پاراماهانسا یوگاناندا کیست؟ زندگی، خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی و کریا یوگا
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: پاراماهانسا یوگاناندا (۱۸۹۳ تا ۱۹۵۲) راهب و گوروی هندی بود که در ۱۹۲۰ به آمریکا رفت، SRF را بنیان نهاد و با کتاب «خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی» (۱۹۴۶) سنت کریا یوگا را به جهان معرفی کرد. زندگی، سازمان و کتابش مستند است. اما بخش بزرگی از روایت‌های شگفت‌انگیز کتاب، مثل ظاهرشدن بابا جی و «بدن فسادناپذیر» او، فقط از نوشته‌ی خودش و سازمانش می‌آید و در این مقاله به‌عنوان روایت می‌خوانیم.
او آخرین حلقه‌ی این زنجیره‌ی گورو است: مهاواتار بابا جی (روایت سنت) ← لاهیری ماهاسایا ← سری یوکتشوار ← یوگاناندا. برای زمینه‌ی یوگا، یوگا چیست و شاخه‌های یوگا را ببینید.
یوگاناندا کیست؟
پاسخ مستقیم: نخستین معلم برجسته‌ی یوگای هندی که بخش بزرگی از عمر خود را در آمریکا گذراند؛ ویکی‌پدیا از قول لس‌آنجلس‌تایمز او را «نخستین ابرستاره‌ی گورو سده‌ی ۲۰» نامیده است.
زندگی
کودکی و جست‌وجو
طبق ویکی‌پدیا، او با نام موکوندا لال گوش در گورکھپور در خانواده‌ای بنگالی (کایاستا) به‌دنیا آمد؛ چهارمین فرزند از هشت فرزند و پسر یکی از معاونان رئیس راه‌آهن بنگال-ناگپور. به‌گفته‌ی خودزندگی‌نامه، در یازده‌سالگی مادرش را از دست داد. در جوانی دنبال استاد می‌گشت و به سراغ چند حکیم و قدیس هندو رفت.
شاگردی نزد یوکتشوار
در ۱۹۱۰، هفده‌ساله، سری یوکتشوار را دید و ده سال (۱۹۱۰ تا ۱۹۲۰) نزد او در آشرام‌های سرامپور و پوری ماند. طبق ویکی‌پدیا در ۱۹۱۵ سوگند رهبانی خورد و نام «سوامی یوگاناندا گیری» را برگزید. در ۱۹۱۷ مدرسه‌ای برای پسران در دیهیکا تأسیس کرد که بعد به رانچی رفت و بعدها به YSS تبدیل شد.
سفر به آمریکا
خودزندگی‌نامه می‌گوید در ۱۹۲۰ رؤیایی از آمریکایی‌ها دید و بعد از دعوت انجمن یونیتارین آمریکا برای کنگره‌ی بین‌المللی ادیان در بوستون فرستاده شد؛ به نقل از فیلیپ گلدبرگ، بابا جی هم در دعا بر او ظاهر شد و گفت او را برای نشر کریا یوگا در غرب برگزیده است. او در اوت ۱۹۲۰ حرکت کرد، اواخر سپتامبر به بوستون رسید و اوایل اکتبر در کنگره سخن گفت. در ۱۹۲۵ مرکز بین‌المللی SRF را در لس‌آنجلس برپا کرد. در ۱۹۲۷ نخستین هندی برجسته‌ای بود که رئیس‌جمهور کولیج در کاخ سفید پذیرفت.
ثبت SRF و سفر به هند
در ۲۹ مارس ۱۹۳۵ SRF را به‌عنوان سازمان مذهبی غیرانتفاعی در کالیفرنیا ثبت کرد و همه‌ی مالکیت‌های شخصی‌اش را به آن واگذار کرد. در همان سال به هند برگشت. گفته‌های ویکی‌پدیا نشان می‌دهد سری یوکتشوار در این سفر عنوان «پاراماهانسا» را به او داد و در مارس ۱۹۳۶ درگذشت. در ۱۹۳۶ به آمریکا برگشت و در آشرام SRF در انسینیتاس «خودزندگی‌نامه» را نوشت.
مرگ
۷ مارس ۱۹۵۲ در ضیافتی در هتل بیلتمور لس‌آنجلس برای سفیر هند سخن گفت و هنگام خواندن شعر «هند من» روی زمین افتاد. گواهی پزشکی «انسداد حاد کرونر» (سکته‌ی قلبی) نوشت؛ SRF و پیروان آن را «مهاسمادی» یعنی خروج آگاهانه از بدن می‌نامند. این دو روایت جدا از هم‌اند.
کریا یوگا در آموزه‌ی او
پاسخ مستقیم: یوگاناندا کریا یوگا را سنتی باستانی می‌خواند که بابا جی دوباره زنده کرد؛ روش آموزش آن را SRF/YSS به‌صورت درس‌های نوشتاری و آیین آغاز عرضه می‌کند.
طبق ویکی‌پدیا، یوگاناندا ریشه‌ی «کریا» را «کری» به معنای کردن و واکنش نشان‌دادن می‌داند و کریا یوگا را «اتحاد با نامتناهی از راه کنشی ویژه» می‌نامد. او در «خودزندگی‌نامه» می‌نویسد کریایوگی انرژی حیات خود را به‌صورت ذهنی «بالا و پایین در اطراف شش مرکز ستون فقرات» می‌چرخاند و «نیم دقیقه‌ی کریا برابر یک سال رشد معنوی طبیعی است»، و گفته جزئیات تمرین را باید از «کریابان مجاز» SRF/YSS آموخت. این‌ها ادعاهای خود او هستند؛ ما در این مقاله روش را شرح نمی‌دهیم.
او کریا یوگا را با بخش‌هایی از مثنوی گیتا و یوگاسوتره‌ها پیوند می‌داد؛ ویکی‌پدیا می‌گوید یوگاسوتره‌ی ۲٫۱ در واقع «کریا یوگا» را تپس، مطالعه و تسلیم به ایشور معنا می‌کند که با آنچه در سلسله‌ی لاهیری تدریس می‌شود فرق دارد. برای پایه‌ی پتنجلی یوگای هشت‌مرحله‌ای، و برای ابزارهای مرتبط پرانایاما، مودرا و ذکر کندالینی را ببینید. توجه کنید که «کریا» در کندالینی یوگا معنای دیگری (توالی حرکت و تنفس) دارد.
Self-Realization Fellowship
پاسخ مستقیم: سازمانی غیرانتفاعی که یوگاناندا بنیان نهاد؛ ویکی‌پدیا آن را مقر لس‌آنجلس با بیش از ۵۰۰ معبد و مرکز و اعضا در بیش از ۱۷۵ کشور توصیف می‌کند.
رهبران پس از او: راجارشی جاناکاناندا (۱۹۵۲ تا ۱۹۵۵)، دایا ماتا (۱۹۵۵ تا ۲۰۱۰) و مرینالینی ماتا (۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷). طبق ویکی‌پدیا، دولت هند در ۱۹۷۷ و ۲۰۱۷ تمبر یادبود او را منتشر کرد.
ادعاهای محل بحث
پاسخ مستقیم: دو دسته داریم: رویدادهای تاریخی، و ادعاهای خارق‌عادتی که فقط از نوشته‌های خودش و سازمانش آمده‌اند.
- دیدار با بابا جی (۱۹۲۰): در خودزندگی‌نامه و از زبان او نقل شده؛ بابا جی در ویکی‌پدیا «افسانه‌ای» توصیف شده و وجودش نخستین‌بار در نوشته‌های او ادعا شد.
- آغاز گاندی: ویکی‌پدیا می‌نویسد او در سفر ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۶ هند گاندی را در کریا یوگا آغاز کرد؛ سند مستقل از سنت نیاوردیم.
- دیدار با «یوکتشوار رستاخیزکرده» (ژوئن ۱۹۳۶): به‌گفته‌ی خودزندگی‌نامه، تجربه‌ای در هتل ریجنت بمبئی؛ تجربه‌ی شخصی است و تأییدپذیر نیست.
- گیری بالا: ویکی‌پدیا او را زنی سالخورده می‌نامد که «بدون غذا زنده مانده» و یوگاناندا در سفر هند با او دیدار کرد؛ بررسی مستقلی از این ادعا نیاوردیم.
- بدن فسادناپذیر: در بخش بعد.
«فسادناپذیری» بدن
طبق ویکی‌پدیا، هری تی. رو (Harry T. Rowe)، مدیر مرده‌شوی‌خانه‌ی فارست لاون، در نامه‌ای رسمی (چاپ‌شده در مجله‌ی تایم ۴ اوت ۱۹۵۲) نوشت بدن تا ۲۰ روز نشانه‌ی دیدنی پوسیدگی نداشت. اما همان نامه می‌گوید بدن حدود ۲۴ ساعت پس از مرگ مومیایی شد، و در ۲۶ مارس لکه‌ی قهوه‌ای کوچکی روی بینی دیده شد که نشانه‌ی شروع خشک‌شدن است. به‌نقل از کاترین وسینگر، پوست امولسیون نخورده بود. به همین دلیل بعضی می‌پرسند اصطلاح «فسادناپذیری» مناسب است یا نه؛ ادعای فسادناپذیری معمولاً مومیایی‌نشدن بدن را می‌طلبد. ما این ادعا را مستقل تأییدشده نمی‌دانیم.
دعواها و پرونده‌ها
ویکی‌پدیا از شکایت ۱۹۲۹ باسو کومار باگچی (سوامی دیرانانده) می‌نویسد که حقوق و حق‌التألیف می‌خواست و سرانجام با سازش پایان یافت؛ از پرونده‌ی نظارتی FBI و مقام‌های بریتانیا (۱۹۲۶ تا ۱۹۳۷) به‌خاطر نگرانی از جنبش استقلال هند (و طبق ویکی‌پدیا شیوه‌های دینی و اخلاقی او)؛ از ممنوعیت برنامه‌هایش در میامی (۱۹۲۸) که طبق نقل مأموران بریتانیایی به رنگ پوست او مرتبط بود؛ و از اختلاف ۷ ساله‌ی ۱۹۹۰ها درباره‌ی ادعای پدری فرزند یک شاگرد که آزمایش دی‌ان‌ای دو آزمایشگاه در ۲۰۰۲ هیچ ارتباط زیستی میان او و آن فرد نشان نداد.
ارزیابی علمی
پاسخ مستقیم: دو پژوهش کوچک هندی درباره‌ی «کریا یوگا» نتایج امیدوارکننده دارند. هیچ‌کدام ادعاهای کیهانی یا اثر «سال‌ها در نیم دقیقه» را بررسی نمی‌کنند.
افسردگی (Srivastava ۲۰۲۱)
Srivastava و همکاران (۲۰۲۱، Journal of Neurosciences in Rural Practice) در AIIMS جودپور بیماران مبتلا به افسردگی اساسی را مقایسه کردند: ۲۹ نفر کریا یوگا را کمک‌درمان انتخاب کردند و ۵۲ نفر فقط دارو داشتند. نمره‌ی HDRS گروه کریا در ۲، ۴ و ۸ هفته کمتر بود و نرخ بهبودی بیشتر. گروه‌ها تصادفی تقسیم نشدند و حجم پژوهش کوچک بود، پس نتیجه اثبات اثر نیست. به‌گفته‌ی نویسندگان، کریا یوگا امکان‌پذیر بود و شدت افسردگی را بهبود داد.
موج‌های مغز و استرس (Ojha ۲۰۲۴)
Ojha و همکاران (۲۰۲۴، Indian Journal of Psychiatry) نمونه‌ای ۲۵ نفره از کادر درمان را در دوران کووید بررسی کردند. پس از شش هفته کریا یوگا، توان آلفا و دلتا در EEG افزایش یافت و استرس درک‌شده کم شد؛ ۸۳٪ احساس آرامش گزارش کردند. پژوهش کوچک و کوتاه است و نویسندگانش «کریا یوگا» را تکنیک کوتاه آرام‌سازی توصیف می‌کنند؛ لزوماً همان تعلیم SRF نیست.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا SRF را بنیان نهاد و کتاب ۱۹۴۶ را نوشت؟ | بله؛ مستند |
| آیا بابا جی در ۱۹۲۰ بر او ظاهر شد؟ | روایت خود او؛ تأییدپذیر نیست |
| آیا بدنش «فسادناپذیر» بود؟ | نامه‌ی مرده‌شوی‌خانه گزارش می‌دهد؛ مومیایی‌شدن و لکه‌ی روی بینی محل بحث است |
| آیا «نیم دقیقه‌ی کریا برابر یک سال» است؟ | ادعای خودش؛ پژوهشی آن را تأیید نکرده است |
| آیا کریا یوگا افسردگی را کم می‌کند؟ | دو پژوهش کوچک نتایج امیدوارکننده دارند؛ نیازمند کارآزمایی تصادفی |
او را چطور بخوانیم؟
- او را مؤثرترین مبلغ یوگا در آمریکای سده‌ی ۲۰ بخوانید، نه مرجع پزشکی.
- «خودزندگی‌نامه» را متن الهام‌بخش و خودنوشت معنوی بخوانید؛ همه‌ی ماجراهای شگفت‌آور آن را حقیقت تاریخی تلقی نکنید.
- برای شروع تمرین‌های سبک مثل ذهن‌آگاهی و انواع مدیتیشن را ببینید و برای تمرین توجه آستانه را.
- تنفس‌های سنگین را بی‌نظارت و در بیماری پیش نبرید؛ اگر افسرده‌اید، درمان را با پزشک یا روان‌شناس پیش ببرید و یوگا را کمک‌درمان بدانید.
درباره‌ی بابا جی و روایت‌های ناهمخوان درباره‌ی او، مهاواتار بابا جی را ببینید؛ ادعای سفر عیسی به هند هم در الیزابت کلر پرافت بررسی شده است.
جمع‌بندی
یوگاناندا کسی بود که در ۱۹۲۰ از هند به آمریکا رفت، SRF را برپا کرد و با «خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی» میلیون‌ها نفر را با یوگا آشنا کرد. زندگی، سازمان و کتابش مستند است. دیدارهای بابا جی، «بدن فسادناپذیر» و ادعای نیم دقیقه‌ی کریا برابر یک سال، روایت یا ادعای او و سنت‌اند؛ دو پژوهش کوچک درباره‌ی کریا یوگا هم هنوز اثبات نیستند.
منابع
- Wikipedia؛ Paramahansa Yogananda.
- Wikipedia؛ Autobiography of a Yogi.
- Wikipedia؛ Self-Realization Fellowship.
- Wikipedia؛ Mahavatar Babaji.
- Wikipedia؛ Kriya Yoga school.
- Srivastava A و همکاران. Kriya Yoga in patients with depressive disorders: a pilot study. J Neurosci Rural Pract. 2021.
- Ojha P و همکاران. Quantitative EEG correlates of ‘Kriya yoga’ benefits among health care providers. Indian J Psychiatry. 2024.
- تصویر شاخص: گرافیک ساخته‌ی ذنیران؛ عکس با مجوز روشن از او پیدا نکردیم.
موکوندا لال گوش (۵ ژانویه ۱۸۹۳ تا ۷ مارس ۱۹۵۲)، راهب و گوروی هندی‌آمریکایی که Self-Realization Fellowship (SRF) و Yogoda Satsanga Society of India (YSS) را بنیان نهاد. ویکی‌پدیا نوشته کارشناسان یوگا او را «پدر یوگا در غرب» می‌دانند؛ این برداشتی است که از سوی منابع گوناگون نقل می‌شود.
کتابی که او در ۱۹۴۶ منتشر کرد. طبق ویکی‌پدیا به ۴۵ زبان ترجمه شده، بیش از چهار میلیون نسخه فروخته و در ۱۹۹۹ در فهرست «۱۰۰ کتاب معنوی مهم سده‌ی ۲۰» جای گرفته است. بسیاری از ماجراهای آن، مثل دیدار با بابا جی، فقط از نوشته‌ی خودش و سازمانش آمده‌اند.
او می‌نوشت کریا یوگا «اتحاد با نامتناهی از راه کنشی ویژه» است و روشی روانی‌فیزیولوژیک که با تغییر جریان انرژی در ستون فقرات رشد معنوی را شتاب می‌دهد. جزئیات تمرین را فقط SRF/YSS و کریابان مجاز آن آموزش می‌دهند؛ بنابراین ما آن را شرح نمی‌دهیم. ادعاهایی مثل «نیم دقیقه کریا برابر یک سال رشد طبیعی» ادعای او هستند و علمی ثابت نشده‌اند.
طبق ویکی‌پدیا، مدیر مرده‌شوی‌خانه‌ی فارست لاون نوشت تا ۲۰ روز نشانه‌ی دیدنی پوسیدگی نبود. اما همان نامه می‌گوید بدن حدود ۲۴ ساعت پس از مرگ مومیایی (امبالم) شد و در ۲۶ مارس لکه‌ی قهوه‌ای کوچکی روی بینی دیده شد؛ بعضی می‌پرسند واژه‌ی «فسادناپذیری» مناسب است یا نه. این ادعا را مستقل تأییدشده نمی‌دانیم.
طبق ویکی‌پدیا، او در سفر ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۶ هند گاندی را در کریا یوگا آغاز کرد و، به‌گفته‌ی خودزندگی‌نامه، در ۱۹۲۰ بابا جی در اتاقش بر او ظاهر شد و گفت او برای نشر کریا یوگا در غرب برگزیده شده است. هر دو را یوگاناندا و سازمانش روایت می‌کنند و ما سند مستقلی برایشان نیاوردیم.
بله. ویکی‌پدیا از شکایت ۱۹۲۹ باسو کومار باگچی (سوامی دیرانانده)، پرونده‌ی نظارتی FBI و مقام‌های بریتانیا از ۱۹۲۶ تا ۱۹۳۷، و اختلاف ۱۹۹۰ها درباره‌ی ادعای پدری نام می‌برد که آزمایش دی‌ان‌ای در ۲۰۰۲ هیچ ارتباط زیستی نشان نداد. ممنوعیت برنامه‌ها در میامی ۱۹۲۸ را هم به تعصب نژادی مرتبط می‌داند.
