تونال و ناوال چیست؟ دو جنبه شناخته و ناشناخته وجود در شمنیزم تولتک

جزیره‌ی صخره‌ای کوچک با چند بوته‌ی سبز در میان دریایی آرام که افق آن در مه روشن صبحگاهی محو می‌شود

فهرست مطالب

اگر کتاب‌های کارلوس کاستاندا را خوانده باشید، حتماً به دو واژه مرموز برخورده‌اید: تونال و ناوال. دون خوان، استاد شمن کاستاندا، این دو مفهوم را در اواخر دوران شاگردی او و به شکلی فنی‌تر از آموزه‌های ابتدایی مطرح کرد. این بحث بیشتر در کتاب چهارم، «افسانه‌های قدرت» (Tales of Power، ۱۹۷۴)، آمده است و بسیاری آن را قلب جهان‌بینی تولتک می‌دانند. در این مقاله با زبانی ساده توضیح می‌دهیم تونال و ناوال چیست، چه تفاوتی با هم دارند و این مفهوم چه کاربردی در زندگی روزمره دارد.

پاسخ کوتاه: در شمنیزم تولتک به روایت کارلوس کاستاندا، «تونال» همه چیزهایی است که می‌شناسیم، نام می‌گذاریم و درباره‌شان فکر می‌کنیم، و «ناوال» هر آنچه فراتر از توصیف، نام و اندیشه است. دون خوان این دو را دو جنبه وجود انسان و جهان می‌دانست و هدف را تعادل میان آن‌ها معرفی می‌کرد، نه کنار گذاشتن یکی. این بحث بیشتر در کتاب «افسانه‌های قدرت» آمده است.

اینفوگرافیک چهارکارتی با نکات کلیدی مقاله «تونال و ناوال چیست»: تونال چیست؟، واژه ناوال؛ دو معنای متفاوت، تعادل تونال و ناوال، ریشه واژه‌ها و نگاه پژوهشگران
خلاصه‌ی تصویری نکات کلیدی: تونال و ناوال چیست

تونال و ناوال در یک نگاه

بر اساس تئوری تولتک، وجود انسان و نیز کل جهان هستی دو جنبه اصلی دارد:

  • تونال (شناخته): هر آنچه انسان در حالت آگاهی عادی مشاهده می‌کند، می‌شناسد، نام‌گذاری می‌کند و می‌تواند درباره‌اش فکر کند.
  • ناوال (ناشناخته): هر آنچه فراتر از توصیف، نام و ادراک معمول است؛ بخشی بی‌کران که هیچ کلمه‌ای برای آن کافی نیست.

دون خوان این دو را دو نیمه یک کل می‌دانست. به تعبیر او، انسان «پیکره‌ای» است که از هر دو ساخته شده؛ اما تربیت اجتماعی ما را فقط با نیمه شناخته آشنا کرده است.

تونال چیست؟

پاسخ مستقیم: تونال در آموزه‌های دون خوان همه چیزهایی است که می‌شناسیم و می‌توانیم نام ببریم: اشیا، افکار، احساسات، نقش‌ها و حتی تصویری که از خودمان داریم؛ نظمی که از کودکی آموخته‌ایم تا جهان را قابل زندگی کنیم.

تونال تمام زندگی ظاهری انسان را پوشش می‌دهد. هر جا نگاه کنیم، با عناصر تونال روبه‌رو هستیم: اشیا، افکار، احساسات، خاطرات، باورها، نقش‌های اجتماعی و حتی تصوری که از خودمان داریم. به بیان دیگر، انسان با بخش شناخته وجودش با بعد شناخته جهان ارتباط برقرار می‌کند؛ درک می‌کند، اثر می‌گذارد، اثر می‌پذیرد و عمل می‌کند.

ویژگی‌های تونال

  • نظم‌دهنده است: تونال جهان را دسته‌بندی و نام‌گذاری می‌کند تا بتوانیم در آن زندگی کنیم.
  • از تولد شکل می‌گیرد: به گفته دون خوان، تونال در کودکی و از طریق آموزش اطرافیان ساخته می‌شود.
  • محافظ است: وظیفه تونال محافظت از انسان در برابر هجوم ناشناخته است.
  • مستعد افراط است: وقتی تونال بیش از حد قدرت بگیرد، به نگهبانی مستبد تبدیل می‌شود که هر چیز تازه را رد می‌کند.

جزیره تونال

یکی از زیباترین تمثیل‌های دون خوان «جزیره تونال» است. در «افسانه‌های قدرت» او چند شیء را روی میز می‌چیند و توضیح می‌دهد که همه دانسته‌ها، باورها و تجربه‌های ما مانند همین اشیای روی میز، روی جزیره‌ای محدود قرار دارند. هر چیزی که می‌شناسیم روی این جزیره است. اما دور تا دور جزیره، دریایی بی‌کران وجود دارد که ناوال است. ما معمولاً تمام عمر روی جزیره قدم می‌زنیم و فراموش می‌کنیم که جزیره فقط بخش کوچکی از واقعیت است.

ناوال چیست؟

پاسخ مستقیم: ناوال در این آموزه بخش ناشناخته و بی‌کران وجود است که در کلمات و مفاهیم نمی‌گنجد؛ به همین دلیل دون خوان می‌گفت ناوال را نمی‌توان توضیح داد، فقط می‌توان شاهدش بود.

ناوال آن بخشی است که تونال نمی‌تواند توضیحش دهد. نمی‌توان آن را با کلمات توصیف کرد، چون هر توصیفی آن را به تونال تبدیل می‌کند. دون خوان می‌گفت ناوال را فقط می‌توان «شاهد» بود. ناوال منبع خلاقیت، شهود، الهام و تجربه‌هایی است که با منطق معمول نمی‌گنجند.

ویژگی‌های ناوال

  • بی‌نام و بی‌شکل است: هر تلاشی برای تعریف کامل آن شکست می‌خورد.
  • همیشه حاضر است: حتی وقتی از آن غافلیم، در لحظه‌های شهود، الهام یا سکوت عمیق خودش را نشان می‌دهد.
  • با اراده در ارتباط است: در آموزه‌های تولتک، ارتباط با ناوال از طریق «اراده» و نه فکر برقرار می‌شود.

واژه ناوال؛ دو معنای متفاوت

پاسخ مستقیم: ناوال در کتاب‌های کاستاندا هم به جنبه ناشناخته هستی گفته می‌شود و هم به رهبر یک گروه از شمن‌ها، مانند دون خوان.

در کتاب‌های کاستاندا، ناوال دو کاربرد دارد. یکی همان جنبه ناشناخته هستی است که توضیح دادیم. معنای دوم، نوعی فرد است: «ناوال» یا «مرد ناوال» به رهبر گروهی از شمن‌ها گفته می‌شود که ساختار انرژی ویژه‌ای دارد و می‌تواند دیگران را راهنمایی کند. دون خوان در این معنا یک ناوال بود. دانستن این تفاوت از سردرگمی در خواندن کتاب‌ها جلوگیری می‌کند.

تعادل تونال و ناوال

پاسخ مستقیم: هدف این آموزه حذف تونال نیست؛ دون خوان تونالی قوی، منظم و انعطاف‌پذیر را شرط لازم برای رویارویی امن با ناشناخته می‌دانست.

مهم‌ترین پیام این آموزه، نفی تونال نیست. دون خوان تأکید داشت که جنگجو به یک «تونال قوی و منظم» نیاز دارد. کسی که تونال ضعیفی دارد، در برابر تجربه‌های ناشناخته آشفته می‌شود. هدف، تعادل است: تونالی پاکیزه، منظم و انعطاف‌پذیر که اجازه دهد ناوال گاه‌به‌گاه خودش را نشان دهد، بی‌آنکه زندگی روزمره فرو بریزد.

نشانه‌های تونال بیش از حد قدرتمند

  • اصرار بر کنترل همه چیز و ترس از ناشناخته
  • قضاوت سریع و رد هر تجربه یا ایده تازه
  • خودبزرگ‌بینی و حساسیت شدید به نظر دیگران

نشانه‌های تونال ضعیف

  • بی‌نظمی در زندگی روزمره و ناتوانی در انجام تعهدها
  • غرق شدن در خیال‌پردازی و فرار از مسئولیت‌ها
  • بی‌ثباتی هیجانی در برابر تجربه‌های عجیب

تمرین‌هایی برای شناخت بهتر تونال و ناوال

پاسخ مستقیم: سکوت درونی، مرتب کردن عادت‌ها و باورها، مرور گذشته و شکستن روتین‌ها چهار تمرین ساده‌اند که به شناخت تونال کمک می‌کنند.

این تمرین‌ها ساده و بی‌خطرند و هدفشان پرورش آگاهی است، نه تجربه‌های هیجانی:

  • تمرین سکوت درونی: روزی ده دقیقه بنشینید و بدون نام‌گذاری، صداها و احساسات را فقط مشاهده کنید. این کار گفت‌وگوی درونی را که نگهبان اصلی تونال است آرام می‌کند. برای شروع، مقاله‌های مدیتیشن چیست؟ و ذهن آگاهی را بخوانید.
  • مرتب کردن جزیره تونال: فهرستی از عادت‌ها و باورهایتان بنویسید و ببینید کدام‌یک به شما خدمت می‌کند و کدام فقط تکراری است. روش‌های ساده این کار را در مقاله ژورنال‌نویسی آورده‌ایم.
  • مرور: یادآوری آگاهانه رویدادهای گذشته همراه با تنفس، یکی از تمرین‌های اصلی پاکسازی تونال است. اگر مرور خاطره‌ای دردناک شما را آشفته می‌کند، آن را رها کنید و در صورت نیاز با روان‌درمانگر کار کنید.
  • تغییر روتین: مسیر همیشگی خانه را عوض کنید یا کاری آشنا را با دست دیگر انجام دهید تا ببینید تونال چطور به عادت چسبیده است.

ریشه واژه‌ها و نگاه پژوهشگران

پاسخ مستقیم: تونال و ناوال از واژه‌های زبان ناهواتل گرفته شده‌اند، اما معنایی که کاستاندا به آن‌ها داد با کاربرد سنتی آن‌ها در فرهنگ بومی مکزیک یکسان نیست.

در باورهای بومی آمریکای میانه، «تونالی» (tonalli) به گرما، روز تولد و بخشی از روح انسان اشاره داشت که سرنوشت او را رقم می‌زد، و «ناوالی» (nahualli) به جادوگری گفته می‌شد که به باور مردم می‌توانست به شکل حیوان درآید یا به همزاد حیوانی هر فرد. کاستاندا این دو واژه را برداشت و در قالب یک دوگانه فلسفی «شناخته و ناشناخته» از نو تعریف کرد.

دین‌پژوهانی که آثار کاستاندا را بررسی کرده‌اند، از جمله زوزانا کوستیچووا، نشان می‌دهند که مفاهیم تونال و ناوال و حتی خود واژه «تولتک» در آثار میانی او (دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰) پررنگ شدند و بعدها نویسندگانی مثل دون میگوئل روئیز آن‌ها را از کاستاندا گرفتند. بنابراین بهتر است تونال و ناوال را آموزه‌ای معنوی و نمادین بدانیم که به روایت کاستاندا رسیده است، نه گزارشی تاریخی از باورهای تولتک‌های باستان. شرح این بحث را در زندگینامه کارلوس کاستاندا هم آورده‌ایم.

تونال و ناوال در کنار مفاهیم دیگر تولتک

تونال و ناوال با مفاهیم دیگری مثل پیوندگاه و عقاب پیوند نزدیکی دارند. در کتاب‌های بعدی کاستاندا، جابه‌جایی پیوندگاه راهی برای ادراک فراتر از جزیره تونال توصیف می‌شود. تصویر کلی این آموزه‌ها را در مقاله جهان‌بینی شمنیزم تولتک و نگاه این سنت به توانایی‌های فراموش‌شده انسان را در دیدگاه تولتک درباره انسان بخوانید. برای شناخت پیش‌زمینه این آموزه‌ها، زندگینامه کارلوس کاستاندا و مقاله شمنیزم را هم پیشنهاد می‌کنیم. اگر می‌خواهید این مفاهیم را زیر نظر استاد و با تمرین‌های مرحله‌به‌مرحله تجربه کنید، دوره آموزه‌های محرمانه شمنیزم نقطه شروع مناسبی است.

برای شخصیتی که این مفاهیم از زبان او نقل می‌شود و ادله‌ی ساختگی‌بودنش، دون خوان ماتوس را ببینید.

جمع‌بندی

تونال و ناوال یادآوری می‌کنند که آنچه می‌دانیم فقط جزیره‌ای کوچک در دریایی بی‌کران است. هدف جنگجو نه فرار از تونال، بلکه منظم کردن آن و باز گذاشتن دریچه‌ای به سوی ناشناخته است. همین تعادل، زندگی را هم پایدارتر و هم پرمعناتر می‌کند.

اینفوگرافیک پرسش و پاسخ درباره «تونال و ناوال چیست» شامل پرسش‌هایی مثل تونال و ناوال به زبان ساده یعنی چه؟، این مفهوم در کدام کتاب کاستاندا آمده است؟، آیا باید تونال را از بین برد؟
پاسخ کوتاه به پرسش‌های پرتکرار درباره تونال و ناوال چیست

سؤالات متداول درباره تونال و ناوال

تونال و ناوال به زبان ساده یعنی چه؟

تونال همه چیزهایی است که می‌شناسیم و می‌توانیم نام ببریم. ناوال بخش ناشناخته و بی‌کران وجود است که در کلمات نمی‌گنجد.

این مفهوم در کدام کتاب کاستاندا آمده است؟

بیشترین توضیح درباره تونال و ناوال در کتاب «افسانه‌های قدرت» آمده است.

آیا باید تونال را از بین برد؟

خیر. دون خوان بر داشتن تونالی قوی و منظم تأکید می‌کرد. هدف، تعادل است نه حذف.

ناوال به یک شخص هم گفته می‌شود؟

بله. در کتاب‌های کاستاندا، ناوال به رهبر گروه شمن‌ها هم گفته می‌شود؛ مانند دون خوان.

تونال و ناوال چه ارتباطی با ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه دارند؟

شباهت‌هایی وجود دارد، اما یکی نیستند. ناخودآگاه بخشی از روان فرد است، در حالی که ناوال در جهان‌بینی تولتک به کل ناشناخته هستی اشاره دارد.

آیا تونال و ناوال واژه‌های بومی مکزیک هستند؟

بله، هر دو از زبان ناهواتل آمده‌اند؛ تونالی به روح و سرنوشت و ناوالی به جادوگر یا همزاد حیوانی اشاره داشت. معنای «شناخته و ناشناخته» را کاستاندا به آن‌ها داد.

روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!

میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0

هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

نویسنده: تیم تحریریه ذنیران

دیدگاهتان را بنویسید

ورود به سایت
نام کاربری / ایمیل / شماره موبایل خود را وارد کنید
بازیابی کلمه عبور
شماره موبایل یا پست الکترونیک خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد
ورود به سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ثبت نام در سایت
شماره موبایل / ایمیل را تایید و اطلاعات را تکمیل کنید
ثبت نام در سایت
شماره موبایل یا ایمیل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید خود را در کادر زیر وارد کنید
ارسال مجدد کد تا دیگر