گوئنکا (ساتیا نارایان گوئنکا) کیست؟ دوره‌ی ده‌روزه‌ی ویپاسانا، زندان‌ها و نقدها

پاسخ کوتاه: ساتیا نارایان گوئنکا (S. N. Goenka، ۱۹۲۴ تا ۲۰۱۳) طبق ویکی‌پدیا معلم ویپاسانای هندی‌تبار بود که در برمه به دنیا آمد، نزد سایاگی او با کین آموخت و دوره‌ی ده‌روزه‌ی ویپاسانا را با مراکز جهانی رایگان گسترش داد. او دوره‌ها را غیرفرقه‌ای و «علمی» معرفی می‌کرد و آن را به بودا نسبت می‌داد. شواهد پژوهشی درباره‌ی این سبک محدود است و نقدهایی هم درباره‌ی شدت دوره‌ها هست.

برای زمینه، مدیتیشن ویپاسانا، کریشنامورتی و مدیتیشن متا را ببینید.

گوئنکا کیست؟ زندگی و ارتباطات

پاسخ مستقیم: تاجر موفق مارواری‌تبار در برمه که برای درمان میگرن نزد او با کین رفت و معلم ویپاسانا شد.

ویکی‌پدیا می‌نویسد او در ۳۰ ژانویه ۱۹۲۴ در برمه، در خانواده‌ی هندی مارواری و محافظه‌کار هندو به دنیا آمد و تاجر موفقی بود. در ۱۹۵۵ دچار میگرن شدید شد، درمان پزشکی نیافت و به پیشنهاد دوستی نزد معلم ویپاسانا، سایاگی او با کین، رفت. او با کین، با وجود تردید اولیه، او را پذیرفت و گوئنکا چهارده سال زیر نظرش تمرین کرد. در ۱۹۶۲ در جریان ملی‌شدن کسب‌وکارها توسط دولت نظامی برمه از تجارت کنار رفت. در ۱۹۶۹ به‌اجازه‌ی او با کین به هند رفت و نخستین مرکز را در کوسوم نگر حیدرآباد آغاز کرد. او با کین ۱۹۷۱ درگذشت. ۱۹۷۶ مرکز دهاما گیری را در ایگاتپوری نزدیک ناشیک ساخت. تا ۱۹۸۲ تنها تدریس می‌کرد و بعد آموزش دستیار را شروع کرد؛ ۱۹۸۵ مؤسسه‌ی تحقیقات ویپاسانا را در دهاما گیری تأسیس کرد.

روش: دوره‌ی ده‌روزه

پاسخ مستقیم: نخست مشاهده‌ی تنفس، بعد مشاهده‌ی احساس‌های بدنی با آرامش درونی؛ بدون آیین و رایگان.

ویکی‌پدیا می‌نویسد دوره‌ها با مشاهده‌ی تنفس طبیعی (آناپانا) آغاز می‌شود تا ذهن متمرکز گردد؛ بعد ویپاسانا به معنی مشاهده‌ی احساس‌های بدنی با «آرامش درونی» (equanimity) و آگاهی از پیوند ذهن و بدن است. او ویپاسانا را «تمرینی علمی و تجربی» و آیین را بی‌اهمیت می‌دانست و می‌گفت استادش می‌گفت «بودا فقط شیلا، سامادی و پنیا را آموخت». تمام آموزش عمومی دوره‌ها با نوار و ویدیوی خود او است. دوره و اقامت هزینه‌ای ندارد و از کمک‌های پایان دوره‌ی مدیتیشن‌کاران پیشین تأمین می‌شود. دانشجویان موافقت می‌کنند تا پایان دوره تمرین دینی یا مدیتیشنی دیگری انجام ندهند. ویکی‌پدیا می‌گوید او حدود ۱٬۳۵۰ معلم دستیار آموزش داد و سالی حدود ۱۲۰ هزار نفر در دوره‌ها شرکت می‌کنند.

آثار، مراکز و زندان‌ها

پاسخ مستقیم: مراکز در ده‌ها کشور و اجرای دوره در زندان‌ها، از تیهار هند تا آلاباما.

ویکی‌پدیا می‌نویسد دوره‌ها در ۳۹۳ مکان در بیش از ۹۴ کشور برگزار می‌شود که حدود ۲۶۴ مرکز دائمی است. در ۲۰۰۰ بنیاد «پاگودای جهانی ویپاسانا» را نزدیک بمبئی گذاشت که ۲۰۰۹ گشایش یافت. او ۲۹ اوت ۲۰۰۰ در اجلاس صلح هزاره در سازمان ملل سخن گفت و ۲۰۱۲ نشان پادما بوشان گرفت. به نوشته‌ی ویکی‌پدیا، دوره‌ها به زندان‌ها هم رسید: ۱۹۹۳ کیران بدی، بازرس کل زندان‌های دهلی، دوره‌ای برای حدود ۱٬۰۰۰ زندانی تیهار گذاشت. سازمان تخمین می‌زند تا ۱۰ هزار زندانی دوره را گذرانده‌اند. مستند «برادران دهاما» (۲۰۰۷) درباره‌ی برنامه‌ی زندان دونالدسون در آلاباما است. او در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۳ در بمبئی درگذشت.

نقد و محدودیت‌ها

پاسخ مستقیم: دوره پرشدت است و ادعای «علمی»بودن و تبار بودایی آن باور یا ادعاست.

ویکی‌پدیا می‌نویسد شدت دوره‌ی ده‌روزه «ممکن است برای برخی شرکت‌کنندگان تضادآمیز باشد» و احساس‌های منفی شدید برانگیزد، و به نقل از مدیسون ماریج واکنش کارکنان گاه کافی نیست و حتی گاهی ممکن است زیان‌بار باشد. همین منبع می‌گوید فن او «ادعا می‌شود» به سنتی منتهی به بودا می‌رسد و او آن را «علمی» معرفی می‌کرد؛ ما این ادعاها را ارزیابی نکرده‌ایم. او گفته بود یادگارهای درون پاگودا مدیتیشن‌کاران را با «لرزش‌های دارما» سود می‌رسانند؛ ما آن را باور دینی و تأییدنشده می‌دانیم. در مقابل، جک کورنفیلد پس از مرگ او نوشت او «یکی از بزرگ‌ترین استادان جهان» بود؛ این نظر ستایش‌آمیز یک معلم است نه شاهد پژوهشی.

شواهد: ویپاسانا در زندانیان

پاسخ مستقیم: در یک مطالعه‌ی غیرتصادفی، زندانیانی که دوره‌ی ده‌روزه را گذراندند پس از آزادی مصرف کمتری گزارش کردند.

Bowen و همکاران (۲۰۰۶، Psychology of Addictive Behaviors) اثر دوره‌ی ده‌روزه‌ی ویپاسانا بر مصرف مواد را در زندانیان بررسی کردند. در متن مقاله، ۳۰۵ نفر ارزیابی پایه را کامل کردند (۶۳ نفر ثبت‌نام دوره و ۲۴۲ نفر درمان معمول)؛ ۵۷ نفر دوره را کامل کردند و در پیگیری سه‌ماهه‌ی پس از آزادی ۲۹ نفر از گروه ویپاسانا و ۵۸ نفر از گروه مقایسه بودند. شرکت‌کنندگان ویپاسانا کاهش معنی‌دار مصرف الکل، ماریجوانا و کراک، و کاهش مشکلات مرتبط با الکل و علائم روانی و افزایش پیامدهای روانی-اجتماعی مثبت را نشان دادند.

این پژوهش محدودیت‌های جدی دارد: شرکت داوطلبانه بود و گروه‌ها تصادفی نشدند؛ خودگزینشی ممکن است بر نتیجه اثر گذاشته باشد؛ و اندازه‌ی نمونه‌ی پیگیری کوچک بود. مرور سیستماتیک Chiesa (۲۰۱۰) هفت مطالعه‌ی «عمدتاً با کیفیت پایین» درباره‌ی ویپاسانا یافت و گفت سه مطالعه‌ی زندانی به کاهش مصرف الکل و مواد اشاره دارند ولی نه علائم PTSD، و نتایج باید با احتیاط خوانده شوند. این‌ها مربوط به یک برنامه‌اند و نمی‌توان از آن‌ها «درمان اعتیاد» نتیجه گرفت.

او را چطور بخوانیم؟

• گوئنکا را «سازمان‌دهنده‌ی دوره‌های ویپاسانا» بخوانید: دوره‌ی ده‌روزه‌ی رایگان و مراکز جهانی مستندند.
• ادعای «علمی»بودن و تبار بودایی روش را ادعای سنت بدانید.
• پیش از دوره‌ی ده‌روزه، اگر مشکل روانی یا تروما دارید، با متخصص مشورت کنید.
• برای مقایسه‌ی ویپاسانا با شیوه‌های دیگر، مدیتیشن ویپاسانا را بخوانید؛ برای تمرین روزانه‌ی کوتاه می‌توانید از آستانه کمک بگیرید.

از شیوه‌های برمه‌ای دیگر، روش ماهاسی سایادو بر یادداشت‌کردن حرکت شکم تکیه دارد و با آموزش مبتنی بر بدن‌پیمایی گوئنکا متفاوت است.

جمع‌بندی

گوئنکا شاگرد او با کین بود که از ۱۹۶۹ دوره‌ی ده‌روزه‌ی رایگان ویپاسانا را در هند و جهان گسترش داد. زندگی و گسترش مراکز مستند است، اما ادعای «علمی»بودن و تبار بودایی روش، لرزش‌های یادگارها و بی‌خطر بودن دوره برای همه محل بحث یا تأییدنشده است. شواهد پژوهشی فعلاً اولیه و غیرتصادفی است.

منابع

• ویکی‌پدیا؛ S. N. Goenka.
• Bowen S و همکاران. Mindfulness meditation and substance use in an incarcerated population. Psychol Addict Behav. 2006.
• Chiesa A. Vipassana meditation: systematic review of current evidence. J Altern Complement Med. 2010.
• تصویر شاخص: طرح گرافیکی ذنیران؛ عکس صریحاً آزاد برای استفاده نیافتیم.