سواتماراما کیست؟ نویسنده‌ی هاتا یوگا پرادیپیکا و آنچه از او می‌دانیم
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: سواتماراما (Svātmārāma) گردآورنده‌ی «هاتایوگاپرادیپیکا» است؛ راهنمای هاتا یوگا که طبق ویکی‌پدیا در سده‌ی ۱۵ از متن‌های پیشین گرد آمد. فهرست BnF او را شاگرد سنت ناتا می‌داند، شاید فعال در حدود ۱۴۰۰، و پروژه‌ی SOAS می‌گوید متن در اوایل سده‌ی ۱۵ نوشته شده است. از خود او چیزی بیشتر نمی‌دانیم؛ همه‌ی ارزش او در متن است.
برای زمینه، یوگا چیست و شاخه‌های یوگا را ببینید. چهره‌هایی که او در فهرست استادان آورده را در مقاله‌های ماتسیندرانات و گوراکنات می‌خوانید، و متن کلاسیک دیگر یوگا را در پاتانجلی.
سواتماراما کیست؟
پاسخ مستقیم: گردآورنده‌ای از سده‌ی ۱۵ که زندگی‌نامه‌اش ناشناخته است و تنها با یک متن شناخته می‌شود.
- فهرست BnF: نویسنده، مرد؛ تاریخ تولد و مرگ «۱۴..؟»؛ «شاگرد سنت ناتا (تاریخ نامعین، شاید فعال در ۱۴۰۰)»؛ نویسنده‌ی «هاتایوگاپرادیپیکا».
- SOAS: پروژه‌ی «Light on Haṭha Yoga» (Mallinson، Birch، Hanneder، Demoto و Liersch) متن را اثر سواتماراما در اوایل سده‌ی ۱۵ می‌داند.
- نسخه‌ها: ویراست انتقادی بر بیش از ۲۰۰ نسخه به خط‌های هندی گوناگون استوار است. کهن‌ترین نسخه تاریخ ۱۴۹۶ دارد، یعنی «بسیار نزدیک» به زمان نویسنده.
ما جای تولد، خانواده، تاریخ مرگ و استاد او را در منابع بررسی‌شده نیافتیم و آنها را نمی‌نویسیم؛ روایت‌هایی که این‌ها را بی‌ارجاع می‌گویند باید با احتیاط خوانده شوند.
«هاتایوگاپرادیپیکا» چیست؟
پاسخ مستقیم: «چراغ هاتا یوگا»؛ متنی ۳۸۹ بیتی در چهار فصل، که آموزه را به آدی‌ناتا (شیوا) و ماتسیندرانات پیوند می‌دهد.
طبق ویکی‌پدیا، نسخه‌ها عنوان‌های گوناگون دارند (مثل «هاتاپرادیپیکا» و «هاتپرادیپ»). سواتماراما متن‌های پیشین را گرد آورد و زیر نام «هاتا یوگا» گروه‌بندی کرد. متن را مرحله‌ی آماده‌سازی و پاک‌سازی بدن پیش از مراقبه و راجا یوگا معرفی می‌کند و به آدی‌ناتا تقدیم شده است. به نقل از ویکی‌پدیا ۳۵ استاد پیشین را برمی‌شمارد، از جمله آدی‌ناتا، ماتسیندرانات و گوراکشاناتا.
- فصل ۱: محیط مناسب، وظایف اخلاقی یوگی و آسانا (طبق ویکی‌پدیا ۱۵ آسانا).
- فصل ۲: پرانایاما و شش پاک‌سازی (شاتکارما).
- فصل ۳: مودراها و فایده‌هایشان.
- فصل ۴: مراقبه و سمادی به‌عنوان سفر رشد شخصی.
متن همچنین از چاکرا، کندالینی، بندها، پرانا، نادی‌ها و «نادانوسندهانا» (توجه به صدای درونی) سخن می‌گوید.
دو الگوی ناهم‌خوان در یک کتاب
پاسخ مستقیم: کتاب دو توضیح متفاوت برای رسیدن به بی‌مرگی کنار هم می‌آورد و آنها را هماهنگ نمی‌کند.
- الگوی قدیمی‌تر (بیندو): «بیندو» از مرکز ماه در سر می‌چکد و در آتش هاضمه‌ی شکم یا از راه انزال از بین می‌رود؛ و ازدست‌رفتنش ضعف و مرگ می‌آورد. مودراها راه فرود را در «سوشومنا» می‌بندند. Mallinson می‌گوید این الگو از «آمریتاسیدی» آمده است.
- الگوی تازه‌تر (کندالینی): کندالینی مار کوچکی است که در پایه‌ی سوشومنا حلقه زده؛ مودراها مسیر را باز می‌کنند تا بالا برود و به «ساهاسرارا» برسد. آن‌گاه «آمریتا» آزاد می‌شود و بدن را بی‌مرگ می‌کند. برای مرور کندالینی یوگا را ببینید.
طبق ویکی‌پدیا، Mallinson می‌گوید تکیه‌ی متن بر ناپدویی (ادویته) به رونق هاتا یوگا در سده‌های میانه کمک کرد. او هشت متن پیشین را هم شناسایی کرده که شاید به شکل‌گیری رسمی هاتا یوگا در این کتاب کمک کرده‌اند. این‌ها دیدگاه پژوهشی‌اند و محل بحث ادامه دارد.
«هاتا» یعنی چه؟
پاسخ مستقیم: دو تعبیر هست: سنتی «خورشید و ماه» و پژوهشیِ «زور».
تعبیر سنتی که «یوگابیجا» (سده‌ی ۱۴) می‌دهد، «ها» را خورشید و «تها» را ماه می‌خواند و هاتا یوگا را اتحاد آنها می‌داند. اما Jason Birch با بررسی شرح‌های تانترای بودایی و متن‌های میانه می‌گوید کاربردهای قیدی واژه معنای «زور» را نشان می‌دهد، و می‌گوید «هاتایوگاپرادیپیکا» در رواج یک تعبیر خاص از واژه نقش داشته است.
سواتماراما و آسانا
پاسخ مستقیم: متن او ۱۵ آسانا دارد؛ فهرست‌های بعدی بسیار بلندتر شدند، و یوگای ورزشی امروز تحول سده‌ی ۲۰ است.
طبق ویکی‌پدیا، «یوگاچینتامنی» (اوایل سده‌ی ۱۷) ۳۴ آسانا را شرح می‌دهد و نسخه‌های گوناگونش ۸۴ دیگر می‌افزایند؛ «هاتا رتناولی» (سده‌ی ۱۷) ۸۴ آسانا می‌شمارد؛ «گهرندا سمهیتا» (سده‌ی ۱۷ یا ۱۸) ۳۲ آسانا و ۲۵ مودرا و ۱۰ پرانایاما دارد. وقتی کسی می‌گوید «یوگا در متن‌های کهن همین حرکت‌هاست»، باید دید کدام متن را می‌گوید. ویکی‌پدیا می‌گوید شکلی از هاتا یوگا که بر آسانا برای تناسب و سلامت تمرکز کرده، در سده‌ی ۲۰ رایج شد و اکنون معمولاً فقط «یوگا» نامیده می‌شود.
ارزیابی علمی
پاسخ مستقیم: علم می‌تواند اثر تمرین‌های تنفسی را بسنجد؛ نه «بی‌مرگی» یا بیدارسازی کندالینی را.
مرور نظام‌مند Zaccaro و همکاران (۲۰۱۸، Frontiers in Human Neuroscience) از ۲٬۴۶۱ چکیده فقط ۱۵ مقاله را واجد شرایط یافت. موضوع تنفس آهسته (کمتر از ۱۰ نفس در دقیقه) در افراد سالم بود. نتایج: افزایش تغییرپذیری ضربان قلب و ریتم تنفسی-قلبی، افزایش توان آلفا و کاهش توان تتا در EEG، و در پیامدهای روانی افزایش آسودگی، آرامش، سرزندگی و هشیاری و کاهش نشانه‌های برانگیختگی، اضطراب، افسردگی، خشم و گیجی. نویسندگان دو سازوکار را فرضیه می‌دانند: تنظیم ارادی حالت‌های درونی بدن و نقش گیرنده‌های مکانیکی بینی. این مرور درباره‌ی افراد سالم است، و شمار مطالعات کم.
این‌ها شواهد تمرین امروزی‌اند. ادعای «هاتا یوگا بی‌مرگی می‌آورد» با کارآزمایی سنجیدنی نیست و پشتوانه‌ی علمی ندارد. برای مرور اثرها، فواید یوگا و ذهن‌آگاهی را بخوانید.
| پرسش | پاسخ بر پایه‌ی منابع |
|---|---|
| آیا متن «هاتایوگاپرادیپیکا» واقعی است؟ | بله؛ بیش از ۲۰۰ نسخه، کهن‌ترین ۱۴۹۶ |
| آیا نویسنده‌اش شناخته است؟ | تنها نام او و توصیف کوتاه BnF |
| آیا او از ناتاها بود؟ | BnF: شاگرد سنت ناتا؛ شواهد دیگری نیافتیم |
| آیا متن نوشته‌ی یک نفر است؟ | طبق ویکی‌پدیا گردآوری از متن‌های پیشین است |
| آیا متن درباره‌ی آسانا است؟ | ۱۵ آسانا؛ بخشی کوچک از متن |
| آیا تنفس آهسته اثر دارد؟ | آرام‌سازی و کاهش اضطراب در افراد سالم، با مطالعات اندک |
| آیا کندالینی بی‌مرگی می‌دهد؟ | تأییدپذیر نیست |
او را چطور بخوانیم؟
- او را «نام یک متن» بدانید، نه کسی که زندگی‌نامه‌اش را بدانیم.
- بخش‌های ناهم‌خوان متن را نشانه‌ی گردآوری از چند منبع بخوانید.
- بین «آنچه متن می‌گوید»، «آنچه سنت می‌گوید» و «آنچه پژوهش مدرن نشان داده» فرق بگذارید.
- اگر تنفس آهسته تمرین می‌کنید، با پزشک مشورت کنید، به‌ویژه اگر مشکل تنفسی یا قلبی دارید. برای مرور انواع مدیتیشن و برای تمرین توجه آستانه را ببینید.
جمع‌بندی
سواتماراما گردآورنده‌ی «هاتایوگاپرادیپیکا» در اوایل سده‌ی ۱۵ است و جز این نام و توصیف کوتاه BnF از زندگی او چیزی نمی‌دانیم. متن او مستند است: بیش از ۲۰۰ نسخه، کهن‌ترین ۱۴۹۶، و ۳۸۹ بیت در چهار فصل. زندگی‌نامه‌ی او، ارتباطش با ناتاها و منبع دقیق متن محل بحث‌اند، و ادعای بی‌مرگی با کندالینی تأییدپذیر نیست. شواهد علمی مربوط به تنفس آهسته‌اند، با اثر آرام‌سازی در افراد سالم و با مطالعات اندک.
منابع
- ویکی‌پدیا؛ Hatha Yoga Pradipika و Hatha yoga؛ با ارجاع به Mallinson و Birch.
- کتابخانه‌ی ملی فرانسه؛ Notice de personne «Svātmārāma».
- SOAS YogaStudies Online؛ Haṭhapradīpikā Symposium – Launch of the New Digital Edition.
- Zaccaro A و همکاران. How breath-control can change your life: a systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Front Hum Neurosci. 2018.
- تصویر نسخه: «19th century manuscript copy, 15th century Hatha yoga pradipika, Schoyen Collection Norway.jpg»، عکس Ms Sarah Welch، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY-SA 4.0؛ بریده و قاب‌بندی‌شده.
- تصویر شاخص: گرافیک ساخته‌ی ذنیران.
نام گردآورنده‌ی «هاتایوگاپرادیپیکا»، متنی کلاسیک درباره‌ی هاتا یوگا. فهرست کتابخانه‌ی ملی فرانسه (BnF) او را «شاگرد سنت ناتا (تاریخ نامعین، شاید فعال در حدود ۱۴۰۰)» می‌نامد و پروژه‌ی SOAS متن را به اوایل سده‌ی ۱۵ می‌رساند. جز این، زندگی‌نامه‌ای مستند نداریم.
طبق ویکی‌پدیا، راهنمایی سانسکریت و از سه متن کلاسیک هاتا یوگا (با «گهرندا سمهیتا» و «شیوا سمهیتا»). سواتماراما آن را از متن‌های پیشین هاتا یوگا گرد آورد. ۳۸۹ بیت در چهار فصل دارد: آسانا و اخلاق، پرانایاما و پاک‌سازی، مودرا، و مراقبه و سمادی.
طبق پروژه‌ی «Light on Haṭha Yoga» (Mallinson، Birch، Hanneder و دیگران) که بر بیش از ۲۰۰ نسخه استوار است، کهن‌ترین نسخه‌ی به‌کاررفته در ویراست انتقادی به ۱۴۹۶ میلادی تاریخ‌گذاری شده و به زمان نویسنده بسیار نزدیک است.
کمتر از آنچه امروز تصور می‌شود. ویکی‌پدیا می‌گوید متن ۱۵ آسانا دارد، و «هاتا یوگا» را مرحله‌ی آماده‌سازی بدن پیش از مراقبه و راجا یوگا معرفی می‌کند. متن‌های بعدی بسیار آسانا می‌شمارند: «یوگاچینتامنی» ۳۴ (و ۸۴ دیگر در برخی نسخه‌ها) و «هاتا رتناولی» ۸۴. یوگای امروزی که روی آسانا تمرکز دارد، طبق ویکی‌پدیا، تحول سده‌ی ۲۰ است.
Jason Birch می‌گوید در شرح‌های تانترای بودایی و متن‌های یوگای پیشین، کاربرد قیدی واژه نشان می‌دهد «هاتا» یعنی «زور»، نه توضیح مابعدالطبیعی «یوگابیجا» (سده‌ی ۱۴) که آن را اتحاد خورشید (ها) و ماه (تها) می‌داند. تعبیر خورشید و ماه سنتی است؛ تعبیر «زور» برداشت پژوهشی.
تا حدی، و برای تنفس آهسته نه ادعاهای متن. مرور Zaccaro و همکاران (۲۰۱۸) ۱۵ مقاله‌ی واجد شرایط (از ۲٬۴۶۱ چکیده) درباره‌ی تنفس زیر ۱۰ بار در دقیقه در افراد سالم یافت: افزایش تغییرپذیری ضربان قلب، افزایش آلفا و کاهش تتا در EEG و کاهش نشانه‌های اضطراب و افسردگی. سازوکارها هنوز فرضیه‌اند.
