پاسخ کوتاه: بروس آلبرت (Bruce Albert، متولد ۱۹۵۲) مردمشناس فرانسوی است که نزدیک به پنج دهه با یانومامیها، قوم بومی آمازون در مرز برزیل و ونزوئلا، زندگی و کار کرده است. او همنویسنده کتاب مشهور «سقوط آسمان: سخنان یک شمن یانومامی» با داوی کوپناوا است، از بنیانگذاران کمیسیون پرو یانومامی بود و در ثبت رسمی سرزمین یانومامی در ۱۹۹۲ نقش داشت.
این مقاله در پنج محور زندگی و ارتباطات تاریخی، روش پژوهش، دیدگاهها و ادعاها، آثار اصلی و ارزیابی نوشته شده است. برای زمینه کلی، مقالههای شمنیزم و سفر شمنی را هم بخوانید.
بروس آلبرت کیست؟ زندگی و ارتباطات تاریخی
پاسخ مستقیم: او در مراکش به دنیا آمد، در فرانسه مردمشناسی خواند و از ۲۳ سالگی کارش را با یانومامیها شروع کرد. بیشتر عمر حرفهایاش را در برزیل و میان پژوهش، فعالیت حقوقی و کار فرهنگی گذرانده است.

تحصیل و نخستین سفر به آمازون
آلبرت در ۱۹۵۲ در کازابلانکا به دنیا آمد و دکترای مردمشناسی را در ۱۹۸۵ از دانشگاه پاریس ۱۰ نانتر گرفت. به نوشته مجله Philosophie، او در ۱۹۷۵ مسیر دانشگاهی معمول را کنار گذاشت تا نزد یانومامیها کار کند. در ۲۳ سالگی با کارگاههای ساخت جاده «پریمترال نورته» روبهرو شد که جنگل را میشکافت و همهگیریها و خشونت را به روستاهای یانومامی میبرد. همین تجربه کار مردمشناسی او را به نوعی تعهد و دفاع تبدیل کرد.
کمیسیون پرو یانومامی و ثبت سرزمین
در ۱۹۷۸ آلبرت همراه عکاس سوئیسی-برزیلی کلودیا آندوخار و دیگران در بنیانگذاری سازمان غیردولتی «کمیسیون پرو یانومامی» (CCPY) شرکت کرد. کمی بعد با داوی کوپناوا، شمن و سخنگوی جوان یانومامی، دوست شد. آلبرت در مقدمه «سقوط آسمان» میگوید او را از ۱۹۷۸ میشناخت، در ۱۹۸۱ دوباره دیدش و از ۱۹۸۵ مرتب به روستای او، واتوریکی، میرفت. کارزار چهاردهساله این گروه در برابر هجوم معدنکاوان طلا سرانجام در ۱۹۹۲ به ثبت رسمی سرزمین بومی یانومامی انجامید.
پژوهش، سازمانها و سالهای اخیر
آلبرت سالها پژوهشگر ارشد مؤسسه پژوهش برای توسعه فرانسه (IRD) بود و در برزیل کار میکرد. طبق پایگاه Persée، در ۲۰۰۳ رئیس شاخه فرانسوی سازمان «سروایول اینترنشنال» بود. امروز پژوهشگر افتخاری IRD و مشاور «مؤسسه اجتماعی-زیستمحیطی» (ISA) در سائوپائولو است و به نوشته همان مجله در مونتهویدئو، اروگوئه، زندگی میکند.
روش پژوهش: «مشارکت مشاهدهگرانه» و پیمان مردمنگارانه
پاسخ مستقیم: آلبرت مردمشناس را «مترجم» میداند و رابطهاش با یانومامیها را پیمانی دوطرفه: آنها دانششان را با او در میان میگذارند و او موظف است صدای آنها را به جهان بیرون برساند.
او با وارونه کردن اصطلاح کلاسیک «مشاهده مشارکتی»، کارش را «مشارکت مشاهدهگرانه» مینامد؛ یعنی اول عضوی درگیر در زندگی و مبارزه جامعه است و بعد مشاهدهگر. در گفتوگو با مجله Philosophie از «پیمان مردمنگارانه» حرف میزند: یانومامیها همانقدر که او آنها را مطالعه کرده، او را مطالعه کردهاند. او در برابر این شعار قدیمی که مترجم خائن است، میگوید میکوشد مترجم باشد و خائن نباشد.
بخش بزرگی از کار او ثبت زبان و دانش یانومامی است؛ از جمله «راهنمای مردمزبانشناختی سلامت یانومامی» (۱۹۹۷) با زبانشناس گیل گودوین گومز، که برای کمک به کادر درمانی در گفتوگو با بیماران یانومامی تهیه شد.
دیدگاهها و ادعاها: شمنها بهعنوان «دیپلماتهای کیهانی»
پاسخ مستقیم: آلبرت شمن یانومامی را میانجی میان انسانها، ارواح، حیوانات و جنگل میبیند و میگوید جهانبینی یانومامی بر همزیستی بدون سلسلهمراتب همه موجودات زنده استوار است.
- شمن بهعنوان دیپلمات: در مصاحبهای با عنوان «شمنها، دیپلماتهای کیهانی» توضیح میدهد که شمن با ارواح شاپیری مذاکره میکند تا تعادل جنگل و سلامت جامعه حفظ شود.
- همزیستی موجودات زنده: او میگوید برای یانومامیها همزیستی بدون سلسلهمراتب میان زندهها، انسان یا غیرانسان، ضامن ماندگاری جهان زمینی است.
- دانش بومی و بحران زیستمحیطی: به نظر او هشدار «سقوط آسمان» زبان یانومامی برای همان بحرانی است که دانشمندان آن را تغییر اقلیم و نابودی تنوع زیستی مینامند.
آثار اصلی: کتابها و نمایشگاهها
پاسخ مستقیم: مهمترین اثر او «سقوط آسمان» است؛ اما کتابهای علمی، راهنماهای سلامت و نمایشگاههای هنری بنیاد کارتیه هم بخش مهمی از کارنامه او هستند.

سقوط آسمان (۲۰۱۰)
«La chute du ciel: Paroles d’un chaman yanomami» در مجموعه «سرزمین انسانی» انتشارات پلون با پیشگفتار ژان مالوری منتشر شد. پایه آن گفتوگوهایی است که آلبرت از حدود ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۰ به زبان یانومامی ضبط کرد. کتاب به درخواست خود کوپناوا ساخته شد و آلبرت در مقدمه و پیگفتار روش ترجمه و تنظیم متن را شرح داده است. ترجمه انگلیسی در ۲۰۱۳ از انتشارات دانشگاه هاروارد و ترجمه پرتغالی در ۲۰۱۵ منتشر شد و فیلم مستند «A Queda do Céu» (۲۰۲۴) بر پایه آن ساخته شد.
کتابها و نوشتههای دیگر
- Yanomami: A Forest People (۱۹۹۹) با ویلیام میلیکن، از باغهای گیاهشناسی سلطنتی کیو، درباره دانش گیاهی یانومامیها.
- Saúde Yanomami (۱۹۹۷) با گیل گودوین گومز؛ راهنمای مردمزبانشناختی سلامت.
- مشارکت در کتاب Yanomami: The Fierce Controversy and What We Can Learn from It (۲۰۰۵) به ویراستاری راب بوروفسکی، درباره جنجال کتاب «تاریکی در الدورادو» و کارهای ناپلئون شانیون.
- Yanomami, l’esprit de la forêt (۲۰۲۲) با داوی کوپناوا، از انتشارات آکت سود و بنیاد کارتیه، با پیشگفتار امانوئله کوچیا.
نمایشگاهها
آلبرت در ۲۰۰۳ همراه اروه شاندس نمایشگاه «یانومامی، روح جنگل» را در بنیاد کارتیه برای هنر معاصر در پاریس برگزار کرد؛ نمایشگاهی که هنرمندان غربی و شمنهای یانومامی را کنار هم گذاشت. او در نمایشگاههای «ما درختان» (۲۰۱۹) و «کلودیا آندوخار: مبارزه یانومامی» (۲۰۲۰) در همان بنیاد هم نویسنده متن بود و در ۲۰۲۲ نمایشگاه «زندهها» را همراه اروه شاندس در تریپستال لیل سرپرستی کرد؛ نمایشگاهی با بیش از ۲۵۰ اثر که بخش بزرگی از آن کار هنرمندان بومی آمریکای جنوبی بود.
ارزیابی و نقدها
پاسخ مستقیم: پژوهش میدانی طولانی و نقش آلبرت در دفاع از حقوق یانومامیها مستند است؛ پرسش اصلی درباره مرز میان مردمشناس، مترجم و فعال است.

آنچه مستند است
کار میدانی چنددههای، کتابها و مقالههای علمی، نقش در CCPY و کارزار ثبت سرزمین یانومامی و همکاری با نهادهایی مانند IRD و ISA در منابع دانشگاهی و ناشران ثبت شده است.
آنچه محل بحث است
مردمشناسی متعهد همیشه این پرسش را پیش میآورد که دفاع از یک جامعه تا چه حد بر توصیف آن اثر میگذارد. ناپلئون شانیون گفته بود بیانیههای کوپناوا «صدای ایدئالیسم روسو» دارند و انگار کسی از فرهنگ غرب نوشته است؛ نقدی که بهطور غیرمستقیم کار مترجمان و همراهان او را هم نشانه میگیرد. در مقابل، آلبرت و بسیاری از مردمشناسان تصویر «خشن» شانیون از یانومامیها را نادرست و زیانبار دانستهاند. آلبرت روش ترجمه و تنظیم «سقوط آسمان» را شفاف شرح داده تا خواننده خودش داوری کند.
آنچه تأییدپذیر نیست
آلبرت جهان ارواح شاپیری را از درون و با احترام توصیف میکند، اما این توصیف به معنای اثبات علمی آن نیست. منصفانه است که کار او را شرح یک جهانبینی زنده بدانیم، نه ادعایی درباره واقعیت عینی ارواح.
میراث
پاسخ مستقیم: آلبرت الگویی از مردمشناسی ساخت که در آن پژوهشگر صدای جامعه بومی را بلند میکند، نه اینکه به جای آن حرف بزند.
«سقوط آسمان» امروز در کنار آثار کلاسیک مردمشناسی شمنیزم خوانده میشود و نمونهای است از کتابی که نویسنده اصلیاش خود شمن است. برای مقایسه با نگاههای دیگر، مقالههای ماریا سابینا و کارلوس کاستاندا را بخوانید؛ دو نمونه از رابطه پیچیده پژوهشگران غربی با دانش بومی.
جمعبندی
بروس آلبرت مردمشناس فرانسوی متولد ۱۹۵۲ است که از ۱۹۷۵ با یانومامیها کار کرده، در بنیاد کمیسیون پرو یانومامی و ثبت سرزمین یانومامی در ۱۹۹۲ نقش داشته و با داوی کوپناوا کتاب «سقوط آسمان» را ساخته است. روش او بر «پیمان مردمنگارانه» و ترجمه وفادار صدای بومیان استوار است. کار میدانی و فعالیت حقوقی او مستند است، مرز میان پژوهش و دفاع محل بحث است و جهان ارواحی که شرح میدهد باوری فرهنگی است، نه یافته علمی.
منابع
- ویکیپدیای پرتغالی؛ Bruce Albert.
- Philosophie magazine؛ Bruce Albert : bio, articles, citations.
- Philosophie magazine؛ Bruce Albert : « Les chamans, diplomates cosmologiques ».
- Persée؛ Albert, Bruce.
- Kopenawa D., Albert B. The Falling Sky: Words of a Yanomami Shaman. Harvard University Press, 2013.
- Borofsky R. (ed.). Yanomami: The Fierce Controversy and What We Can Learn from It. University of California Press, 2005.
بروس آلبرت مردمشناس فرانسوی است که در ۱۹۵۲ در کازابلانکا مراکش به دنیا آمد. او دکترای مردمشناسی را از دانشگاه پاریس ۱۰ نانتر گرفت، پژوهشگر ارشد و اکنون پژوهشگر افتخاری مؤسسه پژوهش برای توسعه فرانسه (IRD) است و از ۱۹۷۵ با یانومامیهای برزیل کار میکند.
آلبرت گفتوگوهای ضبطشده داوی کوپناوا به زبان یانومامی را در حدود ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۰ گردآوری، ترجمه و تنظیم کرد. کتاب به درخواست خود کوپناوا ساخته شد تا سخنان او به «سفیدپوستان» برسد و در ۲۰۱۰ به فرانسوی منتشر شد.
آلبرت با این تعبیر توضیح میدهد که میان پژوهشگر و جامعهای که بررسی میشود پیمانی دوطرفه وجود دارد: یانومامیها به او دانش میدهند و او در عوض باید صدای آنها را به جهان بیرون برساند و از حقوقشان دفاع کند.
او در ۱۹۷۸ همراه عکاس کلودیا آندوخار و دیگران در بنیانگذاری کمیسیون پرو یانومامی (CCPY) شرکت کرد. کارزار چهاردهساله این گروه، همراه داوی کوپناوا، در ۱۹۹۲ به ثبت رسمی سرزمین بومی یانومامی انجامید؛ سرزمینی کمی بزرگتر از پرتغال.
او بهعنوان مردمشناس جهانبینی یانومامی را از درون شرح میدهد و آن را دانشی جدی درباره رابطه انسان و جنگل میداند، اما درباره وجود عینی ارواح داوری علمی نمیکند. این تفاوت میان توصیف یک جهانبینی و اثبات آن است.
روی ستاره بزن تا امتیازت را ثبت کنی!
میانگین امتیاز 0 / 5. امتیاز: 0
هنوز امتیازی ثبت نشده است. شما اولین نفر باشید!

