تله کینزی چیست؟ انواع، تاریخچه‌ی آزمایش‌ها و آیا واقعی است؟

لیوان شیشه‌ای آب روی رومیزی سفید در نور روشن پنجره؛ تصویر شاخص مقاله‌ی تله کینزی

فهرست مطالب

پاسخ کوتاه: تله کینزی (Telekinesis) یا روان‌جنبشی به توانایی ادعایی حرکت دادن یا تغییر دادن اشیا فقط با نیروی ذهن و بدون تماس فیزیکی گفته می‌شود؛ مثل جابه‌جا کردن کاغذ، خم کردن قاشق یا اثر گذاشتن بر تاس. این پدیده بیش از صد سال است که در فراروان‌شناسی آزموده می‌شود، اما تاکنون هیچ آزمایش کنترل‌شده و تکرارپذیری وجود آن را ثابت نکرده و جامعه‌ی علمی آن را اثبات‌نشده می‌داند.

«تله کینزی چیست» و «آیا تله کینزی واقعی است» از پرسش‌های پرتکرار علاقه‌مندان استعدادهای روانی است. در این مقاله معنای واژه، انواع تله کینزی، تاریخچه‌ی آزمایش‌ها از تاس‌های راین تا قاشق‌های اوری گلر، نتیجه‌ی پژوهش‌های بزرگ، ترفندهایی که بارها با تله کینزی اشتباه گرفته شده‌اند و روش منصفانه‌ی آزمودن ادعاها را مرور می‌کنیم.

تله کینزی چیست و از کجا آمده است؟

جواب کوتاه: تله کینزی از دو واژه‌ی یونانی «تله» به معنای دور و «کینزیس» به معنای حرکت ساخته شده و یعنی «حرکت از دور». این واژه را الکساندر اکساکوف، پژوهشگر روس، در سال ۱۸۹۰ به کار برد.

در آن دوره، جلسه‌های احضار روح در اروپا و آمریکا رایج بود و مدیوم‌ها ادعا می‌کردند میز را به حرکت درمی‌آورند یا اشیا را در تاریکی جابه‌جا می‌کنند. اکساکوف برای نام‌گذاری همین پدیده‌ها واژه‌ی تله کینزی را ساخت. چند دهه بعد، اصطلاح «سایکوکینزی» (Psychokinesis) یا PK رایج شد که معنای گسترده‌تری دارد و هر نوع اثر مستقیم ذهن بر ماده را دربرمی‌گیرد.

در فارسی این واژه را به شکل‌های «تله کینزی»، «تلکینزی»، «تله‌کینزی»، «تله کنزی» و گاهی «تله کینیزی» می‌نویسند و معادل فارسی آن «روان‌جنبشی» یا «جنبش روانی» است. تله کینزی معمولاً کنار تله پاتی و روشن‌بینی، جزو توانایی‌های فراروانی یا «سای» (psi) دسته‌بندی می‌شود.

انواع تله کینزی

جواب کوتاه: پژوهشگران فراروان‌شناسی معمولاً دو نوع را از هم جدا می‌کنند: «ماکرو پی‌کی» یعنی اثر دیدنی بر اشیای بزرگ، و «میکرو پی‌کی» یعنی اثر آماری بسیار کوچک بر رویدادهای تصادفی مثل تاس یا مولد عدد تصادفی.

  • ماکرو پی‌کی (Macro-PK): حرکت دادن اشیا، خم کردن فلز یا شناور کردن جسم؛ همان چیزی که در فیلم‌ها می‌بینیم.
  • میکرو پی‌کی (Micro-PK): اثر ادعایی بر نتیجه‌ی تاس، سکه یا دستگاه‌های الکترونیکی تولید عدد تصادفی که فقط با آمار قابل سنجش است.
  • پولترگایست یا RSPK: رویدادهای خودبه‌خودی مثل افتادن اشیا در یک خانه که برخی پژوهشگران آن را به تنش روانی یک فرد نسبت داده‌اند.
  • اثر بر موجود زنده: ادعای اثر ذهن بر رشد گیاه، سلول یا بدن دیگران که گاهی «شفای روانی» نامیده می‌شود.
کارت‌های انواع تله کینزی: ماکرو پی‌کی، میکرو پی‌کی، پولترگایست و اثر بر موجود زنده
چهار دسته‌ی رایج تله کینزی در فراروان‌شناسی.

تاریخچه‌ی آزمایش‌های تله کینزی

جواب کوتاه: از دهه‌ی ۱۹۳۰ آزمایش‌های منظم با تاس در دانشگاه دوک آغاز شد، در دهه‌ی ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ افرادی مثل نینا کولاگینا و اوری گلر مشهور شدند و از دهه‌ی ۱۹۸۰ آزمایش‌ها به سمت دستگاه‌های الکترونیکی و آمار رفت. هیچ‌کدام به نتیجه‌ی قطعی نرسیدند.

تاس‌های راین

جوزف بنکس راین در آزمایشگاه فراروان‌شناسی دانشگاه دوک از شرکت‌کنندگان می‌خواست هنگام ریختن تاس، روی یک عدد خاص تمرکز کنند. او از نتیجه‌هایی کمی بالاتر از شانس خبر داد، اما منتقدان به مشکلاتی مثل نامتقارن بودن تاس‌ها، ثبت نتایج و گزینش داده‌ها اشاره کردند.

نینا کولاگینا و اوری گلر

در اتحاد جماهیر شوروی، فیلم‌هایی از نینا کولاگینا منتشر شد که در آن‌ها اشیای کوچک روی میز حرکت می‌کردند. منتقدان احتمال استفاده از نخ نامرئی و آهن‌ربا را مطرح کردند. در دهه‌ی ۱۹۷۰، اوری گلر با خم کردن قاشق در برنامه‌های تلویزیونی شهرت جهانی یافت و در مؤسسه‌ی پژوهشی استنفورد (SRI) هم آزموده شد؛ پژوهشی که هارولد پوتاف و راسل تارگ انجام دادند. شعبده‌بازانی مثل جیمز رندی نشان دادند که همان کارها را می‌توان با ترفند اجرا کرد.

پروژه‌ی آلفا

در سال‌های ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۳، رندی دو شعبده‌باز جوان را به آزمایشگاهی در دانشگاه واشینگتن در سنت‌لوئیس فرستاد. آن دو با ترفندهای ساده پژوهشگران را قانع کردند که توانایی تله کینزی دارند. این ماجرا که به «پروژه‌ی آلفا» معروف شد، نشان داد آزمایش‌های بدون حضور شعبده‌باز و کنترل دقیق چقدر آسیب‌پذیرند.

آزمایشگاه پیر در پرینستون

آزمایشگاه PEAR در دانشگاه پرینستون از ۱۹۷۹ تا ۲۰۰۷ میلیون‌ها آزمون با مولد عدد تصادفی انجام داد و از اثری بسیار کوچک خبر داد. اما تلاش مشترک چند آزمایشگاه در آلمان و آمریکا برای تکرار همین آزمایش‌ها، اثر معناداری پیدا نکرد.

گاه‌شمار آزمایش‌های تله کینزی از اکساکوف و راین تا اوری گلر، پروژه‌ی آلفا و فراتحلیل ۲۰۰۶
مهم‌ترین آزمون‌های تله کینزی و نتیجه‌ی آن‌ها.

آیا تله کینزی واقعی است؟ نگاه علم

جواب کوتاه: بر اساس شواهد فعلی، نه. بزرگ‌ترین فراتحلیل‌ها اثری بسیار کوچک یافته‌اند که با سوگیری انتشار، یعنی چاپ شدن بیشتر نتیجه‌های مثبت، قابل توضیح است و هیچ نمایش ماکرو پی‌کی در شرایط کنترل‌شده تکرار نشده است.

در سال ۲۰۰۶، فراتحلیلی در مجله‌ی Psychological Bulletin بیش از سیصد پژوهش میکرو پی‌کی را بررسی کرد. نتیجه این بود که اندازه‌ی اثر بسیار کوچک است، با بزرگ‌تر شدن نمونه کوچک‌تر می‌شود و می‌تواند ناشی از منتشر نشدن پژوهش‌های منفی باشد. بیشتر فیزیک‌دانان هم یادآوری می‌کنند که برای حرکت دادن هر جسم نیرویی لازم است و مغز انسان هیچ سازوکار شناخته‌شده‌ای برای تولید چنین نیرویی در فاصله ندارد.

فراروان‌شناسانی مثل چارلز تارت معتقدند پرونده هنوز بسته نیست و باید پژوهش‌ها با روش بهتر ادامه پیدا کنند. این دیدگاه آن‌هاست؛ در حال حاضر، اجماع علمی تله کینزی را پدیده‌ای اثبات‌نشده می‌داند. مدخل Telekinesis در ویکی‌پدیا خلاصه‌ی خوبی از این بحث دارد.

ترفندها و خطاهایی که با تله کینزی اشتباه گرفته می‌شوند

جواب کوتاه: جریان هوا، گرمای دست، الکتریسیته‌ی ساکن، حرکت‌های ناخودآگاه عضلات و ترفندهای شعبده‌بازی رایج‌ترین دلیل‌های «حرکت» اشیا در ویدیوها و تمرین‌های خانگی‌اند.

پدیده‌ی دیده‌شدهتوضیح طبیعی محتمل
چرخیدن «چرخ سای» (کاغذ تاخورده روی سوزن) کنار دستجریان هوای گرمی که از کف دست بالا می‌رود و تنفس
حرکت آونگ یا تخته‌ی ویجااثر ایدئوموتور؛ حرکت‌های بسیار ریز و ناخودآگاه عضلات
جذب تکه‌های کاغذ یا فویلالکتریسیته‌ی ساکن ناشی از مالش لباس یا مو
خم شدن قاشقفشار پنهان دست، قاشق از پیش خم‌شده یا حواس‌پرتی تماشاگر
حرکت اشیا در ویدیونخ نامرئی، آهن‌ربا، تدوین و جلوه‌های ویژه

اگر چرخ سای را زیر یک لیوان شیشه‌ای وارونه بگذارید تا هوا به آن نرسد، معمولاً دیگر نمی‌چرخد. همین آزمایش ساده نشان می‌دهد چرا کنترل کردن شرایط این‌قدر مهم است.

تله کینزی در سنت‌های معنوی و فرهنگ عامه

جواب کوتاه: در یوگا و بودیسم، قدرت‌های فراطبیعی مثل اثر بر اشیا «سیدهی» نامیده می‌شوند و استادان معمولاً هشدار داده‌اند که دل بستن به آن‌ها مانع رشد معنوی است. در فرهنگ عامه‌ی امروز، تله کینزی بیشتر از راه فیلم‌ها و رمان‌ها شناخته شده است.

در فصل سوم یوگا سوترای پاتانجلی از توانایی‌هایی سخن رفته که گفته می‌شود در اثر تمرکز عمیق پدید می‌آیند؛ از سبک شدن بدن تا دانستن ذهن دیگران. در متون بودایی هم از «ایدهی» یا قدرت‌های فراعادی یاد شده است. نکته‌ی مشترک این سنت‌ها این است که چنین توانایی‌هایی را هدف نمی‌دانند و حتی آن‌ها را دامی برای غرور معرفی می‌کنند. این‌ها روایت‌های خود سنت‌هاست و نه گزارش آزمایش‌شده.

در قرن بیستم، رمان‌ها و فیلم‌هایی مثل «کری» و شخصیت‌های ابرقهرمانی، تصویر عمومی تله کینزی را ساختند: کسی که با نگاه، اشیا را پرتاب می‌کند. همین تصویر سینمایی باعث شده جست‌وجوهایی مثل «قوی‌ترین تله کینزی» یا «تله کینزی واقعی» زیاد باشد. واقعیت این است که هیچ رکورد تأییدشده‌ای وجود ندارد. بنیاد جیمز رندی سال‌ها جایزه‌ای یک‌میلیون‌دلاری برای اثبات هر توانایی فراطبیعی در شرایط توافق‌شده گذاشته بود و تا پایان این چالش در سال ۲۰۱۵، هیچ‌کس از مرحله‌ی مقدماتی آن عبور نکرد.

چطور ادعای تله کینزی را منصفانه بیازماییم؟

جواب کوتاه: شیء را از هوا، گرما و تماس جدا کنید، از پیش بگویید چه نتیجه‌ای را موفقیت حساب می‌کنید، همه‌ی تلاش‌ها را ثبت کنید و آزمون را بدون اطلاع شما از نتیجه، توسط فرد دیگری ارزیابی کنید.

  1. جداسازی: شیء را زیر محفظه‌ی شیشه‌ای و دور از پنجره، بخاری و کولر بگذارید.
  2. پیش‌ثبت: قبل از شروع بنویسید چه چیزی را «موفقیت» می‌دانید؛ مثلاً چرخش بیش از نیم دور در یک دقیقه.
  3. ثبت همه‌ی تلاش‌ها: فقط دفعه‌های موفق را نشمارید؛ همه را بنویسید.
  4. گروه کنترل: همان تعداد دفعه بدون تمرکز ذهنی هم آزمون بگیرید و مقایسه کنید.
  5. ارزیابی مستقل: از یک نفر دیگر بخواهید فیلم‌ها را بدون دانستن اینکه کدام «تمرکز» بوده، داوری کند.

تمرین‌هایی که در سنت‌های فراروانی برای تله کینزی آموزش داده می‌شود، بیشتر با تمرکز، مراقبه و کار با انرژی همراه است و پیروان این سنت‌ها آن را راهی برای تقویت توجه و آگاهی می‌دانند. اگر به این مسیر علاقه دارید، تمرین‌های عمومی پرورش استعدادهای روانی و کارگاه تله کینزی را ببینید و در کنار آن، همین روش آزمون منصفانه را به کار بگیرید.

جمع‌بندی

تله کینزی یعنی ادعای حرکت دادن یا تغییر اشیا با ذهن؛ ایده‌ای کهن که از جلسه‌های احضار روح قرن نوزدهم تا آزمایشگاه‌های دانشگاهی قرن بیستم بارها آزموده شده است. نتیجه‌ی این آزمون‌ها تا امروز روشن است: هیچ اثر بزرگ و تکرارپذیری دیده نشده و اثرهای کوچک آماری هم با خطاهای روش‌شناختی و سوگیری انتشار توضیح‌پذیرند. این به آن معنا نیست که کنجکاوی درباره‌ی ذهن بی‌ارزش است؛ تمرکز، مراقبه و آزمودن منصفانه‌ی باورها خودشان تمرین‌های ارزشمندی برای ذهن‌اند. فقط مراقب باشید ویدیوها، دوره‌ها یا افرادی که «تله کینزی در دو روز» را تضمین می‌کنند، شما را با وعده‌های غیرواقعی سرگرم نکنند.

پرسش‌های متداول

تله کینزی چیست؟

تله کینزی یا روان‌جنبشی توانایی ادعایی حرکت دادن یا تغییر اشیا فقط با ذهن و بدون تماس فیزیکی است. این واژه را الکساندر اکساکوف در سال ۱۸۹۰ به کار برد.

آیا تله کینزی واقعی است؟

بر اساس شواهد فعلی نه. هیچ آزمایش کنترل‌شده و تکرارپذیری آن را ثابت نکرده و اثرهای آماری بسیار کوچک گزارش‌شده با سوگیری انتشار و خطاهای روش قابل توضیح‌اند.

تفاوت تله کینزی و سایکوکینزی چیست؟

تله کینزی بیشتر به حرکت دادن اشیا اشاره دارد، اما سایکوکینزی یا PK معنای گسترده‌تری دارد و هر اثر ادعایی ذهن بر ماده، از جمله اثر بر تاس و دستگاه‌های تصادفی، را شامل می‌شود.

چرا چرخ سای کنار دست می‌چرخد؟

معمولاً به دلیل جریان هوای گرمی که از کف دست بالا می‌رود یا تنفس. اگر چرخ را زیر لیوان شیشه‌ای بگذارید، معمولاً دیگر نمی‌چرخد.

آیا تمرین تله کینزی خطر دارد؟

تمرین تمرکز به خودی خود خطری ندارد، اما وسواس، صرف هزینه‌ی زیاد برای دوره‌های پرادعا یا ترس از تجربه‌های عجیب می‌تواند آسیب‌زا باشد. اگر تجربه‌ها شما را مضطرب کرد، با متخصص صحبت کنید.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر