مهاواتار بابا جی کیست؟ روایت‌ها، کریا یوگا و نگاه علمی
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: مهاواتار بابا جی («اوتار بزرگ»؛ «بابا» یعنی پدرِ محترم) یوگی افسانه‌ای و به‌اعتقاد پیروان جاودانه‌ای است که در هیمالیا زندگی می‌کند و در سنت کریا یوگا استاد نخست لاهیری ماهاسایا شمرده می‌شود. ویکی‌پدیا او را «افسانه‌ای» می‌نامد و می‌نویسد وجودش نخستین‌بار در نوشته‌های یوگاناندا ادعا شد. بنابراین در این مقاله هرچه درباره‌ی او آمده روایت سنت است، نه واقعیت تاریخی تأییدشده.
او سرآغاز زنجیره‌ی گوروی کریا یوگاست: بابا جی ← لاهیری ← سری یوکتشوار ← یوگاناندا. برای زمینه‌ی کلی‌تر، یوگا چیست و شاخه‌های یوگا را ببینید.
مهاواتار بابا جی کیست؟
پاسخ مستقیم: نامی سنتی برای یوگی‌ای که طبق سنت نه نام اصلی، نه سن و نه زادگاه روشنی دارد؛ لقب را لاهیری به او داد.
ویکی‌پدیا او را یوگی افسانه‌ای و جاودانه می‌نامد که گفته می‌شود در هیمالیا زندگی می‌کند و بین ۱۸۶۱ و ۱۹۸۵ بر لاهیری و چند شاگردش ظاهر شده است. طبق خودزندگی‌نامه‌ی یوگاناندا او دست‌کم صدها سال در مناطق دورافتاده‌ی هیمالیا زیسته و فقط شمار کمی او را دیده‌اند.
روایت‌های دیدار
لاهیری ماهاسایا (۱۸۶۱)
ویکی‌پدیا می‌نویسد نخستین دیدار گزارش‌شده در ۱۸۶۱ بود؛ لاهیری که حسابدار دولت بریتانیا بود و به رانیکھیت فرستاده شده بود، در تپه‌های دوناگیری صدایی شنید که او را به نام می‌خواند. دنبال صدا بالا رفت و ساهویی «تابناک» دید که نامش را می‌دانست. به‌گفته‌ی لاهیری آن یوگی نه نام داد و نه پیشینه، و خود او لقب «مهاواتار بابا جی» را به او داد. بابا جی گفت گورو او از گذشته است، او را در کریا یوگا آغاز کرد و گفت باید بازگردد و دیگران را آموزش دهد.
شاگردان لاهیری
ویکی‌پدیا می‌نویسد چند شاگرد لاهیری هم گفته‌اند او را دیده‌اند و برخی دیدارها با دو یا چند شاهد بوده؛ آنها پس از گفت‌وگو به این نتیجه رسیدند که یک نفر را دیده‌اند. نمونه‌ها: یوکتشوار او را در کومبھا ملای الله‌آباد (۱۸۹۴) دید و او از وی خواست کتابی بنویسد؛ پرانابانندا از او پرسید چند ساله است و پاسخ شنید حدود ۵۰۰ سال؛ کشواندا گزارش داد حدود ۱۹۳۵ نزدیک بدری‌ناث او را دیده است. این گزارش‌ها از درون سنت می‌آیند و شاهد مستقل ندارند.
یوگاناندا (۱۹۲۰)
در «خودزندگی‌نامه‌ی یک یوگی» یوگاناندا نوشته بابا جی پیش از سفر او به آمریکا بر او ظاهر شد و گفت او را برای نشر کریا یوگا در غرب برگزیده است. این روایت را در مقاله‌ی یوگاناندا هم آورده‌ایم.
روایت‌های ناهمخوان درباره‌ی او
پاسخ مستقیم: درباره‌ی سن و زادگاه بابا جی دست‌کم سه روایت هست که با هم نمی‌خوانند.
- شاگردان لاهیری: لاهیری می‌گفت او نام و پیشینه نگفت؛ پرانابانندا از سن حدود ۵۰۰ سال نقل می‌کند. یوگاناندا می‌نویسد شاگردان لاهیری می‌گفتند کسی سن، خانواده و زادگاه او را نمی‌داند.
- یوگاناندا: زادگاه و تاریخ تولد را عمداً پنهان می‌داند؛ در «آمدن دوم مسیح» می‌نویسد عیسی نزد بابا جی رفته، که طبق ویکی‌پدیا یعنی دست‌کم ۲۰۰۰ ساله. او می‌گوید بابا جی خواهری به نام «ماتاجی» دارد که او هم قرن‌هاست زنده است.
- سنت تامیل: طبق کتاب مارشال گوویندان (Marshall Govindan) و سازمان «کریا بابا جی سانگا» (تأسیس ۱۹۵۲) که می‌گوید در ۱۹۵۳ بابا جی به آنها گفته ۲۰۳ میلادی در پارانگی‌پتای (تامیل‌نادو) زاده شده و «ناگاراج» نام داشته است. ادعا شده این جزئیات را خود بابا جی به دو نفر (راماییا و نیلاکانتن) گفته؛ این روایت با روایت یوگاناندا (زادگاه پنهان) یکی نیست.
«بابا جی» به‌خودی خود لقبی رایج برای ساهوها در هند است؛ ویکی‌پدیا یادآوری می‌کند این گاهی باعث سردرگمی می‌شود. «هایدخان بابا جی» که از ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۴ در شمال هند آموزش علنی می‌داد، شخص دیگری است.
نقش او در سنت
پاسخ مستقیم: یوگاناندا او را در ارتباط دائم با مسیح می‌داند و می‌نویسد هدف آنها الهام بخشیدن به ملت‌ها برای ترک جنگ و تعصب است.
طبق نقل ویکی‌پدیا از «خودزندگی‌نامه»، مهاواتار و مسیح با هم «ارتعاش رستگاری» می‌فرستند و روش معنوی نجات این عصر را طرح کرده‌اند. به‌گفته‌ی یوگاناندا، کریا یوگا را او پس از «عصر تاریک» از نو یافت و روشن کرد؛ این ادعای سنت است. توضیح سه معنای واژه‌ی «کریا» در مقاله‌ی لاهیری ماهاسایا آمده است. برای ابزارهای مرتبط، پرانایاما و مودرا را ببینید.
بابا جی در فرهنگ عامه
طبق ویکی‌پدیا، تصویر او روی جلد «سارجنت پپر» (۱۹۶۷) و جلد آلبوم «Dark Horse» جرج هریسون (۱۹۷۴) دیده می‌شود. راجر هاجسون از گروه «سوپرترمپ» آهنگی به نام «Babaji» ساخته (۱۹۷۷) و فیلم «بابا» (۲۰۰۲) به تهیه‌کنندگی راجینیکانت ملاقاتی خیالی با او را نشان می‌دهد. این‌ها نشانه‌ی شهرت فرهنگی‌اند، نه شاهدی بر وجود او.
ارزیابی علمی
پاسخ مستقیم: درباره‌ی بابا جی پژوهش علمی در دست نیست. تنها چیزی که می‌توان سنجید ادعای عمر چندصدساله است که با داده‌های جهانی عمر انسان نمی‌خواند.
Dong و همکاران (۲۰۱۶، Nature) داده‌های جهانی مرگ را تحلیل کردند. بهبود بقا پس از ۱۰۰ سالگی کند می‌شود و سن مرگ مسن‌ترین فرد جهان از دهه‌ی ۱۹۹۰ بیشتر نشده است. آنها نتیجه گرفتند بیشینه‌ی عمر انسان ثابت و دارای محدودیت طبیعی است؛ این نتیجه محل بحث بوده و پاسخ‌ها و نقدهایی (فهرست‌شده در PubMed) دارد. ادعای ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ ساله بودن هیچ شاهد مستقلی ندارد. وجود یا نبود خود بابا جی را هم این پژوهش‌ها نمی‌سنجند.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا لاهیری ۱۸۶۱ شخصی را در دوناگیری دید؟ | روایت لاهیری و سنت؛ سند مستقل ندارد |
| آیا او همان «مهاواتار» است؟ | لقبی که لاهیری داد؛ «بابا جی» لقبی رایج است |
| آیا حدود ۵۰۰ ساله بود؟ | نقل پرانابانندا؛ تأییدپذیر نیست |
| آیا ۲۰۳ میلادی زاده شد؟ | روایت کریا بابا جی سانگا و گوویندان؛ مستقل بررسی نشده |
| آیا جاودانه است؟ | ادعای سنت؛ با داده‌های عمر انسان نمی‌خواند |
| آیا وجودش نخست در نوشته‌ی یوگاناندا آمد؟ | طبق ویکی‌پدیا بله |
او را چطور بخوانیم؟
- بابا جی را شخصیت سنتی و نماد در یوگای مدرن بخوانید، نه شخص تاریخی تأییدشده.
- باور شخصی شما به او می‌تواند الهام‌بخش باشد؛ جدا از آن، ادعاهای عمر و ظهور را به‌عنوان روایت بخوانید.
- تمرین پیشرفته‌ی تنفسی را به‌خاطر داستان‌ها شروع نکنید؛ برای پایه، پرانایاما و ذهن‌آگاهی و برای تمرین توجه آستانه را ببینید.
- مراقب باشید «بابا جی»های دیگر را با او یکی نگیرید.
ادعای ارتباط عیسی با بابا جی و «سفر عیسی به هند» را در الیزابت کلر پرافت هم بررسی کرده‌ایم.
جمع‌بندی
مهاواتار بابا جی بخشی از حافظه‌ی مذهبی کریا یوگا و یوگای مدرن است. شخصیتی که دیدار با او را لاهیری، چند شاگرد او و یوگاناندا روایت کرده‌اند؛ اما وجودش نخستین‌بار در نوشته‌های یوگاناندا ادعا شده و روایت‌ها درباره‌ی سن و زادگاه او با هم نمی‌خوانند. جاودانگی را شاهد مستقلی تأیید نمی‌کند. او را به‌عنوان بخشی از تاریخ باور بخوانید، نه تاریخ تأییدشده.
منابع
- Wikipedia؛ Mahavatar Babaji.
- Wikipedia؛ Kriya Yoga school.
- Wikipedia؛ Lahiri Mahasaya.
- Dong X, Milholland B, Vijg J. Evidence for a limit to human lifespan. Nature. 2016.
- تصویر شاخص: مجسمه‌ی بابا جی در معبد دوناگیری؛ عکس از Dunagiriretreat، مجوز CC BY 4.0، ویکی‌مدیا کامنز. این عکسِ یک مجسمه است، نه عکس از خود بابا جی.
در سنت کریا یوگا یوگی جاودانه‌ای است که می‌گویند در هیمالیا زندگی می‌کند و لاهیری ماهاسایا را در ۱۸۶۱ آغاز کرد. ویکی‌پدیا او را «افسانه‌ای» می‌نامد و می‌نویسد وجودش نخستین‌بار در نوشته‌های پاراماهانسا یوگاناندا ادعا شد.
پاسخ مستقیم تاریخی ندارد. ما سند مستقل از سنت و شاگردان نیافتیم؛ آنچه هست روایت‌های لاهیری، چند شاگرد او، یوکتشوار و یوگاناندا است. نه می‌توان وجودش را اثبات کرد و نه رد.
روایت‌ها همخوان نیستند: پرانابانندا از قول خود او حدود ۵۰۰ سال در اواخر سده‌ی نوزدهم نقل کرده؛ یوگاناندا نوشته مسیح نزد او رفته که یعنی دست‌کم ۲۰۰۰ سال؛ و سنت تامیلی (Govindan) می‌گوید ۲۰۳ میلادی زاده شده است. این ادعاها تأییدپذیر نیستند.
نه. ویکی‌پدیا «هایدخان بابا جی» را معلمی دیگر می‌نامد که از ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۴ در شمال هند آموزش علنی می‌داد. «بابا جی» لقبی رایج برای ساهوهاست و همین سردرگمی می‌آورد.
دیدار لاهیری در ۱۸۶۱ در تپه‌های دوناگیری بالای رانیکھیت. ویکی‌پدیا آن را نخستین دیدار گزارش‌شده می‌نامد. غار آن حوالی امروز زیارتگاه و جاذبه‌ی گردشگری است.
ویکی‌پدیا می‌نویسد او روی جلد «سارجنت پپر» بیتلز (۱۹۶۷) و آلبوم «Dark Horse» جرج هریسون (۱۹۷۴) دیده می‌شود، راجر هاجسون (گروه سوپرترمپ) آهنگ «Babaji» را ساخته که در ۱۹۷۷ منتشر شد و فیلم «بابا» (۲۰۰۲) ملاقاتی خیالی با او دارد. این‌ها نشانه‌ی شهرت‌اند.
