پلام ویلیج چیست؟ سنت ذهن‌آگاهی تیک نات هان، برنامه روزانه، صومعه‌ها و نکات ایمنی
فهرست مطالب
پلام ویلیج (Plum Village، به ویتنامی Làng Mai و به فارسی «دهکده‌ی آلو») هم نام صومعه‌ای بودایی در منطقه‌ی دوردونی در جنوب غربی فرانسه است و هم نام سنتی که از آن برخاست. این صومعه را تیک نات هان، راهب و صلح‌جوی ویتنامی، و راهبه چان کونگ در ۱۹۸۲ بنیان گذاشتند.
سنت پلام ویلیج به گزارش ویکی‌پدیا رویکردی از «بودیسم متعهد» با دیدگاه ماهایانه است که از ذن ویتنامی (تی‌ین)، ذن و سرزمین پاک بهره می‌گیرد و بر به کار بستن ذهن‌آگاهی در کارهای روزمره، از نشستن و راه رفتن تا غذا خوردن و گوش دادن، تأکید دارد. در ادامه تاریخچه، آموزه‌ها، برنامه‌ی روزانه، صومعه‌های وابسته و نقدها را مرور می‌کنیم.
از جنگ ویتنام تا دهکده آلو در فرانسه
ریشه‌های سنت به دهه‌ی ۱۹۶۰ و جنگ ویتنام بازمی‌گردد. تیک نات هان و چان کونگ «مدرسه‌ی جوانان برای خدمات اجتماعی» را بنیان گذاشتند؛ گروهی بی‌طرف از حدود ده هزار امدادگر بودایی که در روستاها مدرسه و درمانگاه می‌ساختند. اعضای این مدرسه بعدها «نظام هم‌بودگی» (Order of Interbeing) را شکل دادند که تیک نات هان چهارده تعلیم «بودیسم متعهد» را برایش نوشت.
تیک نات هان در ۱۹۶۶ به سبب مخالفت با جنگ و جانب‌داری نکردن از هیچ طرف از ویتنام جنوبی تبعید شد و در ۱۹۶۷ مارتین لوتر کینگ او را نامزد جایزه‌ی صلح نوبل کرد. او در فرانسه نخست جامعه‌ای کوچک به نام «سیب‌زمینی شیرین» در فونت‌وان، حدود ۱۶۰ کیلومتری جنوب شرقی پاریس، بنا کرد. نخستین ریتریت تابستانی آن در ۱۹۸۱ بیش از ظرفیت مهمان داشت و همین، جست‌وجوی زمینی بزرگ‌تر را آغاز کرد.
بنیان‌گذاری صومعه پلام ویلیج در ۱۹۸۲
به گزارش ویکی‌پدیا، تیک نات هان در ۲۸ سپتامبر ۱۹۸۲ زمینی نزدیک تناک در دوردونی خرید که امروز «دهکده‌ی پایین» نام دارد. اندکی بعد زمین همسایه، که تگرگ تاکستانش را ویران کرده بود، به فروش رفت و او آن را نیز خرید و «دهکده‌ی بالا» نامید. نام نخست این مکان «دهکده‌ی خرمالو» بود، اما چون درختان آلو در خاک سنگلاخی آنجا بهتر رشد کردند، نام به دهکده‌ی آلو تغییر یافت.
شمار شرکت‌کنندگان ریتریت چهارهفته‌ای تابستانی از ۲۳۲ نفر در ۱۹۸۳ به بیش از ۸۰۰ مهمان هم‌زمان در ۲۰۱۵ رسید. افزون بر آن، ریتریت جوانان «بیدار شو»، ریتریت ۲۱ روزه برای تمرین‌کنندگان باتجربه و ریتریت ۹۰ روزه‌ی زمستانی برگزار می‌شود. امروز پلام ویلیج چهار دهکده‌ی اصلی مسکونی برای راهبان، راهبه‌ها و غیرراهبان دارد.
آموزه‌ها و تمرین‌های اصلی سنت پلام ویلیج
محور سنت، ذهن‌آگاهی در همه‌ی کارهای روزانه است: نشستن، راه رفتن، غذا خوردن، سخن گفتن، گوش دادن و کار کردن. این تمرین‌ها با «پنج تعلیم ذهن‌آگاهی» همراه است؛ بازخوانی پنج اصل اخلاقی بودایی که به گفته‌ی ویکی‌پدیا بُعدی اخلاقی و معنوی به تصمیم‌ها می‌دهد و بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی جمعی است. تیک نات هان چهار «مُهر دارما» را نیز برای سنجیدن هم‌خوانی هر آموزه با سنت پیشنهاد کرد که نخستینش «رسیده‌ام، در خانه‌ام» است.
یکی از نمادهای شناخته‌شده‌ی پلام ویلیج «زنگ ذهن‌آگاهی» است: هر بار که صدای زنگ یا ناقوس در دهکده‌ی بالا شنیده می‌شود، همه دست از کار می‌کشند و لحظه‌ای در سکوت به تنفس خود بازمی‌گردند. «آغاز دوباره» تمرینی گروهی برای قدردانی، ابراز ناراحتی و آشتی است و «جلسه‌ی شادی» نیز در برنامه‌ی شبانه جای دارد.
برنامه روزانه در صومعه پلام ویلیج
بنا بر برنامه‌ی نمونه‌ای که ویکی‌پدیا آورده، روز ساعت ۵ صبح آغاز می‌شود و ساعت ۶ مراقبه‌ی نشسته و راه رفتن آگاهانه برگزار می‌شود. پس از صبحانه، سخنرانی دارما، کلاس یا کار آگاهانه، ساعت ۱۱:۳۰ مراقبه‌ی راه رفتن و ساعت ۱۲:۳۰ ناهار است. پس از استراحت نیم‌روز، ساعت ۳ «مراقبه‌ی خدمت»، یعنی کار جمعی با آگاهی، انجام می‌شود.
شام ساعت ۶ اختیاری است و ساعت ۸ شب به مطالعه‌ی شخصی، جلسه‌ی شادی یا آغاز دوباره اختصاص دارد. «سکوت شریف» از ساعت ۹:۳۰ شب آغاز می‌شود و ساعت ۱۰ چراغ‌ها خاموش می‌شوند. برخلاف دوره‌های ده‌روزه‌ی ویپاسانا، در این برنامه سکوت تنها بخشی از روز را در بر می‌گیرد و گفت‌وگو و کار جمعی جزئی از تمرین است.
صومعه‌های وابسته و گسترش جهانی
به گزارش ویکی‌پدیا، پلام ویلیج یک صومعه‌ی خواهر در اروپا، یعنی مؤسسه‌ی اروپایی بودیسم کاربردی در والدبرول آلمان، و سه صومعه در آمریکا دارد: بلو کلیف در نیویورک، دیر پارک در کالیفرنیا و مگنولیا گرو در میسیسیپی. شاخه‌هایی نیز در تایلند و هنگ‌کنگ فعال‌اند و جوامع کوچک غیرراهبانه یا «سنگه»های محلی در بسیاری از کشورها بر پایه‌ی این سنت تمرین می‌کنند.
تیک نات هان پس از ۳۹ سال تبعید در ۲۰۰۵ اجازه‌ی سفر به ویتنام یافت و در ۲۰۱۸ به معبد ریشه‌اش، تو هیو در نزدیکی هوئه، بازگشت و در ۲۲ ژانویه‌ی ۲۰۲۲ در ۹۵ سالگی همانجا درگذشت. مقر سنت همچنان در فرانسه است. پژوهشگرانی مانند آدرین مین‌چائو له یادآوری می‌کنند که خلاصه کردن این سنت به «نفس کشیدن، لبخند زدن و زیستن در لحظه» ساده‌سازی است و آن را باید محصول بودیسم ویتنامی و پاسخی به تجربه‌ی جنگ و استعمار دانست.
این سنت از آغاز بر برابری غیرراهبان و راهبان و رویکردی غیرفرقه‌ای تأکید داشت. به گزارش ویکی‌پدیا، الگوی مالی آن نیز تنها بر بخشش غیرراهبان تکیه نمی‌کند و راهبان بی‌چشم‌داشت مالی در اداره و نگهداری مراکز کار می‌کنند. تیک نات هان اصطلاح «بودیسم متعهد» را در کتاب «ویتنام: نیلوفری در دریای آتش» به کار برد و بر گوش دادن ژرف به‌عنوان راه‌حلی بی‌خشونت برای کشمکش‌ها تأکید می‌کرد.
تفاوت پلام ویلیج با ویپاسانای گوئنکا و IMS
مراکز ویپاسانا سنت گوئنکا ریشه در سنت تراوادای برمه دارند و دوره‌های ده‌روزه را در سکوت کامل با برنامه‌ای یکسان برگزار می‌کنند. انجمن مدیتیشن بینش (IMS) نیز بیشتر بر پایه‌ی تراواداست. پلام ویلیج اما از ذن ویتنامی و ماهایانه برخاسته، ریتریت‌هایش زندگی جمعی، کار، آواز و گفت‌وگو را در بر می‌گیرد و بر بودیسم متعهد و پیوند تمرین با مسائل اجتماعی تأکید دارد.
نقدها و هشدار پیش از شرکت در ریتریت
به گزارش ویکی‌پدیا، نهاد دولتی فرانسوی مقابله با انحراف‌های فرقه‌ای (MIVILUDES) میان ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ دوازده گزارش درباره‌ی پلام ویلیج دریافت کرد؛ از جمله ادعای خانواده‌هایی که می‌گفتند عزیزشان پس از اقامت در آنجا «دیگر همان آدم نیست». این‌ها گزارش‌های ثبت‌شده‌اند، نه حکم قضایی یا نتیجه‌ی تحقیق مستقل.
مراقبه برای همه بی‌خطر نیست. پژوهش لیندال و همکاران (PLoS One، ۲۰۱۷) ۵۹ نوع تجربه‌ی مرتبط با مدیتیشن را دسته‌بندی کرد که برخی، مانند اضطراب، ترس یا احساس جدایی از خود، با پریشانی همراه بودند. اگر سابقه‌ی آسیب روانی، روان‌پریشی یا افسردگی شدید دارید، پیش از ریتریت‌های چندروزه با متخصص سلامت روان مشورت کنید و ذهن‌آگاهی را جایگزین درمان ندانید.
جمع‌بندی
پلام ویلیج صومعه‌ای است که تیک نات هان و چان کونگ در ۱۹۸۲ در دوردونی فرانسه بنیان گذاشتند و سنتی به همین نام از آن برخاست؛ سنتی از بودیسم متعهد با ریشه‌ی ذن ویتنامی که ذهن‌آگاهی را در نشستن، راه رفتن، غذا خوردن و کار روزانه می‌جوید و با پنج تعلیم ذهن‌آگاهی، زنگ ذهن‌آگاهی و زندگی جمعی شناخته می‌شود. امروز صومعه‌هایی در اروپا، آمریکا و آسیا دارد. برای شرکت در ریتریت، برنامه را از سایت رسمی بخوانید، به گزارش‌های انتقادی نیز توجه کنید و اگر سابقه‌ی مشکل روانی دارید، پیش از آن با متخصص مشورت کنید.
منابع
- Plum Village – official website
- Plum Village Tradition – Wikipedia
- Plum Village Monastery – Wikipedia
- Thích Nhất Hạnh – Wikipedia
- Lindahl JR, et al. The varieties of contemplative experience: A mixed-methods study of meditation-related challenges in Western Buddhists. PLoS One, 2017
سؤالات متداول
صومعه‌ای بودایی در دوردونی فرانسه که تیک نات هان و چان کونگ در ۱۹۸۲ بنیان گذاشتند، و نیز نام سنتی از بودیسم متعهد که از آن برخاست.
این مکان نخست «دهکده‌ی خرمالو» نام داشت، اما چون درختان آلو در خاک سنگلاخی آنجا بهتر رشد کردند، نامش به دهکده‌ی آلو تغییر کرد.
بازخوانی پنج اصل اخلاقی بودایی در سنت پلام ویلیج که راهنمای زندگی روزمره و تصمیم‌گیری اخلاقی تمرین‌کنندگان و بخشی از زندگی جمعی است.
بیداری ساعت ۵، مراقبه‌ی نشسته و راه رفتن، سخنرانی دارما، کار آگاهانه، استراحت و برنامه‌های شبانه؛ سکوت شریف از ۹:۳۰ شب آغاز می‌شود.
گوئنکا از سنت تراوادای برمه است و دوره‌های ده‌روزه را در سکوت کامل برگزار می‌کند؛ پلام ویلیج از ذن ویتنامی است و زندگی جمعی، کار و گفت‌وگو بخشی از تمرین آن است.
مراقبه ممکن است برای برخی تجربه‌های دشوار پدید آورد؛ اگر سابقه‌ی آسیب روانی یا بیماری روانی جدی دارید، پیش از شرکت با متخصص مشورت کنید.
