و داوری‌شده را اعلام می‌کنیم: برای ویتبسکی منبع نقادانه‌ی جداگانه‌ای پیدا نکردیم، و اطلاعات ما از صفحات رسمی و ویکی‌پدیا است.
شواهد: «ارتباط با مردگان» و سوگ
پاسخ مستقیم: مرور ۲۰۱۴ می‌گوید پیوندهای ادامه‌دار با مردگان اثرهای متناقضی در سوگ دارند.
Root و Exline (۲۰۱۴، Death Studies) می‌نویسند ادبیات تجربی نقش «پیوندهای ادامه‌دار» با فرد درگذشته را در سازگاری با سوگ تصویری پیچیده و با یافته‌های متناقض نشان می‌دهد. برای روشن‌شدن، سه مسیر پیشنهاد می‌کنند: مثبت یا منفی بودن پیوند از نگاه سوگوار، کیفیت رابطه پیش از مرگ و باور به زندگی پس از مرگ.
این مرور درباره‌ی سورا یا مردم‌شناسی ویتبسکی نیست و آیین سوگ سورا را ارزیابی نمی‌کند. فقط نشان می‌دهد پرسش «آیا ادامه‌ی گفت‌وگو با مردگان به سوگوار کمک می‌کند؟» پاسخ ساده ندارد و به زمینه بستگی دارد.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا رئیس مردم‌شناسی SPRI بود؟ | بله؛ ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۶ |
| آیا «مردم گوزن‌دار» جایزه گرفت؟ | بله؛ کیریاما ۲۰۰۶ |
| آیا آیین سوگ سورا مفید است؟ | ارزیابی نشده |
| آیا نقد مستقلی یافتیم؟ | خیر |
| آیا مرور سوگ درباره‌ی او است؟ | خیر؛ فقط زمینه |
او را چطور بخوانیم؟
- او را «مردم‌شناس اجتماعی کار میدانی هند و سیبری» بخوانید، نه شمن.
- آنچه درباره‌ی سورا می‌خوانید روایت یک ناظر خارجی از یک جامعه است، نه حکمی درباره‌ی همه‌ی شمنیسم‌ها.
- برای تمرین‌های تمرکز و آرام‌سازی در سوگ می‌توانید آستانه را امتحان کنید، اما جایگزین مشاوره‌ی سوگ نیست.
جمع‌بندی
ویتبسکی پژوهشگر کار میدانی است که شمنیسم، مردگان و حیوانات را از دید جوامع هند و سیبری بررسی کرده است. نقش دانشگاهی و جوایزش مستند است، اما ما نقد مستقلی از آثارش پیدا نکردیم و کتاب‌هایش را نخوانده‌ایم. شواهد سوگ زمینه‌ای است، نه ارزیابی کار او.
منابع
- Dr Piers Vitebsky. Scott Polar Research Institute, Cambridge.
- Piers Vitebsky. Wikipedia.
- Piers Vitebsky. World Literary Awards (فهرست جوایز).
- Root BL, Exline JJ. The role of continuing bonds in coping with grief. Death Stud. 2014;38:1-8.
طبق صفحه‌ی مؤسسه‌ی پژوهش‌های قطبی اسکات (SPRI) و ویکی‌پدیا، مردم‌شناس اجتماعی که از ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۶ رئیس مردم‌شناسی و مطالعات شمال روسیه در SPRI دانشگاه کمبریج بود. او از ۱۹۷۵ میان شمن‌ها و کشاورزان جابه‌جاشونده‌ی هند و از ۱۹۸۸ میان گوزن‌داران کوچنده‌ی سیبری کار میدانی کرده است.
طبق SPRI، «شمن: سفرهای روح، خلسه و شفا، از سیبری تا آمازون» (دانکن بیرد ۱۹۹۵؛ با عنوان «شمنیسم» ۲۰۰۱ از دانشگاه اوکلاهما) و به ۱۵ زبان ترجمه شده است. ما محتوای کتاب را بررسی نکرده‌ایم.
عنوان کامل آن «گفت‌وگو با مردگان: بحث درباره‌ی مرگ‌ومیر نزد سورای شرق هند» (انتشارات دانشگاه کمبریج ۱۹۹۳) است. کتاب بعدی او، «زندگی بدون مردگان: فقدان و رستگاری در کیهان جنگلی» (دانشگاه شیکاگو ۲۰۱۷)، عنوانش نشان می‌دهد به همین موضوع می‌پردازد. ما این کتاب‌ها را نخوانده‌ایم و فقط عنوان و توضیح ناشر را دیده‌ایم.
طبق SPRI، «مردم گوزن‌دار» (۲۰۰۵) جایزه‌ی کیریاما برای غیرداستان ۲۰۰۶ را برد و تقدیرنامه‌ی جایزه‌ی ویکتور ترنر انجمن مردم‌شناسی آمریکا را گرفت؛ ویکی‌پدیا ۲۰۰۷ و «نایب‌قهرمان» می‌نویسد. او جایزه‌ی «گیلکریست» انجمن جغرافیایی سلطنتی را هم گرفته است.
طبق SPRI، از ۱۹۷۵ میان شمن‌های هند کار کرد، و در سیبری با گوزن‌داران زندگی کرد. کتاب «شمن» را نوشت و در رسانه، از جمله مستند «سیبری: پس از شمن» (Channel 4) همکاری داشت.
Root و Exline (۲۰۱۴) می‌نویسند پژوهش‌های «پیوندهای ادامه‌دار» با مرگ‌ومیر تصویر پیچیده و یافته‌های متناقض دارد، و سه مسیر را برای روشن‌شدن پیشنهاد می‌کنند: مثبت یا منفی بودن پیوند از نظر سوگوار، کیفیت رابطه پیش از مرگ و باور به زندگی پس از مرگ. این مرور درباره‌ی سورا نیست.
